Urząd Regulacji Energetyki W przyszłość patrzymy z optymizmem - URE w mediach -

Jak ocenia Pani aktualną sytuację na rynku paliw ciekłych w Polsce w kontekście liczby ogólnodostępnych stacji paliw oraz ich dostępności dla konsumentów?

Polska dysponuje jedną z większych sieci stacji paliw w Europie Środkowo-Wschodniej. Ta liczba od lat utrzymuje się na stabilnym poziomie. Na koniec 2024 r. w naszym kraju funkcjonowało blisko 9 000 stacji, sprzedających co najmniej jeden rodzaj paliw ciekłych. Rośnie liczba stacji, które sprzedają trzy podstawowe rodzaje paliw ciekłych, tj. benzynę silnikową, olej napędowy i gaz płynny LPG, kosztem stacji sprzedających jeden gatunek paliwa. Najczęściej znikają z rynku stacje oferujące tylko LPG.

Dostrzegamy również dosyć dynamiczne zmiany własnościowe, polegające na zmianie właściciela, czy też operatora stacji, jednak nie wpływają one na dostępność paliw ciekłych na rynku.

Ogólnodostępne stacje paliw są obecne nie tylko w dużych aglomeracjach, lecz także w mniejszych miejscowościach, co w znacznym stopniu zabezpiecza potrzeby konsumentów. Większość stacji największych przedsiębiorców otwarta jest przez 24 godziny na dobę. Odrębną kwestią jest budowa stacji przy nowopowstających drogach szybkiego ruchu. Obecna praktyka pokazuje, że stacje w Miejscach Obsługi Podróżnych prowadzone są jedynie przez największe firmy. Mali i średni przedsiębiorcy otwierają natomiast stacje w niedużej odległości od dróg szybkiego ruchu i starają się walczyć o klienta niższymi cenami.

W przyszłości wyzwaniem może być konieczność sprzedaży nowego rodzaju paliwa HVO 100, tj. hydrorafinowanego oleju roślinnego, który ma zastąpić tradycyjny olej napędowy w transporcie unijnym. Oczywiście nie wszystkie stacje paliw ciekłych będą zobowiązane do sprzedaży tego rodzaju paliwa, jednak te położone przy głównych szlakach tranzytowych powinny rozważyć taką ewentualność i ocenić, czy posiadane pojemności zbiorników na stacji paliw ciekłych będą wystarczające, aby sprzedawać nowy rodzaj paliwa.

Jakie działania podejmuje URE w zakresie monitorowania jakości paliw oferowanych na polskim rynku? Czy planowane są zmiany w procedurach kontrolnych?

Co do zasady, monitorowanie jakości paliw ciekłych w Polsce jest realizowane na mocy przepisów ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw. Kontroli jakości paliw dokonują inspektorzy Inspekcji Handlowej, a nadzór nad nimi sprawuje Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Niezależnie od powyższego, stosownie do zapisów ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, funkcjonariusze urzędów celno-skarbowych dokonują kontroli w zakresie realizacji obowiązku znakowania i barwienia wyrobów energetycznych. W ramach tych czynności pobierane są próbki paliw ciekłych również na stacjach i badana jest ich jakość.

Organy przeprowadzające kontrole zobligowane są do przekazania Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki informacji o każdym stwierdzonym przypadku paliwa złej jakości. Każda taka informacja stanowi podstawę do wszczęcia w Urzędzie Regulacji Energetyki postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej wobec podmiotów posiadających koncesje w zakresie paliw ciekłych, które to podmioty wprowadziły do obrotu paliwa ciekłe o jakości niezgodnej z obowiązującymi normami i tym samym naruszyły jeden lub kilka warunków koncesyjnych.

Należy jednak pamiętać, że około 50 proc. oleju napędowego sprzedawanego jest bezpośrednio do odbiorców końcowych poza stacjami paliw. To duża ilość paliwa, którego jakość de facto nie jest badana przez żaden z organów.

W tym kontekście zasadnym wydaje się dokonanie zmiany systemu badania jakości paliw, w szczególności oleju napędowego, w taki sposób, aby odbiorcy końcowi kupujący olej napędowy poza stacjami paliw ciekłych, mieli pewność, że produkt, który otrzymują, odpowiada normom ustalonym dla tego rodzaju paliwa.

Czy w związku z rosnącym zapotrzebowaniem na paliwa przewiduje Pani zmiany w zakresie koncesjonowania działalności związanej ze sprzedażą paliw ciekłych?

Przepisy jednoznacznie określają wymagania wobec podmiotów prowadzących sprzedaż paliw ciekłych, w tym obowiązek uzyskania koncesji na obrót takimi paliwami.

Obecnie, na poziomie ustawodawcy, nie są prowadzone prace, które wprowadzałyby zasadnicze zmiany w tym obszarze. Regulator postuluje natomiast wprowadzenie zmian w zakresie sprzedaży gazu płynnego LPG. Obowiązujące od 2004 r. przepisy zwalniają bowiem z obowiązku uzyskania koncesji na obrót gazem płynnym, jeżeli roczna wartość tego obrotu nie przekracza równowartości 10 000 euro. Dzisiaj rynek gazu płynnego LPG wymaga nowego podejścia. W zakresie obrotu „butlami” niezbędne staje się większe uwolnienie tego rynku – aktualizacji wielkości zwolnienia i odniesienia nie do łącznej wartości obrotu, a do ilości objętej sprzedażą. W zakresie przywozu, wytwarzania i rozlewania do butli właściwe wydaje się natomiast zwiększenie nadzoru. Brak stosownych regulacji dla tego obszaru widać szczególnie po wprowadzeniu sankcji zakazujących przywozu LPG z Rosji.

Nie można również zapominać, że wraz z rozwojem paliw alternatywnych i rosnącymi wymaganiami środowiskowymi, mogą pojawić się pewne korekty w zakresie rodzaju lub zakresu koncesji.

Jeśli zapotrzebowanie na paliwa będzie rosło lub malało w sposób nieprzewidywalny, zapewne pojawią się kolejne propozycje zmian legislacyjnych mających na celu lepsze dostosowanie systemu do realiów rynkowych.

Jakie są najważniejsze wyzwania stojące obecnie przed polskim rynkiem paliwowym, szczególnie w kontekście wpływów do budżetu państwa z tytułu podatków i opłat związanych ze sprzedażą paliw?

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki stale monitoruje i analizuje zachowania podmiotów działających na rynku paliwowym i tworzy modele konsumpcji paliw ciekłych. Następnie porównujemy je z faktycznymi danymi. Analiza za 2024 r. pokazała wzrost do 6 proc. (w 2023 r. było to 3 proc.) szarej strefy rynku oleju napędowego. Dane te potwierdzają również przedsiębiorcy, którzy wskazują na rosnąca liczbę ofert sprzedaży oleju napędowego poniżej cen rynkowych.

Kolejnym wyzwaniem może stać się postępujący proces przejmowania stacji paliw ciekłych przez dużych przedsiębiorców. Szacujemy, że w roku 2025 może to dotknąć ponad 100 stacji paliw.

Warto też wskazać, że w dłuższym horyzoncie nastąpi wzrost udziału paliw nisko- i zeroemisyjnych, co wymaga dostosowania infrastruktury oraz modeli biznesowych. To wyzwanie zarówno dla państwa, jak i koncernów naftowych oraz mniejszych podmiotów prowadzących stacje paliw.

Wyzwaniem będzie również objęcie sektora paliw ciekłych systemem handlu uprawnieniami do emisji (tzw. ETS2). Czy URE przewiduje wprowadzenie nowych narzędzi monitorujących lub raportujących, które pozwoliłyby na lepszą analizę rynku paliwowego?

Obecnie nie prowadzimy prac nad wprowadzeniem nowych narzędzi monitorujących i raportujących w obszarze paliw ciekłych. Wynika to z faktu, że czas, jaki powinien być poświęcony na prowadzenie działań rozwojowych, obecnie pochłania prowadzenie bieżących prac analityczno-monitorujących przez ekspertów URE. Jest to wyjątkowo czasochłonne. Ułatwieniem miała być Platforma Paliwowa, czyli wprowadzone 1 lipca 2024 r. narzędzie informatyczne, które w sposób zautomatyzowany miało gromadzić dane i tworzyć stosowne zestawienia. Narzędzie to nigdy jednak nie działało w zaplanowany sposób i oczekiwany przez jego użytkowników.

Należy podkreślić, że czas potrzebny na przygotowanie raportów i zestawień, które są publikowane w serwisach Urzędu: na stronie rejestry.ure.gov.pl i na stronie biuletynu informacji publicznej URE, jest obecnie znacząco dłuższy niż kilka lat temu, gdy Platforma Paliwowa jeszcze nie funkcjonowała, a dane były zbierane bezpośrednio przez pracowników Urzędu Regulacji Energetyki. Platforma Paliwowa jest narzędziem nieefektywnym, zawierającym wiele błędów, jednocześnie brak jest harmonogramu jakichkolwiek prac naprawczych i terminu pełnego i prawidłowego jej wdrożenia.

Wykonywane obecnie w URE prace analityczno-monitorujące wskazują, że wprowadzanie nowych narzędzi będzie efektywne jedynie wtedy, gdy dane będą zbierane automatycznie bez nadmiernego angażowania przedsiębiorców oraz gdy przetwarzanie tych danych będzie w pełni zautomatyzowane.

Jakie są główne priorytety URE na najbliższe lata w zakresie regulacji i nadzoru nad rynkiem paliw ciekłych?

31 grudnia 2030 r. upłynie ważność 72 proc. koncesji udzielonych na obrót paliwami ciekłymi. Oznacza to, że ponad 3 700 przedsiębiorców w ciągu pięciu lat złoży do URE wnioski o przedłużenie obowiązywania koncesji lub o udzielenie nowej.

Prowadzenie tak dużej liczby postępowań weryfikujących wszystkie przesłanki posiadania koncesji w obszarze paliw ciekłych, przy jednoczesnym wykonywaniu innych bieżących obowiązków, to zadanie czasochłonne i wymagające. Z jednej strony należy bowiem zapewnić kontynuację działalności przedsiębiorcom od lat obecnym na rynku paliwowym, którzy działalność tę wykonują dobrze, a z drugiej ograniczyć działalność przedsiębiorcom, którzy nadużywają zaufania odbiorców paliw ciekłych oraz organów administracji publicznej poprzez uchylanie się od płatności, dostarczanie paliwa niewłaściwej jakości, czy też mających zaległości wobec skarbu państwa.

Realizacja zadań wynikających z przepisów unijnych to kolejne wyzwanie, z którym będzie się mierzył Regulator. Myślę tu przede wszystkim o kwestiach związanych z nowoczesnymi paliwami lotniczymi zawierającymi biokomponenty oraz koncesjonowaniem paliw ciekłych pochodzących z przerobu odpadów oraz nowym sposobem realizacji Narodowego Celu Wskaźnikowego.

Wdrożenie dyrektywy RED III również będzie wymagało ogromu pracy zarówno po stronie Regulatora jak i sektora paliwowego.

Chciałabym ponadto zainicjować prace nad projektem cyfryzacji usług mających na celu ułatwianie przedsiębiorcom prowadzenie działalności nie tylko w zakresie paliw ciekłych, ale również w innych dziedzinach, za które odpowiada Prezes URE. Dalsza cyfryzacja procedur, uproszczenia w zakresie sprawozdawczości i koncesjonowania, przy jednoczesnym zachowaniu wymogów prawidłowego wykonywania działalności, to wyzwania na najbliższe lata. Pozwoli to odciążyć zarówno przedsiębiorców jak i pracowników Urzędu, a przez to uprościć i skrócić prowadzone postępowania. Automatyzacja procesu zbierania danych zwiększy ponadto nadzór nad regulowanymi obszarami. Jednak bez zapewnienia Regulatorowi odpowiednich środków finansowych na te działania, ich zaprojektowanie oraz wdrożenie nie będą możliwe. Niezwykle zależy mi również na intensyfikacji działań związanych z edukacją i komunikacją z przedsiębiorcami, choć obserwuję w tym obszarze pogłębianie dobrych praktyk

Czy według Pani obecna struktura rynku detalicznego paliw w Polsce jest optymalna, czy też istnieje potrzeba jej usprawnienia?

Struktura rynku paliw ciekłych, w szczególności w obszarze dostarczania paliw do odbiorców końcowych, zmieniła się zasadniczo w ciągu ostatnich kilku lat. Wynika to m.in. z potrzeby dostosowania do nowych możliwości technicznych oraz potrzeb odbiorców. Wbrew pozorom struktura rynku detalicznego w Polsce jest bardzo różnorodna.

Stacje paliw ciekłych to najbardziej widoczny, ale nie jedyny jej element. Jak już wspomniałam – ponad 50 proc. oleju napędowego sprzedawane jest poza stacjami paliw. Obrót w tym zakresie prowadzony jest przy wykorzystaniu środków transportu i różnego rodzaju zbiorników lub też bez nich (poprzez tankowanie paliw bezpośrednio do zbiorników pojazdów). Zbiorniki do przechowywania oleju napędowego poza stacjami paliw są różnej konstrukcji i jakości technicznej.

Na rynku detalicznym gazu płynnego LPG częste są przypadki używania butli bez odpowiednich badań, lub napełnianie butli na stacjach gazu płynnego, co jest działaniem niedozwolonym, bardzo niebezpiecznym i nie powinno mieć miejsca.

Bezsprzecznie struktura rynku paliw ciekłych powinna podążać za potrzebami klientów i do nich się dostosowywać. Przy tym powinna być bezpieczna dla użytkowników, otoczenia oraz środowiska.

Dziś zaś zbiorniki na olej napędowy znajdują się niemal wszędzie, bez przestrzegania jakichkolwiek standardów odległości czy środków bezpieczeństwa. Podstawowym kryterium ich posadowienia jest możliwość dogodnego zatankowania pojazdów i zasilenia przez cysternę. W tym zakresie widzę konieczność wprowadzenia zmian.

Czy URE planuje wprowadzenie nowych regulacji lub zmian w przepisach, które bezpośrednio wpłyną na funkcjonowanie branży paliwowej w najbliższych latach? Jeśli tak, to jakich konkretnie?

Prezes URE, jako centralny organ administracji rządowej, nie posiada inicjatywy ustawodawczej. Na bieżąco oceniamy jednak funkcjonowanie sektora paliw ciekłych i dokonujemy weryfikacji obowiązującego prawa pod kątem zasadności wprowadzania ewentualnych aktualizacji. Zauważamy również działania podejmowane przez przedsiębiorstwa energetyczne. Bardzo cenimy sobie współpracę w zakresie wypracowywania nowych rozwiązań na wszystkich etapach tworzenia prawa.

Jednocześnie Regulator bardzo wyraźnie dostrzega zmiany zachodzące na rynku paliw płynnych na przestrzeni lat. Niewątpliwie wymagającą uregulowania jest kwestia tankowania spalinowych pojazdów szynowych, małych jednostek żeglugi śródlądowej i morskiej oraz małych jednostek lotnictwa. Obowiązujące przepisy uprawniają do napełniania zbiorników wszelkiego rodzaju pojazdów wyłącznie za pośrednictwem stacji paliw ciekłych lub – w określonych przypadkach – kontenerowych stacji paliw ciekłych. Biorąc pod uwagę specyfikę i ograniczenia wymienionych obszarów, zasadne jest wprowadzenie przepisów, które umożliwią tankowanie pojazdów z ograniczonym lub wyłączonym dostępem do stacji paliw, również w inny sposób, np. bezpośrednio z odpowiednio przystosowanych środków transportu paliw ciekłych, w miejscach przeznaczonych do realizowania tego rodzaju czynności.

Korzystając z okazji chciałabym podziękować pracownikom Departamentu Rynku Paliw Ciekłych oraz Oddziałów Terenowych Urzędu Regulacji Energetyki za dotychczasowe zaangażowanie i ogrom włożonej w ostatnich latach pracy w obszarze regulacji rynku paliw ciekłych i jego rozwoju. Dzięki ich postawie, niezależnie od wyzwań z jakimi przyjdzie się nam mierzyć, możemy w przyszłość spoglądać z optymizmem.