Ocena wpływu reformy rynku bilansującego na stosowanie ograniczeń alokacji w krajowym systemie elektroenergetycznym w okresie 14.06.2024–30.06.2025 oraz rekomendacje dalszych działań
Prezes URE opublikował raport dotyczący stosowania ograniczeń alokacji w krajowym systemie elektroenergetycznym (KSE) po wdrożeniu reformy rynku bilansującego (RB). Ograniczenia alokacji stosowane są przez operatora systemu przesyłowego – PSE – w celu zapewnienia bezpieczeństwa pracy KSE.
- Obowiązek monitorowania stosowania ograniczeń alokacji został nałożony na Prezesa URE w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Jednym z kamieni milowych wyznaczonych do realizacji przez Polskę jest przeprowadzenie przez Regulatora badania skuteczności działań w zakresie zmniejszania tych ograniczeń oraz przedstawienie rekomendacji dalszych działań.
- Z analizy przygotowanej przez Prezesa URE wynika, że wprowadzone zmiany, w tym zwłaszcza reforma polskiego rynku bilansującego, przyczyniły się do zmniejszenia skali stosowania ograniczeń alokacji, szczególnie w przypadku eksportu energii.
- Raport zawiera specyfikację działań, które powinny przyczynić się do dalszego zmniejszania częstotliwości aktywacji ograniczeń alokacji.
Wspólny rynek energii
Budowa wspólnego rynku energii elektrycznej w Europie obejmuje zestaw skoordynowanych działań regulacyjnych, technicznych i organizacyjnych, których celem jest zapewnienie efektywnego, konkurencyjnego i bezpiecznego funkcjonowania transgranicznego handlu energią. Kluczowym elementem integracji jest ujednolicenie zasad funkcjonowania rynków energii w poszczególnych państwach członkowskich. Obejmuje to m.in. ujednolicenie zasad wyznaczania przepustowości transgranicznych i alokacji zdolności przesyłowych, standaryzację zasad bilansowania, rozliczeń i funkcjonowania rynków dnia bieżącego i dnia następnego, jednolite mechanizmy market coupling (SDAC – Single Day-Ahead Coupling oraz SIDC – Single Intraday Coupling) oraz rozwój platform wymiany rezerw i bilansowania (PICASSO, MARI), jak również działania redukujące potrzebę stosowania ograniczeń alokacji.
Cel ograniczeń alokacji
Ograniczenia alokacji służą zapewnieniu bezpiecznej pracy systemu i mogą dotyczyć różnych uwarunkowań pracy systemu elektroenergetycznego, w tym:
- salda wymiany energii elektrycznej danego kraju;
- łącznego limitu przepływu na danym zbiorze elementów przesyłowych;
- liczby zmian polaryzacji połączenia prądu stałego (DC);
- maksymalnej wartości zmiany obciążenia połączenia DC (rampa) pomiędzy sąsiednimi jednostkami czasu rynku.
Ograniczenia alokacji w kierunku eksportu energii elektrycznej z Polski wspierają zapewnienie w KSE wymaganych zdolności produkcyjnych dla (i) utrzymania wymaganych mocy bilansujących w górę (regulacji w górę) oraz (ii) pokrycia zapotrzebowania krajowych odbiorców na energię elektryczną. Z kolei ograniczenia w kierunku importu energii elektrycznej do Polski wspierają zapewnienie w KSE wymaganych mocy bilansujących w dół (regulacji w dół) oraz struktury wytwarzania koniecznej dla spełnienia warunków bezpiecznej pracy sieci w zakresie poziomu inercji oraz dostaw mocy zwarciowej i regulacji napięć.
Wpływ reformy rynku bilansującego na ograniczenia alokacji
W związku z wdrożeniem rynku mocy Polska zobowiązała się zrealizować plan reform rynku energii elektrycznej w pięciu obszarach, m.in. w zakresie bilansowania i ograniczeń alokacji. Zmiany na rynku bilansującym wynikały również z konieczności wdrożenia przepisów unijnego rozporządzenia 2017/2195.
Jednym z elementów reformy rynku bilansującego było wdrożenie oddzielnego procesu zakupu mocy bilansujących przed otwarciem bramki w ramach mechanizmu jednolitego łączenia rynków dnia następnego. Uzyskana w ten sposób szersza dostępność ofert na energię bilansującą umożliwiła ograniczenie aktywacji ograniczeń alokacji.
Z danych przedstawionych przez Prezesa URE wynika, że skala aktywacji ograniczeń alokacji istotnie zmniejszyła się. Aktywność ograniczeń alokacji w kierunku eksportu od marca 2023 r. jest poniżej 9 proc. okresów rozliczania niezbilansowania.
W przypadku ograniczeń w zakresie importu, tylko w 2023 r. widoczny jest wzrost, a w kolejnych latach tendencja jest spadkowa.
Z analizy danych wynika, że charakter ograniczeń alokacji jest sezonowy. Wyższe wartości notowane są w miesiącach letnich, kiedy znaczna generacja energii z OZE powoduje konieczność ograniczania importu energii.
Wybrane zalecenia dotyczące podjęcia kolejnych działań
Dla poprawy bilansowania – i co za tym idzie – zmniejszenia aktywacji ograniczeń alokacji – konieczne jest zagospodarowanie nadwyżki energii z OZE. Pomóc w tym może zachęcanie odbiorców do zużywania energii elektrycznej w okresach, kiedy występuje wysoka generacja ze źródeł odnawialnych, stymulowaniu autokonsumpcji prosumentów oraz rozwój magazynowania energii.
Ważna z punktu widzenia rynku bilansującego jest terminowa integracja wszystkich podmiotów rynkowych z CSIRE.
Niezbędne do poprawy sytuacji na rynku bilansującym jest także wprowadzenie mechanizmów motywujących właścicieli modułów wytwarzania energii (MWE) oraz magazynów energii elektrycznej (MEE) do przekazywania poprawnych planów pracy. Aktualnie nie wszystkie podmioty zobowiązane do przekazywania planów pracy swoich źródeł, wypełniają ten obowiązek lub wypełniają go w ograniczonym zakresie.
Dla operatora systemu przesyłowego bardzo istotna jest liczba podmiotów, które mogą świadczyć usługi w zakresie mocy regulacyjnych. W celu zwiększenia dostępnych dla PSE ww. mocy, operator powinien dokonać analizy czy istnieją obszary, regulowane przez Warunki dotyczące bilansowania (WDB), w których możliwe jest uproszczenie zasad kwalifikacji dostawców usług bilansujących.
Niezbędne jest także wprowadzenie mechanizmów zapewniających PSE, w koordynacji z OSD, dostęp do mocy regulacyjnych zasobów przyłączonych do sieci dystrybucyjnej, a nie uczestniczących w rynku bilansującym.
Należy także wzmocnić zachęty, których zastosowanie spowoduje poprawą poziomu bilansowania po stronie uczestników rynku. Obecny poziom niezbilansowania przekłada się na znaczną skalę aktywacji energii bilansującej, co generuje zwiększone zapotrzebowanie na rezerwy.
Szczegółowe wytyczne dotyczące dalszych działań, zalecanych przez Prezesa URE znaleźć można w raporcie.