Urząd Regulacji Energetyki UREgulowana wiedza konsumenta: co na naszym rachunku za prąd oznacza opłata mocowa i przejściowa? - Aktualności -

W poprzednim odcinku naszego cyklu edukacyjnego wskazywaliśmy, że na rachunku mamy zwykle dwie grupy opłat – za sprzedaż i za dystrybucję. Teraz czas przyjrzeć się bliżej poszczególnym opłatom ujętym w części rachunku dotyczącym dystrybucji. Dla wielu odbiorców nie jest jasne, na co przeznaczane są środki z tych pozycji. Dziś opiszemy bliżej dwie pierwsze opłaty – mocową oraz przejściową. 

Na początek wyjaśnijmy czym jest opłata ryczałtowa. To ustalona z góry, stała kwota, pobierana w zależności od określonych parametrów. Wysokość opłat ryczałtowych w energetyce zależy od rocznych progów zużycia energii. Na rachunku opłaty te ujęte są w jednostkach zł/miesiąc – każdego miesiąca płacimy określoną stawkę.

Oprócz opłat mających charakter ryczałtowy na naszym rachunku znajdują się również opłaty stałe i zmienne. Opłaty stałe płacimy każdego miesiąca takie same – niezależnie od zużycia energii. Natomiast opłaty zmienne są wprost proporcjonalne do naszego zużycia. Więcej o opłatach stałych i zmiennych napiszemy w następnych odcinkach naszego cyklu edukacyjnego.

Tabela 1. Rodzaje opłat dla odbiorców w gospodarstwach domowych w części rachunku dotyczącej dystrybucji – klasyfikacja w zależności od sposobu ich naliczania

Rys. 1. Graficzna prezentacja rodzajów opłat – w zależności od sposobu ich naliczania.

Opłata mocowa

Opłata mocowa finansuje mechanizm, który zabezpiecza nas przed niedoborem energii elektrycznej. Niedobór może wystąpić wtedy, gdy produkcja energii elektrycznej jest zbyt mała w stosunku do zapotrzebowania w danym czasie - np. w sytuacji kiedy warunki pogodowe uniemożliwiają produkcję energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych lub występują awarie albo wyłączenia jednostek wytwórczych.

Mechanizm zabezpieczający przed niedoborem energii można porównać do systemów zabezpieczających serwerownie: kiedy szwankuje zasilanie główne – włącza się zasilanie awaryjne.

„Awaryjne zasilanie” systemu energetycznego zapewnia rynek mocy (stąd nazwa opłaty mocowej). Podmioty w nim uczestniczące zobowiązują się dostarczać energię elektryczną w sytuacji jej niedoboru. Te usługi kontaktowane są w ramach tzw. aukcji rynku mocy przeprowadzanych przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. Wygrywają je przedsiębiorstwa, które zaoferują swoje usługi „awaryjnego zasilania” po najniższej cenie.

Dzięki środkom z opłaty mocowej producenci energii mają motywację do utrzymywania elektrowni w pełnej sprawności i budowania nowych jednostek wytwórczych, co jest niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego i stabilności dostaw. Opłata mocowa pobierana jest od 2021 r.

Prezes URE publikuje informacje o wysokości stawek opłaty mocowej. Regulator nie ma jednak wpływu na wysokość stawek opłaty mocowej, gdyż wykonuje jedynie kalkulację opłaty zgodnie z ustalonym w przepisach wzorem, podstawiając do niego otrzymane dane o wszystkich kosztach rynku mocy w danym roku, w tym przede wszystkim o wynagrodzeniu przedsiębiorstw, które wygrały aukcje oraz ilości energii elektrycznej pobranej z sieci przez odbiorców końcowych.

Dla odbiorców indywidualnych ustalono cztery progi rocznego zużycia, dla których obowiązuje inna stawka opłaty. Im wyższy próg rocznego zużycia, tym stawka opłaty mocowej jest wyższa. Jeśli w danym roku w ogóle nie zużyliśmy energii – i tak zapłacimy opłatę mocową, ale według najniższej stawki (wyznaczonej dla progu zużycia od 0 do 500 kWh).

Tabela 2. Wysokość opłaty mocowej na 2025 r. dla odbiorców ryczałtowych, zależna od progu rocznego zużycia energii

Opłata przejściowa

Kolejna opłata widoczna na rachunku w części dotyczącej dystrybucji to opłata przejściowa. Jest ona związana z koniecznością rozwiązania kontraktów długoterminowych (KDT) na sprzedaż energii, które  w latach 90-tych, a więc przed naszym wejściem do Unii, zostały zawarte przez wytwórców energii elektrycznej z Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A. Kontrakty długoterminowe były zabezpieczeniem kredytów, które przedsiębiorstwa energetyczne zaciągnęły w celu modernizacji i budowy nowych elektrowni oraz elektrociepłowni.

W ocenie Komisji Europejskiej stanowiły one niedozwoloną pomoc publiczną oraz wstrzymywały liberalizację rynku energii elektrycznej i z tego powodu konieczne było ich rozwiązanie. Jednocześnie państwo zaoferowało wytwórcom pomoc publiczną, która jest przyznawana przedsiębiorstwom na podstawie ustawy^[1]. Środki na rekompensaty pochodzą z opłaty przejściowej.

Opłatę wprowadzono na rachunki w 2008 r. i wskazano, że może być pobierana czasowo (dlatego nazwano ją przejściową).

Stawka opłaty przejściowej – podobnie jak opłata mocowa – ma charakter ryczałtowy. W tym wypadku ustalono trzy progi rocznego zużycia energii (przedstawiamy je poniżej w Tabeli 3). Podobnie jak w przypadku opłaty mocowej obowiązuje zasada: im wyższy próg – tym wyższa stawka. Jeśli w danym miesiącu nie zużyliśmy prądu, płacimy najniższą stawkę opłaty przejściowej.

Wysokość stawek opłaty przejściowej ustalona jest w ustawie o pokrywaniu kosztów rozwiązania umów długoterminowych^[2]. W związku z tym, że koszty systemu wsparcia nie są już znaczące – stawki opłaty przejściowej są obecnie niewielkie.

Tabela 3. Wysokość opłaty przejściowej w latach 2019-2025 dla odbiorców indywidualnych, zależna od progu rocznego zużycia energii.

***

W ramach naszego cyklu edukacyjnego UREgulowana wiedza konsumenta polecamy również artykuły:

• „Rachunki pod kontrolą konsumenta” - najnowsze badanie opinii uczestników rynku energii
• Ogólnopolska Kampania Informacyjna Urzędu Regulacji Energetyki „Rachunki pod kontrolą konsumenta
• Jakie prawa przysługują odbiorcy energii elektrycznej? Najważniejsze informacje zebraliśmy w „Zbiorze Praw Konsumenta Energii Elektrycznej”
• Nie tylko na wakacje porady dla odbiorców energii
• Skąd się bierze prąd w gniazdku?
• Jak wybrać ofertę na prąd?
• Od 18 lat wszyscy mogą wybrać sprzedawcę energii elektrycznej. Jak to zrobić?
• Od 1 lipca 2025 r. zmieniają się zasady sprzedaży rezerwowej energii elektrycznej
• Co trzeba wiedzieć zawierając umowę na dostarczenie i kupno prądu?
• Kompendium wiedzy dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych – dedykowana konsumentom zakładka na stronie internetowej.