UREgulowana wiedza konsumenta: co trzeba wiedzieć zawierając umowę na dostarczenie i kupno prądu?
Zawarcie każdej umowy niesie ze sobą konsekwencje prawne i finansowe. Dlatego zawsze należy zapoznać się z treścią umowy, nawet jeśli na pierwszy rzut oka wydaje się nam ona skomplikowana.
Poniżej przedstawiamy najważniejsze informacje na temat umów dla indywidualnych odbiorców energii elektrycznej - wszystkich tych, którzy zawierają umowę na prąd dla swojego domu lub mieszkania. Zachęcamy także do lektury Zbioru praw konsumenta energii elektrycznej, gdzie znaleźć można bardziej szczegółowe informacje.
Rodzaje umowy na dostarczanie i kupno prądu − dwie odrębne czy jedna kompleksowa?
Chcąc mieć prąd w gniazdku musimy zapłacić zarówno za towar (ilość zużytej energii), jak i jego dostarczenie do naszego domu (dystrybucję). Zajmują się tym zwykle dwa osobne podmioty – sprzedawca i dystrybutor (więcej o organizacji rynku energetycznego pisaliśmy we wcześniejszym odcinku naszego cyklu).
W przeciwieństwie do sprzedawcy energii elektrycznej – operatora sieci dystrybucyjnej (w skrócie OSD) nie możemy wybrać, ani zmienić. Jesteśmy przyłączeni do tego dystrybutora, który ma infrastrukturę na danym terenie. Nasz OSD na swojej stronie internetowej powinien zamieścić listę wszystkich sprzedawców, z którymi współpracuje.
Mimo, że obsługują nas przeważnie dwa podmioty, większość odbiorców ma zawartą tzw. umowę kompleksową, gwarantującą zarówno usługę dostarczenia, jak i sprzedaży energii. Umowę kompleksową zawieramy ze sprzedawcą. W takim przypadku dostajemy od sprzedawcy prądu jedną fakturę, na której uwzględnione są zarówno opłaty za sprzedaż, jak i dystrybucję. Całość płacimy na dedykowany nam numer rachunku bankowego, każdorazowo wskazany na fakturze. Sprzedawca rozlicza się z dystrybutorem za usługę dystrybucji na mocy umowy łączącej te dwa podmioty. W przypadku umowy kompleksowej na rachunku za prąd mamy więc dwie grupy opłat – za sprzedaż i za dystrybucję.
Od 24 lutego 2024 r. odbiorcy w gospodarstwach domowych zawierają wyłącznie umowy kompleksowe. Przed tą datą dopuszczane było zawieranie umowy kompleksowej lub dwóch osobnych umów – na sprzedaż i dystrybucję. Warto więc sprawdzić, czy posiadamy jedną czy dwie umowy.
Zawarcie umowy
Umowę kompleksową zawrzeć można w siedzibie sprzedawcy lub na odległość, np. przez telefon lub Internet. Od 3 lipca 2021 r. odbiorcy w gospodarstwach domowych nie mogą zawierać umów poza lokalem przedsiębiorstwa, np. w mieszkaniu odbiorcy. Ma to chronić konsumentów energii przed nieuczciwymi praktykami – agresywną sprzedażą i znaczną presją psychologiczną, która była wywierana przez agentów prowadzących sprzedaż w domach (więcej o nieuczciwych praktykach rynkowych już wkrótce w kolejnym odcinku naszego cyklu).
Umowa zawierana na odległość – strony (przedstawiciel przedsiębiorcy i klient) nie są fizycznie obecne podczas zawierania umowy; jest ona zawierana np. przez telefon lub Internet.
Umowa zawierana poza lokalem przedsiębiorstwa (niedozwolona) – strony są fizycznie obecne podczas zawierania umowy, ale następuje ono poza lokalem przedsiębiorstwa, np. w domu klienta, podczas pokazu organizowanego w domu kultury itp.
Treść umowy powinna zostać przekazana klientowi przed jej podpisaniem. Jak pisaliśmy wcześniej - każdą umowę należy uważnie przeczytać. Dotyczy to zarówno zawierania umowy w lokalu przedsiębiorcy, jak i na odległość. Jeśli potrzebujemy więcej czasu, żeby przeanalizować zapisy – można poprosić o wyznaczenie późniejszego, dogodnego dla nas terminu podpisania dokumentów.
Sprzedawcy – poza treścią samej umowy – są także zobowiązani dostarczyć odbiorcy indywidualnemu streszczenie kluczowych postanowień umowy w przystępnej i zwięzłej formie. Obowiązek ten nie dotyczy sprzedawców z urzędu i sprzedawców rezerwowych.
- Sprzedawca z urzędu – niejako domyślny sprzedawca, obsługuje odbiorców którzy nie skorzystali z prawa do wyboru sprzedawcy; na terenie danego dystrybutora funkcjonuje jeden sprzedawca z urzędu.
- Sprzedawca rezerwowy – przejmuje obowiązki sprzedawcy wybranego przez odbiorcę, gdy ten ostatni nie jest w stanie dłużej wywiązywać się z umowy; sprzedawca rezerwowy zapewnia ciągłość dostaw energii.
Umowa zawierana na odległość
W przypadku zawierania umowy na odległość sprzedawca musi wypełnić szereg dodatkowych obowiązków. Przede wszystkim powinien podać dane, które go identyfikują, w szczególności nazwę firmy i numer pod którym została ona zarejestrowana (NIP lub KRS). Jest także zobowiązany przedstawić podstawowe informacje dotyczące umowy (m.in. jakie usługi obejmuje, jaki jest termin jej obowiązywania i zawarty w niej cennik).
Przy zawieraniu umowy na odległość sprzedawca ma obowiązek poinformować klienta o możliwości odstąpienia od umowy w ciągu 14 dni od jej zwarcia bez podawania przyczyny. Jeśli taka informacja nie zostanie przekazana, odbiorca ma aż 12 miesięcy, żeby odstąpić od umowy (ten czas liczony jest od momentu upłynięcia podstawowego, 14-dniowego terminu na odstąpienie). W przypadku kiedy przedsiębiorca w późniejszym czasie zrealizuje obowiązek informacyjny i w okresie 12 miesięcy poinformuje o prawie do odstąpienia od umowy – od tego momentu konsument ma 14 dni na podjęcie decyzji o odstąpieniu.
Podobnie jak w przypadku zawarcia umowy w siedzibie sprzedawcy, tak i w przypadku umów zawieranych na odległość przedsiębiorca musi przekazać klientowi treść zawartej umowy na papierze lub innym trwałym nośniku (np. w postaci pliku przesłanego na maila). Trwały nośnik pozwala na odtworzenie przechowywanych informacji w niezmienionej postaci, czyli bez ingerencji podmiotu, który był ich twórcą. Dzięki temu wiemy dokładnie, na jakie warunki wyraziliśmy zgodę w momencie zawarcia umowy.
Na co zwrócić uwagę zawierając umowę
Wybierając ofertę na prąd - poza ceną samej energii - trzeba zwrócić uwagę na kilka innych kwestii. Przy ofertach wolnorynkowych do rachunku doliczana jest opłata handlowa. Często w ofertach tego typu w pakiecie z prądem oferowane są np. usługi naprawy sprzętów domowych lub ubezpieczenie, co znacząco zwiększa wysokość opłaty handlowej. Więcej o podstawowych rodzajach umów, tj. wolnorynkowych i regulowanych (taryfach) przeczytać można w poprzednim odcinku naszego cyklu edukacyjnego.
Druga istotna kwestia – to czas obowiązywania zaproponowanej ceny prądu. Zdarza się, że promocyjna cena dotyczy kilku pierwszych miesięcy umowy, a potem odbiorca musi płacić zdecydowanie wyższą stawkę, która w sposób niekorzystny odbiega od innych ofert dostępnych na rynku.
Najbardziej atrakcyjne oferty są także często związane z długim okresem obowiązywania umowy i opłatą za jej przedterminowe rozwiązanie. Więcej o rozwiązywaniu umów terminowych piszemy poniżej.
Kolejna kwestia to weryfikacja wiarygodności sprzedawcy. W bazie Regulatora, na stronie https://rejestry.ure.gov.pl/c/1 można sprawdzić, czy wybrany przez nas podmiot ma koncesję na obrót energią. Prezes URE publikuje także tzw. ostrzeżenia konsumenckie – informacje dotyczące powtarzających się lub istotnych problemów prowadzących do sporów między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami.
Zmiana umowy
W przypadku, kiedy przedsiębiorstwo energetyczne chce zmienić umowę, którą zawarło z odbiorcą, jest zobowiązane do przesłania całego projektu zmienionego dokumentu lub samych zapisów, które uległy zmianie. W sytuacji zmiany umowy odbiorca ma prawo do jej wypowiedzenia (chyba, że zmiany dotyczą jedynie cen i stawek zatwierdzonych przez Prezesa URE w taryfach).
Przedsiębiorstwo energetyczne powinno poinformować odbiorców w gospodarstwach domowych o zmianie cen i stawek miesiąc przed wejściem tych zmian w życie. Informacja powinna zawierać powody i warunki zmian.
Rozwiązanie umowy
Odbiorca w każdej chwili może podjąć decyzję o wypowiedzeniu umowy na sprzedaż prądu. W tym celu należy złożyć na piśmie wypowiedzenie umowy. Istnieje również możliwość rozwiązania umowy na mocy porozumienia stron – w sytuacji, kiedy zarówno przedsiębiorca, jak i konsument wyrażą na to zgodę.
Warunki rozwiązania umowy są zawarte w jej treści – warto sprawdzić, czy wypowiedzenie nie wiąże się np. z dodatkową opłatą za jej przedterminowe rozwiązanie. Często takie opłaty są zapisane w umowach terminowych (na czas oznaczony). Rozwiązanie umowy na czas nieokreślony nie powinno generować dodatkowych kosztów.
Umowa na czas oznaczony (terminowa) – posiada wyznaczony termin jej obowiązywania – możemy np. zawrzeć umowę na rok lub na dwa lata.
Umowa na czas nieoznaczony (nieokreślony) – nie ma zapisanego terminu obowiązywania, jest ważna do momentu jej rozwiązania.
W przypadku gospodarstw domowych okres wypowiedzenia umowy trwa do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym oświadczenie o wypowiedzeniu umowy dotarło do przedsiębiorstwa energetycznego. Jeśli więc wypowiedzenie umowy zostało złożone 15 września, to okres wypowiedzenia zakończy się 31 października. Odbiorca może wskazać także bardziej odległy termin – np. jeśli odpowiada mu to z powodu terminu zawarcia nowej umowy.
Warto zadbać , żeby nowa umowa zaczęła obowiązywać po zakończeniu okresu wypowiedzenia dotychczasowej. Możemy także upoważnić nowego sprzedawcę do wypowiedzenia dotychczasowej umowy w naszym imieniu. Tym sposobem sprzedawca zadba, aby koniec okresu wypowiedzenia i początek świadczenia usług w ramach nowej umowy były zsynchronizowane. Więcej o procedurze zmiany sprzedawcy przeczytać można w innym odcinku naszego cyklu.
Zakończenie umowy może także nastąpić z winy sprzedawcy – jeśli zaprzestanie świadczenia nam usług. W takim wypadku ciągłość realizacji dostaw, do czasu wybrania przez odbiorcę nowego sprzedawcy, zapewni sprzedawca rezerwowy. Nawet jeśli w takiej sytuacji nie otrzymamy wypowiedzenia umowy - wygaśnie ona automatycznie w momencie rozpoczęcia sprzedaży rezerwowej. Warto jednak zadbać, aby jak najszybciej znaleźć nową ofertę na rynku, bo ceny usług sprzedawcy rezerwowego są zwykle wyższe niż w przypadku innych sprzedawców, spośród których możemy wybierać. Aby uzyskać więcej informacji na temat sprzedawcy rezerwowego zapraszamy do lektury poprzedniego odcinku naszego cyklu.
***
W ramach naszego cyklu edukacyjnego „UREgulowana wiedza konsumenta” polecamy również artykuły:
- „Rachunki pod kontrolą konsumenta” - najnowsze badanie opinii uczestników rynku energii
- Ogólnopolska Kampania Informacyjna Urzędu Regulacji Energetyki „Rachunki pod kontrolą konsumenta”
- Jakie prawa przysługują odbiorcy energii elektrycznej? Najważniejsze informacje zebraliśmy w „Zbiorze Praw Konsumenta Energii Elektrycznej”
- Od 1 lipca 2025 r. zmieniają się zasady sprzedaży rezerwowej energii elektrycznej.
- Wakacyjne rady dla odbiorców energii
- Skąd się bierze prąd w gniazdku?
- Jak wybrać ofertę na prąd?
- Od 18 lat wszyscy mogą wybrać sprzedawcę energii elektrycznej. Jak to zrobić?
- Kompendium wiedzy dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych – dedykowana konsumentom zakładka na stronie internetowej