Nawigacja

Jubileusz URE: Kurtyka, Gawin, Bando, Swora i Juchniewicz o historii i przyszłości regulacji sektorowej

Podczas spotkania autorskiego poświęconego publikacji podsumowującej 25 lat funkcjonowania Urzędu Regulacji Energetyki, eksperci dyskutowali o potrzebie i znaczeniu działań podejmowanych przez regulatora sektorowego na rynku energii.

W tym roku obchodzimy Jubileusz ćwierćwiecza istnienia Urzędu Regulacji Energetyki. W kwietniu minęło 25 lat od uchwalenia ustawy Prawo energetyczne, na mocy której powołano organ administracji centralnej, jakim jest Prezes Urzędu Regulacji Energetyki.

Działania komunikacyjne URE w 2022 roku realizowane są w dużej części pod hasłem obchodów jubileuszowych. Projektów związanych z 25-leciem jest wiele, jednak premiera publikacji pt. W drodze do bezpiecznej i czystej energii. Czyli jak napisać rynek na nowo? 25 lat regulacji rynków energii w Polsce to zwieńczenie wielu miesięcy pracy angażującej ponad 20 ekspertów reprezentujących różne obszary rynku. Wspólnym mianownikiem jest oczywiście sektor energii.

To pozycja, która ma aspirację do bycia swoistą monografią rynku, a jej osią jest droga, jaką przebyła polska energetyka w ostatnich 25 latach. Dlatego do jej współtworzenia Prezes URE zaprosił tych, bez których nie byłoby w Polsce rynku energii w dzisiejszym kształcie: od wysokiego szczebla decydentów, mających wpływ na kształtowanie polityki gospodarczej, byłych prezesów URE, ekspertów, ale także przedstawicieli odbiorców i konsumentów, publicystów oraz pokolenia, które tworzyć będzie energetykę przyszłości.

To nie tylko opis ćwierćwiecza historii, ale również próba spojrzenia w przyszłość, ponieważ przed całym sektorem energetycznym ‒ na poziomie europejskim, regionalnym i krajowym ‒ stoi wiele wyzwań dotyczących transformacji energetycznej, wdrażania kolejnych regulacji unijnych, strategii Europejskiego Zielonego Ładu, a rola regulatora w tych działaniach jest i będzie znacząca – zauważył Rafał Gawin, Prezes URE.

W spotkaniu autorskim zorganizowanym 28 kwietnia br. udział wzięli autorzy książki oraz potencjalni czytelnicy – poczynając od dziennikarzy, przez przedstawicieli administracji i ustawodawcy, na przedstawicielach branży kończąc. Wśród autorów publikacji pod redakcją Rafała Gawina, znaleźli się między innymi: Jerzy Buzek, Janusz Steinhoff, Michał Kurtyka, Małgorzata Krasnodębska-Tomkiel, Adam Grzeszak, Joanna Maćkowiak-Pandera, Barbara Adamska.

Jestem głęboko przekonany, że dzięki wiedzy i doświadczeniu oraz zaangażowaniu autorów będzie to unikalne kompendium wiedzy o ćwierćwieczu regulacji sektora oraz wyzwaniach stojących przed polskim rynkiem energii – powiedział szef URE otwierając spotkanie.

Przesłanie skierowane do uczestników spotkania przygotował Premier Jerzy Buzek, europoseł, członek Komisji Przemysłu Badań Naukowych i Energii (ITRE), pomysłodawca utworzenia Funduszu Sprawiedliwej Transformacji i sprawozdawca rozporządzenia w tej sprawie, współautor publikacji.

- Jubileusz 25-lecia Urzędu Regulacji Energetyki zbiega się w czasie z 18. już rocznicą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Jednocześnie w 2022 r. minie rok, odkąd Prezes URE objął stanowisko Wiceprzewodniczącego Rady Regulatorów unijnej Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER). A przecież wiosną 1997 r., kiedy – na mocy ustawy Prawo energetyczne – URE było tworzone, sama ACER jeszcze nie istniała, a pewnie nawet trudno było sobie wyobrazić, że kiedykolwiek powstanie. Powołana zostanie dopiero w kwietniu 2009 r., w ramach tzw. Trzeciego Pakietu Energetycznego, będącego swoistym kamieniem węgielnym wewnętrznego unijnego rynku energii. Dlaczego o tym wszystkim wspominamy? Warto bowiem uświadomić sobie, jak wiele może się czasem wydarzyć lub diametralnie zmienić w ciągu 25 lat; i jak wiele rzeczy, których kiedyś albo nie sposób było sobie w ogóle wyobrazić albo nie sposób było o nich marzyć, po ćwierćwieczu okazuje się nagle elementem codziennej, oczywistej, namacalnej rzeczywistości. Warto o tym pamiętać, a nawet traktować jako swojego rodzaju punkt odniesienia.

Kluczową częścią wydarzenia była debata z udziałem obecnego i dotychczasowych prezesów Urzędu – Rafała Gawina, Macieja Bando, Mariusza Swory oraz Leszka Juchniewicza, którą poprowadził Michał Kurtyka, minister środowiska i klimatu w latach 2019-2021, przewodniczący Szczytu Klimatycznego COP24 w Katowicach w 2018 roku. Dyskusja toczyła się wokół zagadnienia, które stanowi myśl przewodnią publikacji: czy w dobie konkurencji potrzebna jest regulacja? Czy wolny rynek oznacza zmierzch regulatora?

Pierwszy i najdłużej urzędujący prezes URE Leszek Juchniewicz (1997-2007) tak wspominał początki działania rynku oraz regulacji sektora:

- Jako prezes URE od początku przytaczałem słowa amerykańskiego ekonomisty, doradcy prezydenta Clintona – Roberta Reicha, który w swojej książce „Praca narodów”, tak zdefiniował rynek: <<rynek nie jest dziełem boskim, (…) to ludzie się umówili czym będą handlować, na jakich warunkach, na jakich zasadach>>. Co jest przedmiotem obrotu, to jest wyborem konsumenta z jednej strony, ale też i strony podażowej. Natomiast o cenie dobra, czy usługi decyduje już sam rynek. Od początku funkcjonowania energetyki na świecie, tego rynku nie było, były tylko monopole naturalne. Tak się wtedy wydawało, że to właściwy sposób postępowania i gospodarowania. Ludzkość zreflektowała się na początku lat 70. ubiegłego stulecia, że monopole nie służą wzrostowi gospodarczemu i wzrostowi dobrobytu, że trzeba poddać energetykę działaniu mechanizmu rynkowego. Doświadczenie wskazało, że będzie to najwłaściwszy sposób alokacji zasobów - tłumaczył Juchniewicz dodając - 25 lat temu w Polsce początki regulacji były bardzo skromne. Najważniejszą sprawą było wydanie koncesji na prowadzenie działalności energetycznej. Natomiast rynek był sprawą odległą.

Na inny aspekt działania organu regulacyjnego zwrócił uwagę Maciej Bando, Prezes URE w latach 2014-2019.

- Regulator musi mieć w sercu, że każde słowo, którego użyje ma wpływ na obywatela. To jest jedna z niewielu funkcji w Rzeczpospolitej, gdzie jeden człowiek ma bezpośredni wpływ na każdego obywatela. Stąd pewnie różne zakusy by osłabiać tę instytucję. Ja jestem zwolennikiem wzmacniania, bo sprowadzenie roli regulatora tylko i wyłącznie do administratora, to za mało. Regulator ma być tym, który, jeśli prawo nie nadąża - a często nie nadąża – wkracza jako „pętla sprzężenia zwrotnego”. W Polsce regulator ma status organu administracji rządowej, czyli tak naprawdę powinien realizować politykę rządu. A co się dzieje, gdy polityka rządu nie bardzo zgadza się z zasadami rynkowymi, z zasadami  konkurencyjności? To są wrażliwe kwestie. Trzeba absolutnie wspierać rząd, ale też patrzeć mu na ręce, kiedy następują próby koncentracji, czy wyłamania się z rynku.

Na pytanie Michała Kurtyki o znaczenie i wartość wolnego rynku dla energetyki odpowiadał Mariusz Swora, Prezes URE w latach 2007-2010. 

- W energetyce mamy do czynienia z dychotomią: z jednej strony jest wolny rynek, z drugiej zaś - jest on regulowany. Trudno będzie doprowadzić do tego, aby rynek stał się zupełnie wolny, bo regulacja jest potrzebna. Pytanie tylko, w którym kierunku ta regulacja będzie zmierzała. Zgadzam się z przedmówcami, że rynek nie powinien być przeregulowany. Ta regulacja powinna być inteligentną, powinna odpowiadać na najistotniejsze problemy z punktu widzenia ekonomicznego i technologicznego. Swora podkreślił także: - Regulator powinien być „charakterny”. Powinien trzymać dystans nie tylko do sfery politycznej, ale również do przedsiębiorstw energetycznych. Regulator ze swoją niezależną pozycją polityczną znajduje szczególne miejsce w systemie administracji publicznej. Model wielopoziomowego rządzenia w UE plasuje regulatora w szczególnym miejscu: z jednej strony jako organ krajowy, ale też jako część europejskiej sieci. Cieszę się, że Rafał Gawin bardzo aktywnie działa w tej strukturze jako wiceprzewodniczący ACER, bo to pozwala nam mieć wpływ na podejmowanie decyzji na poziomie europejskim.

Dziś chyba największym wyzwaniem jest przewidzenie, jak regulacja wpisze się w rynek, bądź jak rynek wpisze się w regulację. W pierwszych latach funkcjonowania URE zdecydowanie więcej było stałych, a tym samym pewnych czynników. Były one bardziej przewidywalne, ponieważ nie podlegały prawom rynku. Tym samym regulator funkcjonował w warunkach większej pewności co do efektów jego działania i wpływu na rynek. Natomiast obserwowany od lat rozwój technologiczny, innowacje oraz rosnąca dynamika zmian przekładają się na konieczność wprowadzenia „elastycznej” regulacji. Zatem dziś nadrzędnym pytaniem z jakim mierzy się regulator jest to, jak dopasować dynamikę regulacji do dynamiki rynku? Gdzie powinna przebiegać granica rynku i jego uwolnienia, żeby nadrzędny cel regulacji sektorowej nadal był spełniony? – zwracał uwagę Rafał Gawin.

- Jakie są możliwe do wdrożenia rozwiązania pośrednie pomiędzy regulacją a jej brakiem? - odpowiadał na pytanie moderatora Prezes URE -  Dziś rynki nie są już tak stabilne i przewidywalne – rynek się coraz bardziej uwalnia, cechuje go ogromna dynamika zmian. Postęp technologiczny, rosnący udział OZE w miksie energetycznym – wszystko sprawia, że trudno jest przewidzieć całkowity efekt działań regulacyjnych dla rynku. Powstają na nim nowe podmioty: społeczności obywatelskie, agregatorzy usług. Te wszystkie zmiany z całą pewnością wymagają zaprojektowania i wdrażania nowej polityki regulacyjnej.

***

  • Zachęcamy do śledzenia i lektury kolejnych informacji publikowanych na dedykowanej naszemu jubileuszowi podstronie, gdzie dzielimy się wiadomościami dotyczącymi ćwierćwiecza regulacji sektorowej w Polsce.
  • Dział „25 lat URE – z kartek kalendarza” poświęciliśmy historii Urzędu. Tu właśnie w każdy poniedziałek publikujemy skrótowe opisy kolejnych lat działania regulatora na rynku paliw i energii. W ten sposób powstaje kalendarium prezentujące najważniejsze informacje dotyczące zarówno kluczowych decyzji podjętych przez Prezesa URE, jak i wydarzeń związanych z ogólną sytuacją na rynkach energii w danym roku.
  • Jeszcze w maju ukaże się e-book z mającą dziś premierę publikacją.
  • O działaniach realizowanych w tym roku w związku z rocznicą powstania URE informujemy także na oficjalnym profilu @UREgovPL na kanale Twitter oraz platformie LinkedIn. Szukajcie nas też przez hasztagi: #25latURE, #jubileuszURE #25latregulacji

 

Kontakt dla mediów:

Agnieszka Głośniewska
Rzecznik prasowy
Departament Komunikacji Społecznej URE
rzecznik@ure.gov.pl
tel. 22 487 55 94

 

Data publikacji : 29.04.2022
Data modyfikacji : 01.06.2022

Opcje strony

do góry