Rozmowa Jacek Bełkowski

Odbiorcy szukają pomocy

Jestem po to‚ aby doradzać indywidualnym odbiorcom energii

Czy często spotyka się pan w swojej pracy z pytaniami dotyczącymi możliwości zmiany sprzedawcy — zarówno energii elektrycznej‚ jak i gazu?

Jacek Bełkowski: — Niestety‚ w ciągu tych kilku lat pracy zetknąłem się z naprawdę nielicznymi‚ wręcz pojedynczymi przypadkami pytań dotyczących możliwości zmiany sprzedawcy energii elektrycznej i z żądnym pytaniem dotyczącym możliwości zmiany sprzedawcy gazu. Sadze‚ ze przyczyn takiego stanu rzeczy jest kilka. Po pierwsze‚ brak jest świadomości‚ ze taka możliwość w ogóle istnieje‚ choćby teoretycznie. W świadomości przeciętnego odbiorcy energii elektrycznej czy gazu istnieje ugruntowany pogląd o nierozerwalności towaru dostarczanego odbiorcy, jakim jest energia elektryczna czy gaz‚ że świadczona usługa przesyłania i dystrybucji. Po drugie‚ obecnie inne problemy nurtują odbiorców energii elektrycznej i gazu.

A czy odbiorcy mogą zwrócić się do pana w sprawie odmowy przyłączenia do sieci?

Oczywiście. Pod względem liczby przypadków sprawy dotyczące odmów przyłączenia do sieci elektroenergetycznych i gazowych były znaczne. Używam tutaj celowo czasu przeszłego‚ gdyż mam nadzieje‚ ze po nowelizacji Prawa energetycznego‚ które weszło w życie w maju br., liczba odmów przyłączenia do sieci nowych odbiorców znacząco spadnie. Jest to w końcu oczekiwany efekt wprowadzenia obowiązku informowania przez przedsiębiorstwa energetyczne o odmowach i możliwości zgłaszania zastrzeżeń do odmów przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Nasze pierwsze obserwacje potwierdzają istnienie trendu spadkowego liczby przypadków‚ w których przedsiębiorstwa odmawiają przyłączeń. Aktualnie największą uciążliwością dla ubiegających się o przyłączenie do sieci jest wyznaczanie przez wiele przedsiębiorstw bardzo odległych terminów realizacji przyłączeń. W wielu przypadkach jest to okres kilkunastu miesięcy‚ a w niektórych nawet kilkuletni‚ przy czym bardzo często czas oczekiwania nie jest w żaden sposób powiązany ze stopniem złożoności realizacji przyłączenia.

Jaki problem należy do najczęściej zgłaszanych przez odbiorców?

Są to kwestie związane z nielegalnym poborem energii elektrycznej. Problem ten rzadziej dotyczy odbiorców gazu. Odbiorcy szukają pomocy u mnie‚ pomimo ze organ regulacyjny nie ma kompetencji do rozwiązywania tego rodzaju sporów. Mam jednak w tej sprawie pewne osobiste refleksje. Z jednej strony, cieszy mnie aktywność przedsiębiorstw energetycznych w zakresie zwalczania kradzieży energii‚ z drugiej jednak, martwi mnie to‚ ze przypadki budzące wątpliwości nie są rozstrzygane przez same przedsiębiorstwa na korzyść odbiorców. Co do zasady‚ przedsiębiorstwa wymierzają najwyższe z możliwych kar. Chce w tym miejscu zwrócić uwagę‚ że przepisy nakazują wiązać wysokość kary z uprawdopodobniona wielkością pobranej nielegalnie energii‚ bowiem ilości ryczałtowe energii określone w taryfie są wielkościami maksymalnymi i powinny być brane do określania kar tylko w szczególnych przypadkach.

Często słyszy Sie o innych zarzutach‚ takich jak zła jakość dostarczanej energii i gazu‚ czy chociażby prognozowanie rachunków. Jakich rad mocze pan wtedy udzielić?

To prawda. Bardzo często kierowane są do mnie uwagi dotyczące wysokości napięcia dostarczanej energii elektrycznej oraz przerw w dostawie. W przypadku gazu są to skargi na zaniżone ciepło spalania dostarczanego gazu. Pomimo ze parametry jakościowe gazu i energii elektrycznej są określone w przepisach wykonawczych do Prawa energetycznego‚ a sposób określania należnych upustów i bonifikat z tytułu niedotrzymania standardów jakościowych podany jest w taryfie przedsiębiorstwa energetycznego‚ to trzeba przyznać‚ ze odbiorca jest na zdecydowanie słabszej pozycji‚ co właśnie wykorzystują dostawcy. Szczególnie dotyczy to przypadków‚ gdy wskutek przepiec w sieci elektroenergetycznej nastąpi uszkodzenie urządzeń odbiorczych. Z reguły przedsiębiorstwa odmawiają pokrycia poniesionych przez odbiorcę strat‚ a jedyna możliwa do zastosowania droga dochodzenia roszczeń przed sadem jest wybierana przez niewielki odsetek poszkodowanych odbiorców. Jeżeli chodzi o prognozowane rachunki‚ to zastrzeżenia w tym wypadku wynikają głównie z niezrozumienia przez odbiorców tego problemu i fałszywego przekonania‚ ze system płatności w oparciu o prognozowane wielkości zużycia energii i gazu jest systemem płatności „z góry” i jest traktowany jako swoisty sposób kredytowania przedsiębiorstw przez odbiorców. Czasami jednak rzeczywiście zdarzają się bardzo nietrafione prognozy. Zwracam uwagę na fakt‚ ze w przepisach nie jest sprecyzowany sposób określania ilości prognozowanego zużycia energii i gazu‚ co powoduje stosowanie różnych algorytmów obliczeń przez różne przedsiębiorstwa.

Czy zdarzają się skargi na podwójne naliczanie opłaty za te sama ilość dostarczonej energii i gazu?

Tak. I jest to ewidentne nieporozumienie‚ choć stosunkowo często występujące. Na fakturach występuje dwukrotnie ilość pobranej energii wyrażona w kWh bądź gazu w m sześc.‚ gdyż w pierwszym przypadku naliczana jest opłata za dostarczona energie bądź gaz‚ a w drugim składnik zmienny opłaty przesyłowej. System wyodrębnienia opłat za nośniki energii od opłat za usługi przesyłowe wynika z przepisów wykonawczych do prawa energetycznego i jest ważnym elementem przygotowania do rozdziału funkcji sprzedawcy energii lub gazu i dostawcy usługi przesyłowej.

Wiele kontrowersji budzi problem kwalifikacji do grup taryfowych. Jaki jest pana pogląd w tej sprawie?

Ten problem w innym wymiarze dotyczy gazu‚ a w innym energii elektrycznej. W odniesieniu do gazu wynika on z tego‚ ze niemalże wszystkie przedsiębiorstwa gazownicze maja tak określone zasady zmian grup taryfowych‚ ze podstawa do kwalifikacji jest wielkość zużycia gazu w roku poprzednim. Stawki natomiast są tak skalkulowane‚ ze opłaty stałe w grupie taryfowej wyższej są wyższe. W efekcie odbiorca‚ którego zużycie roczne jest na granicy dwóch grup taryfowych‚ w roku‚ w którym jest zakwalifikowany do wyższej grupy, kupuje gaz po średniej cenie jednostkowej wyższej niż w przypadku‚ gdyby był zakwalifikowany do niższej grupy taryfowej. Na pytanie: „dlaczego przedsiębiorstwom nie zależy na zwiększeniu sprzedaży”, nie mam dobrej odpowiedzi. W przypadku energii elektrycznej odbiorcy protestują‚ gdy, rozpoczynając prowadzenie działalności gospodarczej w domu‚ np. poprzez otwarcie gabinetu lekarskiego‚ biura rachunkowego‚ czy, jak w przypadku gospodarstw wiejskich, zaczynają prowadzenie np. niewielkiej hodowli zwierząt, są zmuszeni do zmiany grupy taryfowej z dotychczasowej G na grupę taryfowa C. Musze wyjaśnic‚ ze zgodnie z definicja umieszczona w taryfach przedsiębiorstw energetycznych‚ grupa taryfowa G pozwala na rozliczenie odbiorców zużywających energie elektryczna wyłącznie na potrzeby gospodarstw domowych. Alternatywnym rozwiązaniemjest rozdzielenie obwodów‚ co wiąże się z wykonaniem nowego przyłączenia i posiadaniem dwóch układów pomiarowo–rozliczeniowych. Niestety‚ każde z tych rozwiązań wiąże się dla odbiorcy z ponoszeniem dodatkowych wydatków‚ takich jak koszt zmiany instalacji‚ przyłączenia‚ koszty wynikające z posiadania odrębnych umów‚ wreszcie wynikające z większych kosztów stałych w grupach C w porównaniu z grupami G. Wszystko to w sytuacji‚ gdy pod względem technicznym instalacja elektryczna była wystarczająca dla zaspokojenia łącznych potrzeb odbiorcy.

Skala problemów‚ z którymi zawracają się do pana odbiorcy energii‚ jest bardzo duża. Jakie narzędzia do ich rozwiązywania rzeczywiście posiada rzecznik odbiorców paliw i energii?

Osoby zwracające się do Urzędu Regulacji Energetyki maja wielka nadzieje‚ ze każdy ich problem na styku z przedsiębiorstwem energetycznym zostanie natychmiast przez URE rozwiązany i to zgodnie z ich rozumieniem sprawiedliwości. Niezależnie‚ czy dotyczy on linii elektroenergetycznej biegnącej przez środek działki budowlanej‚ czy tez błędnie wystawionego rachunku za gaz lub energie elektryczna. Z gamy problemów, jakie maja odbiorcy‚ tylko niewielka cześć może być rozwiązana przez organ regulacyjny. Większość przypadków to sprawy‚ których możliwość rozstrzygnięcia leży w kompetencjach innych organów państwa‚ najczęściej sadów powszechnych. Dotyczą one regulacji zawartych w wielu ustawach‚ miedzy innymi w kodeksie cywilnym‚ prawie budowlanym‚ prawie o miarach‚ ustawie — o gospodarce nieruchomościami itd. Niemniej jednak‚ w każdym przypadku osoby zwracające się do URE‚ Niezależnie od tego‚ czy zwracają się do komórek organizacyjnych‚ oddziałów terenowych‚ czy do rzecznika‚ otrzymują szczegółowe informacje dotyczące możliwości rozwiązania przedstawionego problemu. Jeśli chodzi o prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, ma on ustawowa możliwość rozstrzygania sporów dotyczących odmowy przyłączenia do sieci‚ odmowy zawarcia umowy sprzedaży energii lub gazu‚ odmowy zawarcia umowy o świadczenie usługi przesyłania lub dystrybucji energii lub gazu‚ odmowy zawarcia umowy kompleksowej‚ odmowy zawarcia umowy transportu‚ świadczenia usługi magazynowania lub skraplania gazu ziemnego‚ ustalenie warunków świadczenia usług przesyłowych lub dystrybucji czy tez nieuzasadnionego wstrzymania dostaw energii lub gazu. Wskazany przeze mnie zakres obejmuje także rozstrzygnięcia dotyczące spornych punktów w projektach umów wymienionych w powyższym wykazie. Wszystkie postępowania dotyczące sporów prowadzone są zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

Jaka jest pozycja indywidualnego odbiorcy na rynku energii wobec przedsiębiorstwa energetycznego?Czy znowelizowana ustawa —Prawo energetyczne cos pod tymwzględem zmieniła?

Odbiorca‚ szczególnie mały‚ na rynkach energii ma pozycje podmiotu słabszego w stosunku doprzedsiębiorstw energetycznych. Jest to bardzo widoczne‚ gdy zestawimy możliwości małegolub średniego odbiorcy z możliwościami dużego przedsiębiorstwa dostarczającego zarówno energie‚ jak i realizującego usługę przesyłowa. Wzajemne relacje i zachowania podmiotów na rynkach energiizmieniają się. Są one uwarunkowane takimi czynnikami‚ jak zasady narzucone przepisami prawa‚ stopniem liberalizacji rynku czy tez przyjmowanymi dobrowolnie przez przedsiębiorstwa skodyfikowanymi zasadami‚ np. w postaci zbioru dobrych praktyk. Niestety‚ znane są tylko pojedyncze przypadki‚ gdy przedsiębiorstwo z własnej woli przyjmuje na siebie zobowiązania zapewnienia odbiorcom wyższych standardów obsługi od wynikających z przepisów. Przypadki te Dotyczą na ogół skrócenia czasu dopuszczalnych przerw w dostawie energii lub skrócenia czasu załatwiania wniosków i reklamacji. Faktycznym instrumentem‚ który realnie zmienia pozycje odbiorcy na rynkach energii, są przepisy ustawy — Prawo energetyczne. Przepisy te co jakiś czas się zmieniają‚ ale trzeba przyznać‚ ze w zasadzie utrzymywany jest trend wzmocnienia pozycji odbiorcy. Moszna powiedzieć‚ że poprzez precyzyjniejsze określanie tej pozycji powodują ograniczenie możliwości wykorzystywania silniejszej pozycji na rynkach przez przedsiębiorstwa energetyczne. Zwłaszcza ostatnie zmiany‚ uwzględniające zapisy prawa unijnego‚ stanowią dobra ilustracje tego trendu‚ choć nie załatwiają do Konica problemu. Stanowią jedynie pierwszy krok we właściwym kierunku. Dalsze postępy zależą od sposobu rozwiązania szczegółowych zasad w rozporządzeniach wykonawczych‚ do wydania których‚ zapisami ustawy‚ zobowiązany jest minister właściwym do spraw gospodarki.

Jaki czynnik jest tym decydującym o wzmacnianiu pozycji odbiorcy na rynku?

Najbardziej efektywnie działającym czynnikiem na wzmocnienie pozycji odbiorcy jest realna konkurencja na rynku. Rynek konkurencyjny niesie ze osoba nadzieje na możliwość znalezienia na rynku produktu lepszego zarówno pod względem ekonomicznym‚ jak i jakościowym (w szerokim znaczeniu tego słowa‚ w tym jakości obsługi). Pierwsze pozytywne efekty działania konkurencji na rynku energii elektrycznej‚ bo jak do tej pory na rynku gazu te zjawiska jeszcze nie występują‚ są juz widoczne. Dotyczą one w tej chwili, co prawda, bardzo nielicznej grupy największych odbiorców. Jest to zjawisko naturalne‚ gdyż w pierwszej kolejności nowi sprzedawcy na rynku starają się o klientów w tej grupie odbiorców. Dodatkowym wyjaśnieniem zjawiska jest możliwy do osiągnięcia efekt ekonomiczny — przy dużym wolumenie obrotu zmiana sprzedawcy energii‚ nawet przy poniesieniu dużych nakładów na dostosowanie swoich instalacji do wymogów narzuconych przez przedsiębiorstwo przesyłu lub dystrybucji‚ daje wymierne korzyści. Do tej pory nie odnotowano wielu przypadków zmiany sprzedawców wśród odbiorców średnich i małych‚ choć wszystkie podmioty zużywające energie na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej są podmiotami uprawnionymi. Istnieją przeszkody‚ które powodują‚ ze prawo swobodnego wyboru sprzedawcy jest uprawnieniem teoretycznym i Jeśli nie zostania one usunięte‚ podobnie biedzie wyglądała możliwość zmiany sprzedawcy przez odbiorców zużywających energie elektryczna i gaz na potrzeby gospodarstw domowych.

Co można w takim razie zrobić‚ aby pokonać te przeszkody?

Należy mieć nadzieje‚ ze powstaną warunki umożliwiające na rynkach energii elektrycznej i gazu dokonanie realnego swobodnego wyboru sprzedawcy przez każdej wielkości odbiorcę. Z istniejącej zależności‚ a wiec ze mniejsza konkurencyjność na rynku wymusza konieczność większej ochrony prawnej odbiorców przez państwo‚ odpowiednie wnioski musza wyciągać przede wszystkim organy tworzące prawo. Przepisy musza bowiem pozwalać na realizacje prawa wyboru dla odbiorców i nie mogą dawać przyzwolenia na stosowanie swoistego systemu kar przez przedsiębiorstwa energetyczne wobec tych odbiorców‚ którzy zgłosili chęć zmiany sprzedawcy.

Czy zatem zachęcą pan odbiorców do zmiany sprzedawcy energii‚ czy raczej zaleciłby daleko idącą ostrożność?

Oczywiście‚ zachęcam odbiorców do rozważnego i świadomego podejmowania działań w tej sprawie‚ ale przede wszystkim przestrzegam przed podejmowaniem pochopnych decyzji. Jak wszędzie‚ istnieje obawa‚ ze pojawia się na rynku obok profesjonalnie działających przedsiębiorców sprzedawcy niedoświadczeni lub nastawieni na szybki zysk‚ uzyskany kosztem odbiorców. Należy do składanych ofert podchodzić z należytą ostrożnością. Konieczne jest poddanie starannej analizie warunków zawartych w ofercie‚ upewnienie się co do wiarygodności nowego podmiotu dostarczającego energie lub gaz‚ na przykład poprzez sprawdzenie jego dotychczasowej działalności na rynku. Chce wyrazić jeszcze jedna nadzieje‚ że w krótkim czasie biedzie zauważalną tendencja do zmiany proporcji problemów odbiorców mediów energetycznych. To znaczy‚ ze istniejące dzisiaj problemy będą z czasem zanikały‚ a jedynym poważnym problemem‚ który pozostanie odbiorcy‚ biedzie wybór z wielu przedstawionych mu ofert zakupu energii elektrycznej i gazu tej najbardziej odpowiadającej jego potrzebom.