Urząd Regulacji Energetyki - wersja tekstowa

Strukturalna charakterystyka rynku (2005 rok) - wersja graficzna tekstu

1. Koncentracja

Rynek gazu w Polsce charakteryzuje się wysokim poziomem koncentracji we wszystkich obszarach działalności: wydobycia, magazynowania, obrotu, przesyłania i dystrybucji.

Działalność wydobywcza realizowana jest przez jedno przedsiębiorstwo – PGNiG SA, które odpowiada za 100% krajowego wydobycia. Całkowita zdolność wydobywcza ze złóż krajowych w 2005 r. wynosiła 4 951 mln m³, w tym:

− Oddział w Sanoku: 1 961 mln m³ – wielkość ta determinowana jest wartościami ciśnień w gazociągach systemowych,

− Oddział w Zielonej Górze: 2 990 mln m³ – wielkość zależna od zapotrzebowania odbiorców na gaz.

Podobnie rzecz ma się w przypadku magazynowania. PGNiG SA nie opracowało standardowych umów na świadczenie usług magazynowych ani kodeksu magazynowego i, z wyjątkiem części pojemności magazynu w Mogilnie udostępnionej na rzecz OSP, wykorzystywało pojemność magazynową jedynie na własne potrzeby.

Tabela B1. Magazyny gazu w Polsce

Źródło: PGNiG SA

Działalność przesyłowa jest wykonywana przez operatora systemu przesyłowego (OSP). Od 1 lipca na mocy decyzji Prezesa URE Operatorem Systemu Przesyłowego jest przedsiębiorstwo OGP Gaz-System Sp. z o.o., działające jako jednoosobowa spółka Skarbu Państwa. W okresie 1 lipca 2004 r. − 30 czerwca 2005 r. przedsiębiorstwo to sprawowało nadzór nad eksploatacją systemu przesyłowego na podstawie Umowy o Zarządzanie Systemem Przesyłowym, zawartej z właścicielem sieci – PGNIG SA. Od lipca 2005 r. OGP Gaz-System Sp. z o.o. dysponuje majątkiem przesyłowym na podstawie Umowy Leasingu Sieci Przesyłowej, zawartej z PGNiG SA.

Działalność dystrybucyjna jest prowadzona przez sześć spółek gazownictwa należących do grupy kapitałowej PGNiG SA oraz przez inne niezależne przedsiębiorstwa gazownicze, z których sześć obsługiwało więcej niż 100 odbiorców.

Rysunek B2. Obszar działania spółek gazowych

Źródło: URE

Spółki dystrybucyjne skupione w grupie kapitałowej prowadzą działalność obrotową i dystrybucyjną oraz pełnią rolę operatorów systemu dystrybucyjnego (OSD). Z chwilą wydzielenia OSD, tj. najpóźniej do 30 czerwca 2007 r., nastąpi w tych spółkach rozdzielenie działalności dystrybucyjnej od działalności obrotu pod względem formy prawnej.

Sprzedaż do przedsiębiorstw zajmujących się obrotem (pośredników) jest prowadzona głównie przez jedno przedsiębiorstwo – PGNiG SA − oraz częściowo przez spółki dystrybucyjne. Sprzedaż gazu na rynku hurtowym w 2005 r. wyniosła 8 mld m³, z czego zaledwie 1,4% zakupiły podmioty inne niż spółki dystrybucyjne. Sprzedaż spółek dystrybucyjnych do odbiorców hurtowych wyniosła niespełna 19 mln m³, co stanowi 0,2% całkowitej ich sprzedaży. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że spółki gazownictwa sprzedawały gaz przede wszystkim między sobą.

Tabela B2. Sprzedaż do odbiorców hurtowych w 2005 r. w mln m³

Źródło: URE na podstawie danych z PGNiG SA oraz spółek gazownictwa

Strukturę sprzedaży gazu na rynku detalicznym w 2005 r. przedstawia poniższa tabela.

Tabela B3. Struktura rynku detalicznego

Źródło: URE na podstawie danych PGNiG SA oraz spółek gazownictwa

Oprócz sprzedaży do pośredników w obrocie (spółki dystrybucyjne), PGNiG SA prowadzi także sprzedaż gazu do odbiorców końcowych. 41,8% gazu sprzedawanego na polskim rynku trafia do odbiorców bezpośrednio z krajowego systemu przesyłowego lub ze złóż, z czego znakomita większość do odbiorców przemysłowych. Ponadto PGNiG SA sprzedaje do OSP gaz na potrzeby własne operatora i potrzeby bilansowania systemu. Pozostały gaz jest sprzedawany z systemu dystrybucyjnego poprzez spółki dystrybucyjne zależne od PGNiG SA. Sprzedaż gazu do odbiorców w gospodarstwach domowych odbywa się w całości z systemu dystrybucyjnego.

2. Konsolidacja pionowa

Konsolidacja pionowa na rynku gazu w Polsce jest zjawiskiem wynikającym z uwarunkowań historycznych. Nie jest to proces, który rozpoczął się wraz z pierwszym krokami w kierunku tworzenia rynku gazu, lecz sytuacja zastana.

Pionowo skonsolidowana struktura przedsiębiorstw działających na rynku gazu w Polsce w 2005 r. dotyczyła wszystkich obszarów działalności do 28 kwietnia 2005 r., kiedy to Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy PGNiG SA zadecydowało o przekazaniu w formie darowizny wszystkich udziałów Operatora Gazociągów Przesyłowych Gaz-System Sp. z o.o. na rzecz Skarbu Państwa. Spółka ta od 1 lipca 2005 r. nie wchodzi w skład przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo, tym samym zagwarantowano jej niezależność od przedsiębiorstw zajmujących się wydobyciem i obrotem gazem.

W gestii grupy kapitałowej PGNiG SA pozostały zatem takie obszary działalności jak: wydobycie, magazynowanie, obrót i dystrybucja.

Obowiązujące w 2005 r. przepisy prawne nakładały na przedsiębiorstwa energetyczne obowiązek sporządzania sprawozdań finansowych dotyczących poszczególnych rodzajów wykonywanej działalności gospodarczej w zakresie dostarczania paliw gazowych.

W poniższej tabeli przedstawiono syntetyczne ujęcie zaawansowania procesu efektywnej restrukturyzacji.

Tabela B4. Stopień unbundlingu w sektorze gazowym

T – tak, N − nie

Źródło: URE

3. Stopień integracji z sąsiednimi systemami

Od 1 lipca 2005 r., po wyodrębnieniu ze struktury PGNiG SA przedsiębiorstwa OGP Gaz-System Sp. z o.o. i wyznaczeniu go operatorem systemu przesyłowego, spółka ta zajmowała się zarządzaniem oraz nominowaniem^[1] przepustowości połączeń międzysystemowych.

Ze względu na brak Instrukcji Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesyłowej powyższe regulacje odbywały się na podstawie dwustronnych umów pomiędzy PGNiG SA a OGP Gaz-System Sp. z o.o.

Połączenia międzysystemowe cechował przesył jednokierunkowy (wschód – zachód). Wszystkie nominacje były zarezerwowane przez PGNiG SA.

Tabela B5. Połączenia międzysystemowe z operatorami innych systemów przesyłowych