Alicja Tutak
Autorka jest pracownikiem Biura Prawnego URE
Biuletyn URE 1/2004
I. Zakres stosowania art. 45 ust. 5 ustawy - Prawo energetyczne
Wyrokiem z 12 września 2003 r., sygn. akt I CK 46/02 Sąd Najwyższy oddalił kasację przedsiębiorstwa energetycznego (zwanego dalej -Powodem-) od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego (obecnie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów) z 21 listopada 2001 r., sygn. akt XVII Ame 5/01. W wyroku tym Sąd Najwyższy wypowiedział się w kwestii dopuszczalności odstępstw od stosowania art. 45 ust. 5 ustawy - Prawo energetyczne.
Powód, będący przedsiębiorstwem energetycznym, prowadzącym działalność gospodarczą polegającą na przesyłaniu i dystrybucji paliw gazowych, przedstawił Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki (Prezesowi URE) do zatwierdzenia taryfę, w której udział opłat stałych w stawkach opłat za świadczone usługi przesyłowe wynosił 99,3%. Mając na uwadze, że zgodnie z art. 45 ust. 5 ustawy - Prawo energetyczne udział ten nie może przekroczyć 40%, Prezes URE odmówił zatwierdzenia przedstawionej przez Powoda taryfy. Stanowisko Prezesa URE podtrzymał następnie Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Antymonopolowy (obecnie: Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów), który powołanym wyżej wyrokiem oddalił odwołanie Powoda.
Wnosząc kasację do Sądu Najwyższego, Powód zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie m.in. art. 45 ust. 5 ustawy - Prawo energetyczne i wniósł o jego zmianę przez zatwierdzenie taryfy w proponowanym kształcie, bądź o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Antymonopolowy.
W uzasadnieniu swych zarzutów Powód eksponował sprzeczność pomiędzy treścią dwóch przepisów zawartych w art. 45 ustawy - Prawo energetyczne: ust.1 pkt 1 oraz ust. 5.
W ocenie Powoda, przepis art. 45 ust. 1 pkt 1, w myśl którego taryfy dla paliw gazowych powinny zapewnić pokrycie kosztów uzasadnionych działalności przedsiębiorstw energetycznych wyraźnie odwołuje się do kryteriów ekonomicznych, tj. do zasad celowości i racjonalności gospodarowania. Natomiast przepis art. 45 ust. 5 narzuca sposób kalkulowania stawek, określając górną granicę wysokości opłaty stałej. Powód zwrócił uwagę Sądu na specyficzny charakter działalności swojego przedsiębiorstwa (przesyłanie i dystrybucja gazu do odbiorców hurtowych), prowadzonej z wykorzystaniem wysokich kredytów (których spłaty stanowią stałe koszty przedsiębiorstwa). Zdaniem Powoda, w takiej sytuacji nie jest możliwe, aby jednocześnie kierować się kryteriami ekonomicznymi i przestrzegać matematycznych proporcji ustalonych dla stawek opłat w art. 45 ust. 5. Z tego względu Powód zaproponował własną interpretację tego przepisu, w myśl której ma on zastosowanie do przedsiębiorstw świadczących usługi przesyłowe na rzecz odbiorców ostatecznych tj. takich, którzy pobierają i zużywają gaz, nie ma natomiast zastosowania do przedsiębiorstw, które (tak jak Powód) przesyłają i dostarczają gaz odbiorcom hurtowym.
Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, nie zgodził się z prezentowanym w niej stanowiskiem. W ocenie Sądu treść art. 45 ust. 5 jest jednoznaczna: przepis ten ustanawia górną dopuszczalną granicę udziału opłat stałych w stawkach opłat za usługi przesyłowe w wysokości 40%. Stawka ta obowiązuje wszystkie przedsiębiorstwa zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją paliw gazowych. Zarówno zawarta w art. 3 pkt 12 ustawy - Prawo energetyczne definicja przedsiębiorstwa energetycznego, jak i definicja odbiorcy określona w art. 3 pkt 13 tej ustawy nie uprawniają do -wyprowadzenia w drodze (...) poprawnej wykładni wniosku, że istnieje taka kategoria przedsiębiorstw energetycznych, zajmujących się przesyłaniem gazu, do której nie mają zastosowania ograniczenia w ustalaniu stawek opłat stałych przewidziane w art. 45 ust. 5-. Zdaniem Sądu -wykładni takiej, ignorującej wyraźną treść przepisu, łatwo byłoby postawić zarzut wykładni contra legem, albo działania będącego raczej tworzeniem prawa, niż jego stosowaniem. Z punktu widzenia konstytucyjnej zasady podziału władzy państwowej taki sposób interpretacji prawa jest niedopuszczalny (...). Oznacza to, że postulowana w kasacji możliwość wyłączenia w stosunku do powodowego przedsiębiorstwa ograniczeń udziału opłat stałych w stawce opłat za przesyłanie gazu może być dokonana jedynie w drodze ewentualnej nowelizacji ustawy, a nie w drodze wykładni obowiązującego obecnie jej tekstu.-.
II. Obowiązek posiadania koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej
W wyroku z 9 października 2003 r., sygn. akt I CK 144/02 Sąd Najwyższy zajął stanowisko w sprawie interpretacji art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo energetyczne w brzmieniu nadanym ustawą z 26 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne1).
Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w okresie od 14 czerwca 2000 r. do 31 grudnia 2002 r., stanowił, że uzyskania koncesji wymaga m.in. prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania energii elektrycznej w źródłach o mocy poniżej 5 MW. Uznając, że w myśl tego przepisu, o obowiązku uzyskania koncesji decyduje łączna moc wszystkich źródeł, Prezes URE udzielił z urzędu2) (decyzją z 21 lutego 2001 r.) koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej przedsiębiorstwu energetycznemu posiadającemu pięć elektrowni wodnych, których łączna moc przewyższała 5 MW. Inaczej interpretowało ten przepis przedsiębiorstwo (zwane dalej -Powodem-), podnosząc w odwołaniu od decyzji o udzieleniu koncesji, że obowiązek posiadania koncesji należy odnosić do mocy poszczególnych źródeł. Jeżeli zatem żadne ze źródeł nie osiąga 5 MW to koncesja nie jest wymagana, nawet jeżeli łączna moc tych źródeł wielkość tę przekracza.
Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Antymonopolowy (obecnie: Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów), w wyroku z 11 lutego 2001 r., sygn. akt XVII Ame 38/01 podzielił stanowisko Powoda. W uzasadnieniu wyroku wyrażony został pogląd, że gdyby ustawodawca chciał powiązać obowiązek koncesyjny z mocą energii wytwarzanej łącznie przez jednego przedsiębiorcę, to przepis nie zawierałby słowa -w źródłach-.
W kasacji od tego wyroku Prezes URE podkreślił, że prezentowana przezeń wykładnia art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo energetyczne respektuje inne uregulowania tej ustawy, przede wszystkim obowiązek posiadania zatwierdzonej przez ten organ taryfy, zapewnia także - przewidzianą w art. 76 Konstytucji RP - ochronę konsumentów przed nieuczciwymi praktykami.
Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy uznał za słuszne stanowisko Sądu Antymonopolowego, odwołujące się do reguł wykładni językowej. Sąd dokonał również analizy zmian treści art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo energetyczne, podkreślając, iż rozbieżności interpretacyjne co do jego treści pojawiły się w związku z wydanym na podstawie art. 32 ust. 2 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym przed powołaną wyżej nowelizacją) rozporządzeniu Ministra Gospodarki z 17 lipca 1998 r. w sprawie określenia szczególnych rodzajów i zakresu działalności gospodarczej nie wymagającej uzyskania koncesji3). Zgodnie z § 1 pkt 1 tego rozporządzenia z obowiązku posiadania koncesji wyłączone było wytwarzanie energii elektrycznej w źródłach o łącznej mocy znamionowej nie większej niż 50 MW. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że rozporządzenie to przestało obowiązywać z dniem wejścia w życie nowelizacji art. 32 ustawy - Prawo energetyczne dokonanej powołaną wyżej ustawą z 26 maja 2000 r. (tj. 14 czerwca 2000 r.). W ocenie Sądu, w okoliczności, że do nowelizowanej ustawy -nie przejęto z wspomnianego rozporządzenia zwrotu wiążącego obowiązek koncesyjny z łączną mocą źródeł wytwarzania energii elektrycznej, należy dostrzegać argument przemawiający za wykładnią przyjętą w zaskarżonym wyroku.-.
Jednakże decydujące dla przyjętego przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięcia jest obecne brzmienie art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo energetyczne. Przepis ten, w brzmieniu zmienionym ustawą z 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne4), obowiązującą od 1 stycznia 2003 r., wyłącza z obowiązku koncesyjnego m.in. -wytwarzanie energii elektrycznej w źródłach o mocy poniżej 5 MW- oraz -wytwarzanie ciepła w źródłach o łącznej mocy poniżej 1 MW-. Wcześniej obowiązek posiadania koncesji wyłączony był w przypadku wytwarzania ciepła -w źródłach o mocy poniżej 1 MW-. W ocenie Sądu Najwyższego -w zmianie tej: zastąpieniu zwrotu mówiącego o < wytwarzaniu ciepła w źródłach o mocy poniżej 1 MW > zwrotem mówiącym o
|
|