Renata Trypens, Małgorzata Szczepańska
Autorki są pracownikami Biura Prawnego URE
Biuletyn URE 1/2003
PREZES URE NIE JEST UPRAWNIONY DO ROZSTRZYGANIA SPORÓW DOTYCZĄCYCH WYKONYWANIA POSTANOWIEŃ ZAWARTEJ UMOWY
Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Antymonopolowy 1) oddalił odwołanie wspólników spółki cywilnej od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki umarzającej postępowanie w sprawie warunków przesyłania i dystrybucji paliwa gazowego (wyrok z dnia 18 września 2002 r., sygn. akt XVII Ame 127/01). Tym samym Sąd podzielił stanowisko Prezesa URE, zgodnie z którym w przypadku niewykonania zobowiązania wynikającego z obowiązującej umowy cywilnoprawnej, w tym także umowy, której stroną jest przedsiębiorstwo energetyczne - właściwym do rozstrzygnięcia takiego sporu będzie sąd powszechny.
W omawianej sprawie wspólnicy spółki cywilnej działający pod nazwą -D...- (zwani dalej "Powodami") wystąpili do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (zwanego dalej -Prezesem URE-) z wnioskiem -o wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia warunków świadczenia usług przesyłania i dystrybucji paliwa gazowego oraz nieuzasadnionego wstrzymania dostaw gazu- przez przedsiębiorstwo gazownicze. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że dostawy paliwa gazowego do nieruchomości Powodów położonej w miejscowości W... odbywają się na podstawie umowy sprzedaży paliwa gazowego, zawartej pomiędzy stronami w 1999 r. Stwierdzono również, że umowa ta nadal obowiązuje, co zostało potwierdzone przez strony, a także - że dostawy paliwa gazowego są realizowane i nie zachodzi niebezpieczeństwo ich wstrzymania. Z wyjaśnień stron - składanych w toku postępowania - wynikało także, że spór pomiędzy nimi zaistniał w związku z wejściem w życie nowej taryfy przedsiębiorstwa gazowniczego, co spowodowało wprowadzenie do rozliczeń pomiędzy stronami zasad oraz cen i stawek opłat w niej zawartych.
W związku z powyższym, uznając że spór dotyczy w istocie zmiany postanowień obowiązującej umowy sprzedaży paliwa gazowego, wezwano Powodów do wskazania spornych postanowień łączącej strony umowy, o których zmianę wnioskują.
W odpowiedzi Powodowie nadesłali pismo, w którym wyraźnie stwierdzili, że nie wnoszą i nie wnosili o zmianę postanowień umowy sprzedaży paliwa gazowego, jak również o zawarcie umowy sprzedaży paliwa gazowego, bo umowa taka jest między stronami zawarta i zdaniem Powodów obowiązuje, lecz o ustalenie warunków świadczenia usług sprzedaży i dostawy paliwa gazowego.
Po zbadaniu sprawy Prezes URE uznał, iż nie zachodzą w niej przesłanki określone w art. 8 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne 2). Stosownie bowiem do tego przepisu, do właściwości Prezesa URE należy rozstrzyganie spraw spornych, zaistniałych pomiędzy przedsiębiorstwami energetycznymi i odbiorcami, m.in. w zakresie odmowy zawarcia lub odmowy zmiany umowy sprzedaży paliwa gazowego, jak również (w braku zgodnego stanowiska stron co do treści jej postanowień) ustalenie jej treści. Oznacza to, że rozstrzyganie w kwestiach dotyczących nienależytego wykonywania umów nie mieści się w granicach kompetencji jakie ustawa - Prawo energetyczne udziela temu organowi, a podlega wyłącznie jurysdykcji sądu powszechnego.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał, że nie wystąpiła odmowa zawarcia umowy sprzedaży paliwa gazowego przez przedsiębiorstwo gazownicze. Ponadto, zdecydowane stanowisko Powodów, z którego wynikało, iż nie żądają oni zmiany postanowień obowiązującej strony umowy, przesądziło o braku kompetencji Prezesa URE do merytorycznego rozpoznania sprawy. W związku z tym Prezes URE wydał decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego - jako bezprzedmiotowego (na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego).
Odwołując się od zaskarżonej decyzji Powodowie zarzucili Prezesowi URE naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne, poprzez -uchylanie się- od nałożonego przez ten przepis obowiązku ustalenia -warunków świadczenia usług sprzedaży i dostawy paliwa gazowego-. W związku z tym wnieśli o jej uchylenie w całości albo o jej zmianę i o orzeczenie, że strony pozostają związane umową sprzedaży paliwa gazowego zawartą w roku 1999 (czego nikt nie kwestionował - przyp. R. T.) i że dostawy realizowane przez przedsiębiorstwo gazownicze na rzecz Powodów w roku 2000 (czyli w okresie przed wszczęciem postępowania przed Prezesem URE) winny odbywać się za odpłatnością ustaloną w tej umowie. Zarzuty Powodów co do nienależytego wykonywania umowy dotyczyły w istocie kwestionowania cen i stawek opłat stosowanych w rozliczeniach za dostarczane paliwo gazowe oraz zasad rozliczeń ustalonych w taryfie przedsiębiorstwa gazowniczego, zatwierdzonej decyzją Prezesa URE, a w szczególności możliwości ich wprowadzenia do rozliczeń z odbiorcami, bez uprzedniej zmiany umowy.
Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Antymonopolowy, podzielając stanowisko Prezesa URE co do zasadności umorzenia postępowania i oddalając odwołanie, wyraził następujący pogląd:
-Pozwany prawidłowo ustalił, że pomiędzy powodami a zainteresowanym [przedsiębiorstwo gazownicze - przyp. R. T.] obowiązuje umowa nr (...). Powodowie są wspólnikami spółki cywilnej, która nie jest podmiotem posiadającym osobowość prawną. Wspomniana umowa została zawarta pomiędzy wspólnikami i nie ma znaczenia, że powodowie zmienili nazwę, pod którą prowadzili działalność gospodarczą. Nazwa ta nie jest firmą w rozumieniu kodeksu spółek handlowych, ponieważ spółka cywilna nie ma prawa działać pod firmą. W tej sytuacji zmiana nazwy nie ma znaczenia, gdyż umowa zawierana jest między wspólnikami spółki cywilnej a drugim podmiotem a nie pomiędzy dwoma osobami prawnymi. Dlatego jeżeli nie zmienia się krąg podmiotowy wspólników to umowa nadal obowiązuje.
Słusznie pozwany [Prezes URE - przyp. R. T.] ocenił, iż spór pomiędzy powodami a zainteresowanym dotyczy wykonywania obowiązującej między stronami umowy. Art. 8 ust. 1 prawa energetycznego daje Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki kompetencje do rozstrzygania sporów pomiędzy stronami w wypadku braku umowy między nimi lub braku porozumienia co do zmiany istniejącej umowy. Dlatego pozwany prawidłowo wezwał powodów do oznaczenia spornych postanowień obowiązującej pomiędzy stronami umowy i w konsekwencji gdy powodowie nie wskazali takich, stwierdził, że dalsze prowadzenie postępowania jest bezprzedmiotowe. Pozwany słusznie jako właściwy do rozstrzygnięcia sporu pomiędzy powodami a zainteresowanym wskazał sąd powszechny [podkreślenie R. T.].
W ocenie sądu, istota sporu pomiędzy stronami polega na ocenie - czy samo uzyskanie przez zainteresowanego akceptacji nowej taryfy pozwala na stosowanie jej w rozliczeniach z powodami czy też konieczna jest zmiana obowiązującej między nimi umowy. Sąd Antymonopolowy podzielił stanowisko pozwanego, iż postanowienia umowy pozwalają na stosowanie nowej taryfy zainteresowanego. Jak wskazano powyżej, § 6 umowy wyraźnie stwierdza, że zmiana stawek taryfowych w trakcie obowiązywania umowy nie powoduje konieczności zmiany umowy a nowe stawki taryfowe obowiązują od daty ich wejścia w życie.- .
W tym stanie sprawy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania, Sąd Antymonopolowy odwołanie oddalił.
GRANICE WŁAŚCIWOŚCI PREZESA UREW ZAKRESIE ROZSTRZYGANIA SPORÓW
Wielokrotnie już sprawa granic właściwości Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki była przedmiotem rozstrzygnięć zarówno Sądu Antymonopolowego jak również Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także artykułów publikowanych w Biuletynie URE 3). Najczęściej zdarza się, że niewłaściwe skierowanie wniosku czy skargi do Prezesa URE zamiast do sądu powszechnego jest wynikiem błędnej interpretacji art. 8 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne 4). Należy bowiem podkreślić, iż określona w tym przepisie możliwość ingerencji Prezesa URE w sferę stosunków cywilnoprawnych jest wyjątkiem od ogólnej zasady, że spory cywilne rozstrzygane są przez sądy powszechne, tak więc przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco. Trzeba mieć na uwadze fakt, że ustawodawca przypisał Prezesowi URE możliwość kształtowania tylko niektórych stosunków prawnych między dostawcą a odbiorcą. Z treści art. 8 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne należy również wnioskować, że ingerencja Prezesa URE w treść umów o przyłączenie do sieci, sprzedaży czy przesyłu powinna wywierać skutek na przyszłość a nie rozstrzygać o pewnych zaszłościach, jakie wynikły w związku z wykonywaniem tych umów. Pogląd taki znalazł również aprobatę Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 30 września 2002 r. sygn. akt II SA 2116/02. Sprawa stała się przedmiotem postępowania przed NSA w wyniku skargi odbiorcy energii elektrycznej na pismo Dyrektora Biura Prawnego URE, wystosowane zgodnie z art. 66 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego 5). W piśmie tym poinformowano Wnioskodawcę, że sprawa opisana przez niego jest sprawą cywilną, do załatwienia której właściwy jest sąd powszechny oraz zwrócono (zgodnie z art. 66 § 3 Kpa) podanie - jako wniesione do organu niewłaściwego.
W tym miejscu należy wyjaśnić, iż w skardze do NSA odbiorca podniósł zarzuty merytoryczne i potraktował wspomniane pismo jako decyzję administracyjną. Natomiast NSA nie uznał tego pisma za decyzję 6) i rozpoznał tę skargę w trybie art. 17 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym 7), a więc badając zarzut ewentualnej bezczynności Prezesa URE8). W ocenie Sądu -zasadność takiej skargi [na bezczynność - przyp. M. S.] uzależniona jest w szczególności od ustalenia - czy została ona wniesiona w sprawie, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o NSA, a zatem czy dotyczy spraw o charakterze administracyjnym. Innymi słowy sprawa musi należeć do kompetencji danego organu administracji publicznej.-.
Skarżący domagał się, aby Prezes URE decyzją administracyjną ustalił, że w obowiązującej w latach 1997-1999 (a więc w okresie minionym) umowie sprzedaży energii elektrycznej przedsiębiorstwo energetyczne zobowiązane było stosować inną grupę taryfową. Natomiast NSA, podzielając argumentację przedstawioną w zaskarżonym piśmie Dyrektora Biura Prawnego URE stwierdził, że -... wniosek spółki [skarżącego - przyp. M. S.], na co niewadliwie wskazano w piśmie Dyrektora Biura Prawnego Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 24 października 2001 r. nie mieści się w żadnej kategorii sporów, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne. W szczególności brak jest uzasadnienia, aby z uwagi na cywilnoprawny charakter żądań spółki wobec Zakładu Energetycznego S.A. do kompetencji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, w świetle art. 8 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne, należało rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie ustalenia obowiązku stosowania danego rodzaju taryfy w umowie sprzedaży energii elektrycznej, obejmującej okres wsteczny [podkreślenie - M. S.], jak ma to miejsce w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Zatem, omawiana sprawa nie ma charakteru sprawy administracyjnej, należącej do kompetencji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.-. Z tych względów NSA uznał, że wniesienie skargi w tej konkretnej sprawie było niedopuszczalne i skargę odrzucił.
|
|