Joanna Kędzia, Ryszard Taradejna
Autorzy są pracownikami Biura Prawnego URE
Biuletyn URE 1/2004
Do Urzędu Regulacji Energetyki (URE) wpływają często pytania, jak należy rozu-mieć wyraz -zatrudniać- użyty w art. 56 ust. 1 pkt 9 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne1), który to przepis stanowi, że -karze pieniężnej podlega ten, kto zatrudnia osoby bez wymaganych ustawą kwalifikacji-. Ustawa nie definiuje tego pojęcia i pojawiły się wątpliwości, czy kara może być nałożona tylko na podmioty -zatrudniające- osoby bez kwalifikacji na podstawie umowy o pracę, czy także na innej podstawie.
1. Na wstępie należy zauważyć, że regulacja zawarta w Prawie energetycznym dotyczy różnych podmiotów w różnym zakresie. I tak -przedsiębiorstwami energetycznymi- w rozumieniu ustawy są podmioty prowadzące działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, przetwarzania, magazynowania, przesyłania, dystrybucji paliw albo energii lub obrotu nimi (art. 3 pkt 12), co wiąże się m.in. z obowiązkiem prowadzenia ewidencji księgowej w sposób określony w art. 44 ust. 1, udostępniania sprawozdań finansowych do publicznego wglądu w siedzibie przedsiębiorstwa (art. 44 ust. 2) oraz opracowywania taryf (art. 3 pkt 17 i art. 45). Natomiast koncesję muszą posiadać tylko przedsiębiorstwa prowadzące działalność gospodarczą określoną w art. 32 i tylko ich taryfy podlegają zatwierdzeniu przez Prezesa URE (art. 47).
2. Regulacja dotycząca wymogów stawianych projektowaniu, produkcji, importowi, budowie oraz eksploatacji urządzeń, instalacji i sieci (zawarta w rozdziale 6, art. 51-54) adresowana jest do wszystkich osób zajmujących się taką działalnością, a nie tylko do przedsiębiorstw energetycznych.
I tak w myśl art. 54 ust. 1, -osoby zajmujące się eksploatacją sieci oraz urządzeń i instalacji określonych w przepisach, o których mowa w ust. 62), obowiązane są posiadać kwalifikacje potwierdzone świadectwem wydanym przez komisje kwalifikacyjne-. Wymóg posiadania kwalifikacji ciąży więc na każdej osobie podejmującej się czynności, o których mowa w tym przepisie, bez względu na jakiekolwiek okoliczności, które są związane z ich wykonaniem. Nie ma również znaczenia, czy są one wykonywane w ramach stosunku pracy, w ramach działalności gospodarczej (np. prowadzonej jednoosobowo przez przedsiębiorcę), nieodpłatnie na rzecz innych osób, a nawet - tylko na własny użytek.
Z kolei ust. 2 w art. 54 postanawia, że -zabrania się zatrudniania przy samodzielnej eksploatacji sieci oraz urządzeń i instalacji określonych w przepisach, o których mowa w ust. 6, osób bez kwalifikacji, o których mowa w ust. 1-. Przepis ten adresowany jest także do wszystkich podmiotów zatrudniających kogokolwiek przy eksploatacji, o której mowa w tym przepisie.
3. Regulacja dotycząca kar pieniężnych, zawarta w art. 56-57, odnosi się do podmiotów naruszających obowiązki (nakazy lub zakazy) zawarte w przepisach poprzedzających, z czego wynika, że krąg adresatów poszczególnych przepisów jest zmienny. Tak więc kara pieniężna za niektóre z czynów wymienionych w art. 56 ust. 1 może być nałożona nie tylko na przedsiębiorstwa energetyczne, lecz również na inne podmioty, które dopuściły się zagrożonych tą karą czynów, określonych w jednym z szesnastu punktów tego ustępu. Za poglądem tym przemawia treść tych przepisów, która adresatów regulacji określa szeroko (-karze pieniężnej podlega ten, kto-), odsyłając jednocześnie do konkretnego przepisu, nakładającego określony obowiązek (por. np. pkt 11: -kto wprowadza do obrotu na obszarze kraju urządzenia niespełniające wymagań określonych w art. 52-).
4. Interesujący nas art. 56 ust. 1 pkt 9, stanowiący, że -karze pieniężnej podlega ten, kto zatrudnia osoby bez wymaganych ustawą kwalifikacji- koresponduje z cytowanymi wyżej przepisami art. 54.
Ponieważ ustawa - Prawo energetyczne nie zawiera definicji pojęcia -zatrudniać- użytego w art. 54 ust. 2 i art. 56 ust. 1 pkt 9, do rozwiązania przedstawionych na wstępie wątpliwości pomocne może być powszechne znaczenie tego wyrazu oraz - przez analogię - analiza regulacji zawartych w innych aktach prawnych, z uwzględnieniem celu ich ustanowienia.
I tak np. -Słownik Języka Polskiego-3) wyraz -zatrudniać- definiuje (na str. 907) jako -dać komuś pracę, posadę; przyjąć kogoś do pracy-, a wyraz -zatrudnienie- - m.in. jako rzeczownik od -zatrudnić- oraz jako -zajęcie jako źródło zarobku, wykonywany zawód; posada, służba-. Są to więc definicje o charakterze ekonomicznym, bez względu na charakter prawny -zatrudnienia-.
Dokonując analizy pojęcia -zatrudnienie- w regulacjach prawnych, szczególnie istotne znaczenie może mieć okoliczność, czy pojęcia tego użyto w przepisach prawa pracy (szczególnie w odniesieniu do praw i obowiązków pracownika), czy w przepisach z innych gałęzi prawa.
I tak np. art. 27 pkt 3 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym4) stanowi, że -funkcji wójta oraz jego zastępcy nie można łączyć (...) z zatrudnieniem w administracji rządowej-. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 stycznia 2002 r., sygn. akt II SA/Wr 2764/01 (OSS z 2002 r. Nr 2, poz. 47), wyraził pogląd, że zawarte w tym przepisie pojęcie -zatrudnienie- należy odnosić do zatrudnienia sensu largo - zarówno w formie umowy o pracę, mianowania, powołania, jak i administracyjnego stosunku pracy i innych form pokrewnych.
Zgodnie z poglądami doktryny, również szeroko należy rozumieć pojęcie -zatrudnienie- używane w art. 27 ust. 2 pkt 6 i w art. 43 ust. 1 pkt 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych5) (w art. 27 ust. 2 pkt 6 mowa jest nawet o -zatrudnieniu pracowników i innych osób-). W pojęciu tym mieszczą się zarówno pracownicze, jak i niepracownicze (np. administracyjno-prawne lub cywilno-prawne) stosunki zatrudnienia (T. Kuczyński, Ochrona danych osobowych w stosunkach zatrudnienia, PS 1998, listopad-grudzień, nr 119).
Podobnie interpretowany jest wyraz -zatrudnienie-, użyty w art. 214 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych6). Zgodnie z tym przepisem, -członek zarządu, prokurent, likwidator, kierownik oddziału lub zakładu oraz zatrudniony w spółce główny księgowy, radca prawny lub adwokat nie może być jednocześnie członkiem rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej-. Zdaniem doktryny, pojęcie -zatrudnienie- użyte w tym przepisie należy rozumieć szerzej niż jako umowę o pracę (E. Konarska, Zakaz konkurencji oraz łączenia stanowisk i funkcji, -Rzeczpospolita- z 3 lipca 2001 r.).
Również na gruncie ustawy z 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie7), pod pojęciem -zatrudnienie- (w myśl art. 19 § 1 - notariusz nie może podejmować zatrudnienia bez uzyskania uprzedniej zgody rady właściwej izby notarialnej, z pewnymi wyjątkami) należy rozumieć nie tylko zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, ale także podejmowanie jakiegokolwiek innego zajęcia o charakterze zarobkowym, np. świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia lub prowadzenie działalności gospodarczej innego rodzaju (A. Demuth, K. M. Ziemski, Dopuszczalność powołania sędziego na stanowisko notariusza, Rejent z 1997 r. Nr 9, poz. 67).
W art. 2a ust. 1 pkt 3a ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej8) zawarta jest definicja -osoby zatrudnionej-, przez którą należy rozumieć -osobę zatrudnioną w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz osobę prowadzącą działalność w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej-.
Z przedstawionego zestawienia wynika, że zarówno ustawodawca jak i doktryna nadają pojęciu -zatrudnienie- nie tylko znaczenie wąskie (w rozumieniu prawa pracy), ale także znaczenie szerokie, zbliżone treściowo do pojęcia -zajmowanie się czymś-.
Należy zatem uznać, że wyraz -zatrudnienie- użyty w art. 54 ust. 2 i 56 ust. 1 pkt 9 ustawy - Prawo energetyczne, również należy rozumieć szeroko - jako powierzenie czynności, o których mowa w art. 54 ust. 2, bez względu na formę prawną tego powierzenia. Przepisy te należy bowiem odczytywać łącznie z cytowanym wyżej art. 54 ust. 1.
Przyjęcie zawężającego poglądu, że regulacja zawarta w art. 54 ust. 2, a w konsekwencji - również w art. 56 ust. 1 pkt 9, odnosi się do zakazu -zatrudniania- osób bez kwalifikacji wyłącznie na podstawie umowy o pracę, prowadziłoby do absurdalnego wniosku, że ustawodawca troszczył się głównie o interes osoby będącej pracownikiem, nie zwracając uwagi na zagrożenie, jakie zatrudniona na innej podstawie osoba niewykwalifikowana może spowodować zarówno dla siebie jak i dla innych osób (np. powodując pożar, wybuch lub porażenie prądem), co byłoby sprzeczne z jednoznaczną regulacją zawartą w art. 54 ust. 1. Przeciwko takiemu wnioskowi przemawia również fakt, że przepis ten zamieszczony został w rozdziale zatytułowanym -Urządzenia, instalacje, sieci i ich eksploatacja-, w którym mówi się o -eksploatacji- w sposób ogólny, bez względu na formę prawną jej powierzenia.
Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że przedsiębiorstwo energetyczne (i nie tylko ono), które dopuszcza do obsługi swoich urządzeń, instalacji i sieci osoby nieposiadające stosownych świadectw kwalifikacyjnych podlega karze pieniężnej - niezależnie od tego, czy -zatrudnia- te osoby na podstawie umowy o pracę, czy też na jakiejkolwiek innej podstawie.
|
|