Małgorzata Szczepańska
Autorka jest pracownikiem Biura Prawnego URE
Biuletyn URE 2/2004
W Prawie energetycznym1) wielokrotnie problemy natury ekonomicznej i prawnej przeplatają się wzajemnie. Nierzadko prawnik musi stawiać czoła kwestiom czysto ekonomicznym a ekonomista zrozumieć zawiłe zagadnienie prawne. Wystarczy wskazać na takie pojęcia jak „uzasadnione koszty” czy „ekonomiczne warunki dostarczania”.
Kwestie ekonomiczne niejednokrotnie pojawiają się w sprawach dotyczących rozstrzygania sporów o odmowę zawarcia umowy o przyłączenie do sieci, czy też umowy sprzedaży paliw lub energii albo umowy przesyłowej. W sprawach tych w pierwszej kolejności należy ustalić, czy istnieje publicznoprawny obowiązek przedsiębiorstwa sieciowego zawarcia umowy. O przesłankach powstania tego obowiązku mowa jest w art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego2). Zgodnie z tym przepisem dla powstania publicznoprawnego obowiązku zawarcia umów konieczne są:
1) istnienie technicznych i ekonomicznych warunków dostarczania paliw lub energii,
2) spełnienie warunków przyłączenia,
3) spełnienie warunków odbioru paliw lub energii.
Dodatkowym warunkiem jest – co do zasady – by podmiot ubiegający się o zawarcie umowy posiadał tytuł prawny do korzystania z obiektu, do którego paliwa lub energia mają być dostarczane.
Dotychczasowe doświadczenia wskazują, iż w praktyce największe problemy powstają przy interpretacji „ekonomicznych warunków dostarczania”. Co więcej, analiza niemałego dorobku orzecznictwa Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) nie rozwiewa rodzących się wątpliwości, a jedynie potwierdza, iż ustalenie w konkretnej sprawie, czy „ekonomiczne warunki dostarczania” istnieją czy nie, nie jest zadaniem łatwym. Problem ustalenia zakresu tych warunków najbardziej widoczny jest w sporach o odmowę przyłączenia do sieci. Dlatego też warto podjąć próbę przedstawienia stanowisk Sądu dotyczących zagadnienia ekonomicznych warunków dostarczania paliw i energii.
W komentarzach do Prawa energetycznego prezentowany jest pogląd, że „Najwięcej wątpliwości wiąże się z zakresem pojęcia <
Również w ocenie Prezesa URE, powoływanie się przez przedsiębiorstwo energetyczne na „brak warunków technicznych i ekonomicznych” jako podstawę odmowy zawarcia umowy należy poddać wnikliwej analizie. Natomiast przesłanka „ekonomicznych warunków dostarczania” powinna być stosowana przez przedsiębiorstwa energetyczne z dużą ostrożnością, tak aby nie można było postawić zarzutu jej nadużycia, a treść warunków powinna być ustalana w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego. Podobny pogląd wyraził SOKiK w wyroku z 18 września 2002 r., sygn. akt XVII Ame 100/01, gdzie m.in. stwierdził, iż z normy art. 7 Prawa energetycznego „inferencyjnie wynika obowiązek nałożony na przedsiębiorstwa energetyczne badania z należytą starannością przyjętą dla stosunków profesjonalnych istnienia warunków ekonomicznych i technicznych przyłączenia do sieci.”. I dalej w tym samym orzeczeniu Sąd stwierdził, że „z aksjologicznego punktu widzenia stan braku ekonomicznych warunków dostarczania może wystąpić jedynie w przypadkach wyjątkowych, a więc np. wówczas gdy obiekt odbiorcy położony jest w znacznej odległości od sieci lub w miejscu szczególnie trudno dostępnym.”.
Ustalenie istnienia warunków ekonomicznych nie powinno powodować zbyt wielu problemów w sytuacji, gdy dodatkowo spełnione są warunki z art. 7 ust. 4 Prawa energetycznego. Zgodnie z tym przepisem, przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją energii elektrycznej, paliw gazowych lub ciepła są obowiązane zapewniać realizację i finansowanie budowy i rozbudowy sieci, w tym na potrzeby przyłączeń podmiotów ubiegających się o przyłączenie, na warunkach określonych w przepisach rozporządzeń wykonawczych do Prawa energetycznego oraz w uchwalanych przez radę gminy założeniach do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną lub gaz. Za przyłączenie do sieci przewidzianej w tych założeniach pobiera się opłatę określoną na podstawie stawek opłat ustalonych w taryfie. W takich przypadkach zasadnie można wywodzić, że warunki ekonomiczne dostarczania paliw lub energii zabezpieczone zostały w taryfie przedsiębiorstwa energetycznego (por. art. 7 ust. 5 i 6 Prawa energetycznego).
W praktyce przypadki takie należą jednak do rzadkości. W rzeczywistości, zamiast założeń do gminnego planu zaopatrzenia w paliwo, energię lub ciepło w wielu gminach jedynym aktem prawa miejscowego jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.
Problem ten był przedmiotem rozważań SOKiK oraz Sądu Najwyższego, jednak doszły one do odmiennych wniosków. SOKiK w wyroku z 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt XVII Ame 43/00 wyraził następujący pogląd: „Analiza treści art. 16 ust. 1 i art. 18 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa energetycznego pozwala na przyjęcie, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nadal jest dokumentem niezbędnym do stworzenia zarówno założeń do gminnego planu zaopatrzenia w energię elektryczną, jak i planu rozwoju przedsiębiorstwa sieciowego. (...) W sytuacji bowiem, gdy Miasto (...) nie przyjęło jeszcze założeń do planu zaopatrzenia w energię elektryczną, nie można uznać, że powodowy Zakład Energetyczny może według swego uznania, na przykład jedynie w oparciu o kryterium opłacalności inwestycji, decydować o rozliczeniu kosztów przyłączenia do sieci poprzez naliczenie przyszłemu odbiorcy (zainteresowanemu) opłaty za przyłączenie według rzeczywistych kosztów inwestycji w miejsce opłaty ryczałtowej. Przeciwnie, skoro z zatwierdzonego (...) miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego (...) wynika, że objęty nim teren, w tym działka zainteresowanego, przeznaczony jest pod zabudowę mieszkaniową, dla której przewidziano infrastrukturę elektroenergetyczną, to za przyłączenie zainteresowanego powinna zostać pobrana opłata ryczałtowa określona na podstawie ustalonych w taryfie powodowego Zakładu stawek opłat za przyłączenie do sieci odbiorców V grupy przyłączeniowej. W ten właśnie sposób Sąd odczytuje treść art. 7 ust. 4 Prawa energetycznego, w związku z brzmieniem art. 16 ust. 1 i art. 18 ust. 1 i 2 tego Prawa w sytuacji, gdy brak jest w konkretnej sprawie gminnego projektu założeń do planu zaopatrzenia w energię.”. W dalszej części tego orzeczenia Sąd wskazał, że „warunki ekonomiczne rozumiane jako opłacalność inwestycji zabezpieczone są zgodnie z art. 45 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo energetyczne cenami i stawkami w taryfie przedsiębiorstwa. Właśnie taryfa powinna zapewniać pokrycie kosztów działalności przedsiębiorstwa, w tym także kosztów przyłączenia nowych odbiorców, których nieruchomości objęte zostały w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.”. Podobnie w wyroku z 13 stycznia 2003 r., sygn. akt Ame XVII 22/02 SOKiK stwierdził, że „pojęcie <
Przedstawione wyżej poglądy SOKiK nie znalazły jednak akceptacji Sądu Najwyższego, który w wyroku z 10 lipca 2003 r., sygn. akt ICKN 474/01 stwierdził m.in.: „Należy jednak zauważyć, że w ustawie wspomina się o <
W związku z tym warto zauważyć, że w przypadkach, gdy zastosowanie stawek opłat za przyłączenie, zatwierdzonych w taryfie nie będzie możliwe, strony tak powinny ułożyć stosunek prawny, aby nie uchybić zasadzie ekwiwalentności świadczeń (art. 487 § 2 Kodeksu cywilnego). W przypadku, gdyby zasada ta została naruszona przez przedsiębiorstwo energetyczne, może ono narazić się na zarzut nadużywania pozycji dominującej poprzez narzucanie uciążliwych warunków umów, przynoszących nieuzasadnione korzyści, w rozumieniu art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów5), a podmiot zawierający taką umowę będzie mógł skorzystać z ochrony zapewnionej przepisami tej ustawy. W tym kontekście warto przywołać wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 16 stycznia 2002 r., sygn. akt XVII Ama 32/01, w którym wyrażono pogląd, że „Nieekwiwalentny udział inwestora w partycypowaniu w kosztach wykonania urządzeń elektroenergetycznych, jako uciążliwy i przynoszący dominującemu na rynku przedsiębiorstwu energetycznemu nieuzasadnione korzyści, stanowi praktykę monopolistyczną opisaną w art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 24.02.1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. (...) Przerzucanie przez podmiot posiadający pozycję dominującą na inne podmioty kosztów działalności inwestycyjnej w istotny sposób godzi w interes publiczny, co uzasadnia wymierzenie mu kary pieniężnej.”.
Nawiązując do cytowanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego warto podkreślić, że wykładnia przepisu art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego dokonana przez ten Sąd skutkować będzie koniecznością ustalenia w postępowaniu administracyjnym – w tych przypadkach, w których zastosowanie stawek taryfowych nie będzie możliwe – czy koszty związane z przyłączeniem zainteresowanego podmiotu zostaną zrekompensowane przez wpływy ze sprzedaży paliw lub energii. Wydaje się jednak, że pogląd Sądu Najwyższego należy rozpatrywać jedynie w odniesieniu do umów o przyłączenie do sieci. W odniesieniu bowiem do umów sprzedaży paliw i energii, koszty związane z realizacją tych umów są pokrywane wpływami z opłat, zatwierdzonych w taryfach przedsiębiorstw – w tych przypadkach zasadnie można wywodzić, że „ekonomiczne warunki dostarczania” zagwarantowane zostały w stawkach taryfowych.
7 lutego 2004
Data modyfikacji : dn. 21 sierpnia 1970
|
|