Ryszard Taradejna
Autor jest dyrektorem Biura Prawnego URE
Biuletyn URE 6/2002
Przepisy ustawy - Prawo energetyczne 1) nie przesądzają, jakie ceny i stawki opłat powinno stosować przedsiębiorstwo energetyczne w okresie, gdy poprzednia taryfa utraciła już ważność a następna nie została jeszcze zatwierdzona i opublikowana w trybie przewidzianym w art. 47 ust. 1-3 tej ustawy. Sytuacje takie występują jednak w praktyce, powodując wątpliwości, zadrażnienia i spory.
I. Przykładem może służyć sytuacja, w jakiej znalazło się jedno z przedsiębiorstw gazowniczych (nazwijmy je -Przedsiębiorstwem-). W dniu 1 marca 2000 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes URE) zatwierdził taryfę Przedsiębiorstwa dla paliw gazowych Nr 1/2000, opublikowaną 3 marca 2000 r. w Biuletynie Branżowym Urzędu Regulacji Energetyki - Paliwa gazowe. Następnie, 28 lutego 2001 r. zatwierdzona została zmiana tej taryfy w zakresie dostosowania cen i stawek opłat w niej zawartych do wymogów wynikających z ustawy z dnia 26 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 48, poz. 555).
Zgodnie z art. 5 ustawy nowelizującej, taryfy sporządzone na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów, zachowały ważność po 1 lipca 2000 r. - w zakresie, w jakim nie były sprzeczne z przepisami ustawy - Prawo energetyczne i przepisami wykonawczymi wydanymi na podstawie upoważnień, w brzmieniu nadanym tą ustawą. Z kolei § 44 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie paliwami gazowymi (Dz. U. z 2001 r. Nr 1, poz. 8 ze zm.) - wydanego na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne w nowym brzmieniu - przesądza, że taryfy obowiązujące przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej i dostosowane w zakresie opłaty za przyłączenie i opłaty za świadczenie usług przesyłowych do przepisów art. 7 ust. 5 i art. 45 ust. 5 ustawy - Prawo energetyczne nie później niż w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, obowiązują nie dłużej niż do 31 marca 2001 r. (z zastrzeżeniem ust. 2). Natomiast ust. 2 tego paragrafu stanowi, że taryfy, o których mowa w ust. 1, stosuje się do czasu ustalenia nowych taryf w trybie określonym w art. 47 ustawy, nie dłużej jednak niż do 31 sierpnia 2001 r. Tak więc taryfa Przedsiębiorstwa Nr 1/2000 (ze zmianą zatwierdzoną 28 lutego 2001 r.) mogła obowiązywać nie dłużej niż do 31 sierpnia 2001 r.
Kolejna taryfa Przedsiębiorstwa - Nr 1/2002, zatwierdzona została 15 marca 2002 r. i opublikowana w Biuletynie Branżowym URE - Paliwa gazowe tego samego dnia, więc - stosownie do art. 47 ust. 4 ustawy - Prawo energetyczne - mogła obowiązywać nie wcześniej niż od 30 marca 2002 r. W istocie więc, w okresie od 1 września 2001 r. do 29 marca 2002 r. Przedsiębiorstwo nie posiadało zatwierdzonej taryfy 2).
II. Przepisy ustawy - Prawo energetyczne nie przesądzają, jakie ceny i stawki powinno stosować przedsiębiorstwo energetyczne w okresie, gdy poprzednia taryfa utraciła już ważność a następna nie została jeszcze zatwierdzona i opublikowana w trybie przewidzianym w art. 47 ust. 1-3 tej ustawy (z uwzględnieniem art. 47 ust. 4). Ustawodawca bowiem nie brał pod uwagę takiej możliwości. Warto więc odnotować bardzo zdecydowany pogląd, jaki w tej sprawie wyraził Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Antymonopolowy w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 czerwca 2002 r., sygn. akt XVII Ame 99/01. Zdaniem Sądu -brak zatwierdzonej taryfy jest bezwzględną przeszkodą w prowadzeniu działalności energetycznej, gdyż uniemożliwia pobieranie opłat za świadczone usługi i sprzedawaną energię-. W ocenie Sądu -przedsiębiorstwo energetyczne nie może usprawiedliwiać pobierania opłat, innych niż wynikające z zatwierdzonych taryf, trudnościami z ich opracowaniem lub zatwierdzeniem. Nawet jeśli trudności te wynikają z przyczyn obiektywnych i nie są zawinione przez przedsiębiorstwo energetyczne, to nie mogą być uważane za usprawiedliwienie naruszania bezwzględnie obowiązujących norm prawnych.-.
III. Niemniej jednak należy mieć również na uwadze, że nie jest istotą działalności gospodarczej świadczenie określonych usług nieodpłatnie - w takim przypadku nie byłaby to działalność gospodarcza 3), a tę właśnie reguluje ustawa - Prawo energetyczne. Należy też mieć na uwadze, że prowadzenie działalności gospodarczej przez dane przedsiębiorstwo energetyczne może leżeć w interesie odbiorców, zainteresowanych niezakłóconym otrzymywaniem paliw lub energii (szczególnie gdy przedsiębiorstwo działa w warunkach tzw. monopolu naturalnego). Z całą pewnością nie da się skutecznie bronić ani poglądu, że w przedstawionej sytuacji należy stosować ceny i stawki opłat określone w dotychczasowej taryfie (skoro wygasła) ani też poglądu, że należy stosować ceny i stawki opłat z nowej taryfy (byłoby to równoznaczne z działaniem taryfy wstecz).
Pewnym "kompromisowym" rozwiązaniem byłoby pobieranie opłat w niższej wysokości, niejako zaliczkowo - które następnie zostałyby rozliczone po wejściu w życie nowej taryfy. Rozwiązaniem najbezpieczniejszym dla przedsiębiorstwa energetycznego wydaje się rozliczenie odbiorcy za taki okres według cen i stawek opłat korzystniejszych dla odbiorcy, wynikających bądź to z taryfy dotychczasowej bądź z nowej. W takiej bowiem sytuacji przedsiębiorstwo energetyczne z dużym prawdopodobieństwem może uniknąć sporu z odbiorcą, dzięki czemu może od razu otrzymać należność (np. za dostarczoną energię lub gaz), a w przypadku zaistnienia sporu - stosowanie stawki korzystniejszej dla odbiorcy daje potencjalną szansę, że stawka ta uzyska aprobatę sądu. Wprawdzie rozwiązanie to nie chroni (bo nie może) przedsiębiorstwa energetycznego od odpowiedzialności za stosowanie cen i stawek opłat niezatwierdzonych przez Prezesa URE (art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy - Prawo energetyczne), stwarza jednak szansę uniknięcia odpowiedzialności za stosowanie taryf wyższych od zatwierdzonych (art. 56 ust. 1 pkt 6 tej ustawy).
Wyrażony wyżej pogląd może okazać się dla przedsiębiorstw energetycznych pewną wskazówką co do sposobu rozliczeń należności za okres, w którym nie posiadały one zatwierdzonej taryfy, jednak dochodzenie ewentualnych należności możliwe jest jedynie przed sądem powszechnym. Sprawa taka wykracza bowiem poza kompetencje Prezesa URE, określone w art. 23 w związku z art. 8 ustawy - Prawo energetyczne. Przepisy te nie upoważniają Prezesa URE do ingerowania we wszelkie sprawy wynikające z działalności przedsiębiorstw energetycznych, a jedynie w sprawy i na zasadach ściśle określonych w tych przepisach. Jest to zresztą zgodne z art. 7 Konstytucji, który stanowi, że -organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa-.
IV. Przedsiębiorstwa energetyczne powinny wziąć pod uwagę, że z dniem 1 stycznia 2003 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne, ogłoszona w dniu 28 sierpnia 2002 r. w Dzienniku Ustaw Nr 135, pod poz. 1144. Przepisy przejściowe tej ustawy są bardziej -życiowe- niż przepisy wspomnianej wyżej ustawy z dnia 26 maja 2000 r. Art. 6 ustawy z 24 lipca 2002 r. przesądza, że do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a nie zakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy dotychczasowe. Natomiast art. 3 tej ustawy stanowi, że zatwierdzone lub obowiązujące taryfy, przed dniem wejścia w życie tej ustawy, zachowują ważność do czasu wprowadzenia nowych taryf jako obowiązujących dla określonych w nich odbiorców4).
Ustanowienie dla ustawy nowelizującej czteromiesięcznego vacatio legis daje przedsiębiorstwom energetycznym szansę podjęcia już obecnie prac nad opracowaniem nowych taryf - z uwzględnieniem zmienionych przepisów ustawy - Prawo energetyczne. Wbrew pozorom czasu nie ma zbyt dużo, a biegnie on szybko.
|
|