Joanna Kędzia, Marek Zawiska
Autorzy są pracownikami Biura Prawnego URE
Biuletyn URE 4/2002
I. Wśród odbiorców panuje dosyć powszechna opinia, że Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes URE) może w trybie administracyjnym rozpatrywać wszystkie spory, powstające w związku z realizacją stosunków umownych pomiędzy nimi a przedsiębiorstwami energetycznymi. Świadczą o tym liczne wnioski wpływające do Urzędu. Jednakże ustawa - Prawo energetyczne1), upoważnia ten organ (w art. 8 ust. 1) do rozstrzygania tylko niektórych, wymienionych enumeratywnie w tym przepisie, sporów pomiędzy tymi podmiotami. I tak np. Prezes URE nie jest upoważniony do rozstrzygania sporów dotyczących wzajemnych rozliczeń pomiędzy dostawcami i odbiorcami za dostarczony towar w postaci energii elektrycznej, paliw gazowych czy ciepła. Zawarcie umowy sprzedaży energii należy do sfery stosunków cywilnoprawnych, więc spory wynikające z ich realizacji podlegają rozstrzygnięciu przez sąd powszechny - na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.
Pani Zdzisława T., będąca odbiorcą energii elektrycznej, wystąpiła do Prezesa URE z wnioskiem o rozstrzygnięcie, na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne sporu, dotyczącego nieuzasadnionego - jej zdaniem - wstrzymania przez przedsiębiorstwo energetyczne dostaw energii elektrycznej do jej mieszkania. Jak wynika z uzyskanych w trakcie postępowania wyjaśnień przedsiębiorstwa energetycznego, przyczyną wstrzymania dostaw było zaprzestanie uiszczania opłat za dostarczaną energię elektryczną w wysokości wynikającej z faktycznego zużycia energii. Natomiast wnioskodawczyni kwestionowała istnienie zaległości z tego tytułu, twierdząc - iż należności te były regulowane, zarówno przez nią, jak i poprzez przekazywanie na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego środków pieniężnych przez ośrodek pomocy społecznej. W tej sytuacji rozstrzygnięcie sporu wymagało ustalenia czy wnioskodawczyni regulowała należności, o których mowa powyżej.
Jak ustalono w trakcie prowadzonego postępowania, przedsiębiorstwo energetyczne wniosło do sądu powszechnego powództwo o zapłatę należności z tytułu dostarczania energii elektrycznej. W związku z powyższym Prezes URE zawiesił prowadzone postępowanie - na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2001 r. (sygn. akt V SA 2083/00) - -przepis ten wyznacza obligatoryjną podstawę zawieszenia postępowania administracyjnego, co oznacza, że w razie wystąpienia zagadnienia wstępnego organ obowiązany jest z urzędu zawiesić postępowanie-. Wydając postanowienie o zawieszeniu postępowania, Prezes URE stanął na stanowisku, iż przepisy ustawy - Prawo energetyczne nie przyznają mu kompetencji do rozstrzygania kwestii spornych, dotyczących istnienia bądź nieistnienia należności z tytułu wykonania zobowiązań z umów wzajemnych (w tym przypadku - wiążącej strony umowy sprzedaży energii elektrycznej), a więc postępowanie należało zawiesić do czasu rozstrzygnięcia tego sporu przez sąd powszechny, bowiem ma to charakter -zagadnienia wstępnego- dla rozstrzygnięcia, czy wstrzymanie dostaw było uzasadnione. Na powyższe postanowienie wnioskodawczyni złożyła zażalenie.
Z analizy orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczącego pojęcia -zagadnienia wstępnego-, wynika m.in., że:
1) -zagadnienie wstępne (prejudycjalne) to zagadnienie materialnoprawne, otwarte i samoistne, należące do właściwości innego organu lub sądu, zagadnienie, od rozstrzygnięcia którego zależy wynik sprawy głównej- (wyrok NSA z dnia 2 listopada 1999 r., sygn. akt II SA/Kr 78/98),
2) -pod pojęciem -zagadnienia wstępnego- należy rozumieć sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego ocena ze względu na jego przedmiot należy do kompetencji innego organu państwowego (sądu) niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie- (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 2083/00),
3) -zagadnienie wstępne, zwane też kwestią wstępną lub prejudycjalną, dotyczy sytuacji kiedy rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy będącej przedmiotem postępowania uzależnione jest od wcześniejszego zagadnienia materialnoprawnego, które z istoty swej należy do kompetencji innego organu administracyjnego lub sądu i nie było wcześniej prawomocnie przesądzone.- (postanowienie NSA z dnia 21 listopada 1996 r., sygn. akt I SA/Kr 519/96).
Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Antymonopolowy, postanowieniem z dnia 13 maja 2002 r. (sygn. akt XVII AmZ 3/02) oddalił zażalenie wnioskodawczyni na postanowienie Prezesa URE, zawieszające postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyraził następujący pogląd: -Do postępowania przed Prezesem Urzędu Regulacji Energetyki - zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednocześnie ustawa - Prawo energetyczne nie upoważnia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki do administracyjnego rozstrzygania sporów dotyczących wzajemnych rozliczeń pomiędzy dostawcami i odbiorcami za dostarczony towar w postaci energii elektrycznej, paliw gazowych czy ciepła. Zawarcie umowy sprzedaży energii należy do sfery stosunków cywilnoprawnych, zatem spory wynikające z ich realizacji podlegają rozstrzygnięciu przez sąd powszechny na podstawie przepisów kodeksu cywilnego (podkreślenie autora). Rozstrzygnięcie sporu przez sąd powszechny o istnieniu bądź też nieistnieniu obowiązku uiszczenia przez Powoda przedmiotowej należności za energię elektryczną stanowi więc kluczową kwestię dla dalszego postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w kwestii nieuzasadnionego wstrzymania dostaw energii elektrycznej.-.
Sąd Antymonopolowy, uznając słuszność rozstrzygnięcia Prezesa URE zawartego w zaskarżonym postanowieniu, stwierdził również, że -Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, zgodnie z postanowieniem art. 97 par. 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego, miał obowiązek (podkreślenie autora) zawiesić postępowanie w omawianej sprawie, ponieważ rozstrzygnięcie istoty cywilnoprawnego sporu (...), co do istnienia bądź nieistnienia należności za pobraną energię elektryczną, miało istotny wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki administracyjnoprawnego sporu, dotyczącego nieuzasadnionego wstrzymania dostaw energii elektrycznej do lokalu zamieszkiwanego przez Powoda.-. Zdaniem Sądu, -Organ administracji publicznej nie mógł samodzielnie rozstrzygnąć kwestii pozostającej w gestii sądu powszechnego.-.
II. A oto inny przykład nadinterpretacji przepisów określających kompetencje Prezesa URE w zakresie rozstrzygania spraw spornych.Do Prezesa URE zwróciło się przedsiębiorstwo energetyczne wytwarzające energię elektryczną z wnioskiem o rozstrzygnięcie - na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne - sporu zaistniałego pomiędzy nim a kopalnią, dotyczącego umowy sprzedaży węgla brunatnego. Przedsiębiorstwo to uznało, że skoro Prezes URE zatwierdza ceny węgla brunatnego stosowane przez kopalnie w stosunku do elektrowni (art. 48 ust. 1 Prawa energetycznego), to będzie również właściwy do rozstrzygnięcia sporu, dotyczącego stosowania tych cen.
Tymczasem, w art. 8 ust. 1 tej ustawy Ustawodawca zamieścił (jak wspomniano na wstępie) zamknięty katalog spraw spornych, które jest władny rozstrzygnąć Prezes URE. I tak, organ ten rozstrzyga - na wniosek strony - sprawy sporne dotyczące:
| - | ustalania warunków świadczenia usług polegających na przesyłaniu paliw i energii, |
| - | odmowy przyłączenia do sieci, |
| - | odmowy zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycznej, paliw gazowych lub ciepła, |
| - | nieuzasadnionego wstrzymania dostaw energii elektrycznej, paliw gazowych lub ciepła. |
Powyższy przepis pozostaje w ścisłym związku z art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego, zgodnie z którym przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła są zobowiązane do zawarcia umowy o przyłączenie, umowy sprzedaży paliw lub energii, lub umowy o świadczenie usług przesyłowych z odbiorcami lub podmiotami ubiegającymi się o przyłączenie do sieci, o ile zachodzą przesłanki określone w ustawie. Przepisem tym został nałożony na przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła publicznoprawny obowiązek zawarcia umowy (jeżeli podmiot ubiegający się o jej zawarcie spełnia wymagane ustawą wymagania).
A zatem, biorąc pod uwagę powyższe, Prezes URE uprawniony jest do rozstrzygania sporów dotyczących ustalenia lub zmiany treści umowy o przyłączenie do sieci, umowy sprzedaży paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła, lub umowy o świadczenie usług przesyłowych - zaistniałych pomiędzy przedsiębiorstwem energetycznym zajmującym się przesyłaniem i dystrybucją paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła i innym podmiotem.
W omawianej sprawie mamy zaś do czynienia z umową sprzedaży węgla, a stronami sporu jest przedsiębiorstwo energetyczne wytwarzające energię elektryczną oraz kopalnia. Ze względu więc na brak nałożenia na kopalnię publicznoprawnego obowiązku do zawarcia umowy sprzedaży węgla, treść umowy powinna być uzgodniona przez samych zainteresowanych - zgodnie z zasadą swobody umów. Natomiast z uwagi na zamknięty katalog spraw spornych rozstrzyganych przez Prezesa URE, określony w art. 8 ust. 1 ustawy oraz art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa - podmiotem właściwym do rozstrzygnięcia sporu, dotyczącego treści umowy sprzedaży węgla, nie będzie Prezes URE lecz sąd powszechny.
|
|