Ryszard Taradejna
Autor jest dyrektorem Biura Prawnego URE
Biuletyn URE 6/2002
Z dniem 1 stycznia 2003 r. traci moc art. 48 ustawy - Prawo energetyczne 1), regulujący zagadnienie ustalania cen węgla brunatnego stosowanych przez kopalnie w stosunku do elektrowni. Wywrze to daleko idące skutki - dla samych kopalń, dla elektrowni, a także - w dalszej kolejności - dla odbiorców energii elektrycznej.
I. Przypomnijmy, że w myśl art. 48 ust. 1 Prawa energetycznego (obowiązującego do 31 grudnia 2002 r.) - -ceny węgla brunatnego stosowane przez kopalnie w stosunku do elektrowni podlegają zatwierdzeniu przez Prezesa URE-, a ust. 2 przesądza, że -do zatwierdzania cen, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 45 i art. 47 ust. 2 i ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4-, przy czym ust. 3 upoważnia Ministra Gospodarki do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad kształtowania tych cen 2).
Z kolei art. 47 ust. 2 stanowi, że -Prezes URE, w terminie 30 dni, zatwierdza taryfę (taryfę przedsiębiorstwa energetycznego - przyp. RT) bądź odmawia jej zatwierdzenia w przypadku stwierdzenia niezgodności taryfy z zasadami i przepisami, o których mowa w art. 45 (...)-, a w myśl ust. 3 pkt 1 - Prezes URE -ogłasza w Biuletynie URE, na koszt przedsiębiorstwa energetycznego, zatwierdzone taryfy dla paliw gazowych i energii elektrycznej - w terminie 14 dni od dnia zatwierdzenia taryfy-, przy czym w myśl ust. 4 - -taryfa może obowiązywać nie wcześniej niż po upływie 14 dni od dnia jej publikacji-. Z kolei art. 45 dosyć szczegółowo reguluje zasady kształtowania taryfy, istotnie ograniczając swobodę w tym zakresie, zarówno swobodę przedsiębiorcy - opracowującego swoją taryfę, jak i Prezesa URE - który ją analizuje przed podjęciem decyzji o jej zatwierdzeniu (lub o odmowie zatwierdzenia).
Zastosowanie tych przepisów do ustalania cen węgla brunatnego stosowanych przez kopalnie w stosunku do elektrowni powoduje więc istotne ograniczenie swobody kopalni w zakresie ustalania cen węgla - w stosunku do pewnej części sprzedawanego przez siebie węgla.
Ustawa z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 135, poz. 1144), która wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. (z pewnymi wyjątkami) uchyla omawiany art. 48 - dokonuje tego art. 1 pkt 31. Oznacza to, że z dniem tym do cen węgla brunatnego stosowanych przez kopalnie w stosunku do elektrowni - ponownie, w pełnym zakresie będzie miała zastosowanie ustawa o cenach. Jednakże jest to już inna ustawa niż ta, która miała zastosowanie poprzednio, a jej uregulowania, dotyczące omawianego problemu, są diametralnie odmienne (o czym - dalej).
II. Obowiązująca w dniu wejścia w życie Prawa energetycznego ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach (Dz. U. z 1988 r. Nr 27, poz. 195 z późn. zm.), miała pierwotnie zastosowanie do omawianych cen, jednakże w art. 25 ust. 1 dodano pkt 4, który przesądził - że -ustawy nie stosuje się do cen i taryf ustalanych na podstawie ustawy - Prawo energetyczne- (dokonała tego właśnie ustawa - Prawo energetyczne). Przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz. U. Nr 97, poz. 1050) również nie mają zastosowania do tych cen - do 31 grudnia 2002 r. - ale tylko w zakresie uregulowanym w Prawie energetycznym, o czym ustawa o cenach przesądza wprost w art. 1 ust. 2 pkt 2. Przepis ten stanowi bowiem, że: -przepisów ustawy nie stosuje się do cen ustalanych na podstawie odrębnych ustaw, w zakresie uregulowanym w tych ustawach-.
W związku z uchyleniem art. 48 Prawa energetycznego warto mieć na uwadze, że ustawa z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach w art. 2 ust. 1 deklaruje swobodę kształtowania cen: -ceny towarów i usług uzgadniają strony zawierające umowę, z zastrzeżeniem ust. 2-. Ten z kolei przepis postanawia, że -ograniczenia swobody uzgadniania cen mogą być wprowadzone wyłącznie (podkreślenie - RT) na podstawie art. 4, 5 i 8-. Przepisy te zawierają regulację dotyczącą stosowania cen urzędowych, którą to ceną w rozumieniu tej ustawy jest cena ustalona w rozporządzeniu wydanym przez właściwy organ administracji rządowej lub w uchwale wydanej przez organ stanowiący właściwej jednostki samorządu terytorialnego (por. art. 3 ust. 1 pkt 7). Możliwość wprowadzenia cen urzędowych jest obecnie bardzo ograniczona. Art. 5 reguluje kwestię ustalania tych cen na środki farmaceutyczne i materiały medyczne, a art. 8 upoważnia radę gminy i radę powiatu do ustalania cen urzędowych za usługi przewozowe transportu zbiorowego. Nieograniczoną przedmiotowo możliwość wprowadzenia tych cen daje natomiast art. 4 ust. 1, jednak tylko w wyjątkowej sytuacji, a kompetencję w tym zakresie umiejscowiono bardzo wysoko. Otóż w myśl tego przepisu -w razie szczególnych zagrożeń dla właściwego funkcjonowania gospodarki państwa Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, określić wykaz towarów lub usług, na które ustala się ceny urzędowe i marże handlowe urzędowe, z zastrzeżeniem art. 5 i 8-, jednak Rada Ministrów nie skorzystała dotychczas z tego upoważnienia.
Z powyższego wynika, że z dniem 1 stycznia 2003 r. do ustalania cen węgla brunatnego stosowanych przez kopalnie w stosunku do elektrowni zastosowanie będzie miał cytowany wyżej art. 2 ust. 1 ustawy o cenach, deklarujący swobodę kształtowania cen.
III. Z dniem utraty mocy przez art. 48 ustawy - Prawo energetyczne utraci oczywiście moc obowiązującą wydane na podstawie art. 48 ust. 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 15 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania cen węgla brunatnego (Dz. U. Nr 132, poz. 868), a także wydane na podstawie art. 48 ust. 1 decyzje administracyjne Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, zatwierdzające ustalone przez kopalnie ceny węgla brunatnego stosowane przez te kopalnie w stosunku do elektrowni. Wynika to z faktu, że ustawa nowelizująca Prawo energetyczne nie zawiera przepisu utrzymującego ich obowiązywanie w okresie przejściowym.
Pewne wątpliwości może budzić art. 5 ustawy nowelizującej, przewidujący dalsze obowiązywanie, przez okres przejściowy, dotychczasowych przepisów wykonawczych, w zakresie w jakim nie są sprzeczne z nową regulacją ustawową. Należy więc podkreślić, że w art. 5 mowa jest o przepisach wykonawczych wydanych na podstawie upoważnień zmienionych tą ustawą (co gwarantuje pewną ciągłość obowiązującego prawa), a art. 48 został uchylony w całości, a więc także ust. 3, zawierający upoważnienie do wydania przepisów wykonawczych.
W związku z powyższym warto pamiętać o regulacji zawartej w art. 162 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z 2001 r. Nr 49, poz. 509 oraz z 2002 r. Nr 113, poz. 984). Otóż w myśl § 1 pkt 1 tegoż artykułu - -organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja (...) stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony-, a § 3 stanowi, że -organ stwierdza wygaśnięcie decyzji (...) na podstawie przepisów § 1 (...) w drodze decyzji-.
IV. Może też zdarzyć się, że w dniu 1 stycznia 2003 r. przed Prezesem Urzędu Regulacji Energetyki toczyć się będzie postępowanie administracyjne w sprawie zatwierdzenia nowej ceny węgla brunatnego, wszczęte na wniosek zainteresowanej kopalni. Należy więc mieć na uwadze regulację zawartą w art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi: -gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania-.
Należy przyznać, że istotne wątpliwości interpretacyjne powoduje art. 6 ustawy nowelizującej, stanowiący, że -do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a nie zakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy dotychczasowe-. Uprawniony wydaje się jednak pogląd, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do spraw, które również po wejściu w życie ustawy nowelizującej podlegały będą regulacji zawartej w Prawie energetycznym (w tym przypadku chodzi o zatwierdzanie taryf przedsiębiorstw energetycznych). Nadto, przepis ten należy odczytywać w kontekście art. 5, który przewidział wprawdzie przejściowe obowiązywanie dotychczasowych przepisów wykonawczych, ale tylko w zakresie, w jakim nie są one sprzeczne z nową regulacją ustawową i z ograniczeniem - że dotyczy to tylko przepisów wydanych na podstawie upoważnień zmienianych. Za rozumowaniem takim przemawia również interpretacja celowościowa - skoro utracą moc wszystkie wydane na podstawie art. 48 Prawa energetycznego decyzje Prezesa URE zatwierdzające ceny węgla, wobec liberalizacji w tym zakresie wyrażonej uchyleniem tego przepisu, to nielogiczne byłoby kontynuowanie postępowania w stosunku do jednej lub kilku kopalni, które z niezrozumiałych powodów zdecydowałyby się na wystąpienie o zatwierdzenie cen na podstawie dotychczasowych przepisów, w sytuacji gdy ustawa nowelizująca została ogłoszona w sierpniu 2002 r.
Wypada też zauważyć, że odmienna interpretacja powodowałaby także niezrozumiałe, przypadkowe wręcz zróżnicowanie praw poszczególnych kopalń i elektrowni. Warto także pamiętać, że przy takiej interpretacji omawianego przepisu zainteresowane kopalnie mogłyby -wymknąć- się z zawartej w nim pułapki, przez zwykłe wycofanie wniosku o zatwierdzenie ceny węgla - na kilka dni przed 1 stycznia 2003 r.
V. Należy mieć także na uwadze, że na swobodę zawierania umów wywiera wpływ także regulacja zawarta w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny 3). W szczególności uwzględnić należy przepisy art. 535 - 555, zamieszczone w Dziale I - -Przepisy ogólne- Tytułu XI - -Sprzedaż- Księgi Trzeciej - -Zobowiązania-. Należy także pamiętać o art. 3531, który stanowi że -strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego-.
Należy wreszcie uwzględnić fakt, że utrata, z dniem 1 stycznia 2003 r., mocy obowiązującej art. 48 ustawy - Prawo energetyczne nie oznacza, że już z tym dniem wszystkie kopalnie będą mogły zastosować nowe ceny w stosunku do wszystkich elektrowni. Należy bowiem uwzględnić choćby fakt, że podmioty te mają zawarte umowy sprzedaży i że umowy te są bardzo różnie zredagowane, w tym także co do warunków ich wypowiedzenia.
|
|