Renata Trypens, Alicja Tutak
Autorki są pracownikami Biura Prawnego URE
Biuletyn URE 5/2002
W okresie od 1 stycznia 2002 r. do 30 czerwca 2002 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes URE) wydał 81 decyzji rozstrzygających spory określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne.1) Spośród tych decyzji 31 dotyczyło odmowy przyłączenia do sieci, 32 - odmowy zawarcia umowy sprzedaży paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła, 16 - nieuzasadnionego wstrzymania ich dostaw oraz 2 - ustalenia warunków świadczenia usług przesyłowych. Rozstrzygnięcie co do istoty sprawy zawierały 54 decyzje, a w 27 przypadkach postępowanie administracyjne zostało umorzone.
Omówione niżej wybrane przykłady podjętych przez Prezesa URE rozstrzygnięć dotyczą odmowy przyłączenia do sieci - elektroenergetycznej i gazowej - przy czym w obu przypad-kach odmowa ta uzasadniona była brakiem ekonomicznych warunków przyłączenia.
1. W jednej ze spraw przedsiębiorstwo energetyczne odmówiło wnioskodawcy wydania technicznych warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej, a w konsekwencji zawar-cia umowy przyłączeniowej, która stanowi podstawę do rozpoczęcia prac zmierzających do realizacji przyłączenia. Swoje stanowisko przedsiębiorstwo uzasadniało brakiem warunków technicznych i ekonomicznych - wyłączających jego zdaniem, publicznoprawny obowiązek przyłączenia, określony w art. 7 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne. W przedstawionych wyjaśnieniach, powoływało się na wysokie koszty związane z realizacją przyłączenia i specy-ficzną lokalizację nieruchomości wnioskodawcy.
W toku postępowania ustalono, że nieruchomość wnioskodawcy zlokalizowana jest na półwyspie otoczonym z jednej strony Zalewem Solińskim, a z drugiej terenem zalesionym i górzystym. Obszar ten położony jest na terenie chronionego krajobrazu wschodnio-beskidzkiego. Przedmiotowa nieruchomość stanowi działkę siedliskową, przeznaczoną pod zabudowę o charakterze rolnym. We wsi, w której położona jest owa działka, znajdowało się, (w dniu jej nabycia) jedno gospodarstwo rolne przeznaczone do adaptacji, a liczba stałych mieszkańców wynosiła 2 osoby. Wieś ta spełnia funkcję leśno-wypoczynkową, co znalazło potwierdzenie w zapisach planu zagospodarowania przestrzennego gminy. Na marginesie należy wskazać, że dotychczas wnioskodawca korzystał z energii elektrycznej wytwarzanej przez dwa agregaty prądotwórcze, stanowiące jego własność.
Rozstrzygając spór w niniejszej sprawie Prezes URE kierował się przesłankami, określonymi w art. 7 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne. Stosownie do tego przepisu, przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją energii elektrycznej jest obowiązane do zawarcia umowy o przyłączenie z odbiorcami lub podmiotami ubiegającymi się o przyłączenie do sieci, jeżeli istnieją techniczne i ekonomiczne warunki dostarczania, a żądający zawarcia umowy spełnia warunki przyłączenia do sieci i odbioru. Obowiązek ten nie dotyczy przypadku, gdy ubiegający się o zawarcie umowy nie posiada tytułu prawnego do korzystania z obiektu, do którego ma być dostarczana energia elektryczna (art. 7 ust. 2). Ponadto, zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 4 tej ustawy, na przedsiębiorstwie, o którym mowa powyżej, ciąży obowiązek zapewnienia realizacji i finansowania budowy i rozbudowy sieci, w tym na potrzeby przyłączeń podmiotów ubiegających się o przyłączenie, na warunkach określonych w przepisach wykonawczych do Prawa energetycznego (dotyczących szczegółowych warunków przyłączania podmiotów do sieci oraz kalkulacji taryf, wydanych na podstawie art. 9 i 46) oraz w założeniach do planu zaopatrzenia w energię elektryczną, które uchwala rada gminy (art. 19 ust. 8).
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że wnioskodawca jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, co zostało potwierdzone aktem notarialnym. Natomiast gmina, na terenie której położona jest nieruchomość wnioskodawcy, nie posiada założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe. Z planu zagospodarowania przestrzennego wynika natomiast zakaz zabudowy trwałej i kubaturowej, jak również zakaz rozdysponowywania terenu obejmującego nieruchomość wnioskodawcy.
A zatem, w niniejszej sprawie należało ustalić, czy w istocie zachodzą okoliczności wyłączające obowiązek przyłączenie przedmiotowego obiektu do sieci przedsiębiorstwa. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia -braku technicznych i ekonomicznych warunków dostarczania-. W związku z tym niezbędne było posiłkowanie się literaturą przedmiotu, zgodnie z którą brak technicznych warunków dostarczania zachodzi wówczas, gdy stan sieci w danym miejscu i czasie uniemożliwia dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej bądź ciepła konkretnemu odbiorcy w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu energetycznemu, bezpieczeństwu osób i mienia, środowisku naturalnemu względnie interesom innych odbiorców. Natomiast, o braku warunków ekonomicznych można mówić wtedy, gdy budowa sieci i przyłączeń nie została przewidziana w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Brak ekonomicznych warunków dostarczania zachodzi również w sytuacji, gdy przeprowadzony przez przedsiębiorstwo energetyczne rachunek ekonomiczny upoważnia do stwierdzenia, że koszt budowy (rozbudowy) sieci lub przyłączenia konkretnego odbiorcy, będzie wyższy od spodziewanych wpływów z tytułu dostarczanych temu odbiorcy paliw gazowych, energii elektrycznej bądź ciepła. Wydaje się, iż jeżeli potencjalny odbiorca zagwarantuje pokrycie kosztów przyłączenia, w takiej wysokości, że przyszłe wpływy przedsiębiorstwa - w typowym okresie zwrotu - będą wyższe od tych kosztów, to wówczas przedsiębiorstwo nie może odmówić zawarcia umowy, powołując się na brak ekonomicznych warunków dostarczania (oczywiście, o ile spełnione są pozostałe przesłanki obowiązku zawarcia umowy). Z praktycznego punktu widzenia, stan braku ekonomicznych warunków dostarczania może wystąpić raczej jedynie w przypadkach wyjątkowych, a więc wówczas, gdy obiekt odbiorcy położony jest w znacznej odległości od sieci lub w miejscu szczególnie trudno dostępnym.2)
Jak wykazało przeprowadzone postępowanie, w niniejszej sprawie zaistniały przedstawione powyżej okoliczności. Nieruchomość wnioskodawcy jest położona w trudno dostępnej, górzystej okolicy. Najbliższa linia energetyczna - to linia średniego napięcia 15 kV, usytuowana w odległości (w linii prostej) około 3 km. Przyłączenie nieruchomości wnioskodawcy do tej linii wymagałoby budowy linii średniego napięcia i stacji transformatorowej na terenie wsi. Trasa jej przebiegu prowadziłaby przez zalesiony i górzysty obszar chronionego krajobrazu, co generowałoby dodatkowe koszty (opłaty za wycinkę lasu), niezależnie od kosztów wykonania linii i stacji transformatorowej. Ponadto, niezbędne dla realizacji przyłączenia byłoby wybudowanie również stacji transformatorowej, a w następstwie - ponoszenie przez przedsiębiorstwo kosztów związanych z eksploatacją wskazanych urządzeń. W ocenie Prezesa URE, zyski które osiągnęłoby przedsiębiorstwo ze sprzedaży energii elektrycznej, dostarczanej na potrzeby gospodarstwa domowego wnioskodawcy, byłyby niewspółmiernie małe w stosunku do poniesionych wysokich nakładów.
Kierując się tymi okolicznościami, Prezes URE stwierdził, że na przedsiębiorstwie energetycznym nie ciąży obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej, z uwagi na brak warunków technicznych i ekonomicznych przyłączenia.
Zaprezentowana decyzja nie jest prawomocna, ponieważ strona skorzystała z przysługującego jej prawa wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego.
2. Nową grupę rozstrzyganych przez Prezesa URE spraw stanowią spory dotyczące odmowy przyłączenia do sieci gazowej. Przyczyną odmowy ze strony przedsiębiorstwa energetycznego jest zwykle brak opłacalności inwestycji, co czyni ją ekonomicznie nieuzasadnioną. Ocena zasadności stanowiska przedsiębiorstwa podlega w każdym przypadku indywidualnej ocenie.
I tak, w jednej ze spraw miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewidywał zapewnienie dostaw gazu dla wszystkich odbiorców. Przyłączenie wymagałoby rozbudowy istniejącego gazociągu o długości ok. 610 m i wybudowania przyłącza. Poza wnioskodawcami chęć przyłączenia do sieci zadeklarowało ich sześciu sąsiadów, natomiast gmina nie zgłosiła chęci uczestnictwa w realizowanej inwestycji. W wydanych wnioskodawcom warunkach przyłączenia do sieci gazowej ich budynku przedsiębiorstwo stwierdziło, że -projektowany koszt inwestycji przekracza opłacalność przedsięwzięcia i jest ekonomicznie nieuzasadniony- i określiło ich udział w kosztach inwestycji na 5 701 zł, czyli około 13% wartości całej inwestycji. Ogólnie zaś, aby inwestycja była ekonomicznie uzasadniona, podział kosztów (w ocenie przedsiębiorstwa) powinien ukształtować się następująco: 91,7% (39 910 zł) łącznie - po stronie 7 podmiotów, które zgłosiły zamiar przyłączenia do sieci gazowej i 8,3% (3 618 zł) - po stronie przedsiębiorstwa. Wnioskodawcy nie wyrazili zgody na zaproponowany podział kosztów. Ich zdaniem, przedsiębiorstwo powinno dokonać rozbudowy sieci i budowy przyłącza, pobierając od nich jedynie określoną w taryfie opłatę, skalkulowaną na podstawie jednej czwartej średniorocznych nakładów inwestycyjnych na rozbudowę sieci.
Po przeprowadzeniu postępowania Prezes URE uznał, iż na przedsiębiorstwie nie ciąży obowiązek dokonania rozbudowy sieci w zakresie niezbędnym do przyłączenia ich nieruchomości do sieci gazowej, a w konsekwencji - odmówił ukształtowania treści umowy o przyłączenie.
Określony bowiem w art. 7 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne publicznoprawny obowiązek przedsiębiorstwa sieciowego dokonywania przyłączeń nowych odbiorców zależny jest m.in. od istnienia technicznych i ekonomicznych warunków dostarczania. Ponadto, przedsiębiorstwa te mają obowiązek zapewnić realizację i finansowanie rozbudowy sieci na warunkach określonych w przepisach wykonawczych do Prawa energetycznego oraz w opracowywanych przez gminy założeniach do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe. Odbiorcy przyłączani do sieci uiszczają wtedy jedynie opłatę ryczałtową za przyłączenie, kalkulowaną na podstawie jednej czwartej średniorocznych nakładów inwestycyjnych na budowę odcinków sieci służących do przyłączenia podmiotów ubiegających się o przyłączenie, określonych w planie rozwoju przedsiębiorstwa energetycznego (art. 7 ust. 5 Prawa energetycznego). Koszty rozbudowy sieci, które nie zostały pokryte ryczałtowymi opłatami przyłączeniowymi, stanowią uzasadnione koszty działalności przedsiębiorstwa, będące podstawą do ustalenia wysokości opłaty za świadczenie usług przesyłowych, którą obciążani są wszyscy odbiorcy danego przedsiębiorstwa3).
Obowiązek planowania w zakresie zaopatrzenia w media energetyczne Prawo energetyczne nakłada zarówno na przedsiębiorstwa energetyczne jak i na gminy. Obowiązkiem gminy jest opracowanie założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe (art. 19), zaś obowiązkiem przedsiębiorstw sieciowych jest opracowanie planów rozwoju, których projekty podlegają uzgodnieniu z Prezesem URE (art. 16). Przedsiębiorstwa te przy opracowaniu planów rozwoju zobowiązane są uwzględniać miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy, a organy gminy mają możność zapoznania się z planami rozwoju tych przedsiębiorstw przy tworzeniu założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe (art. 19 ust. 4). Opracowane przez organy gminy założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe podlegają następnie porównaniu z planami rozwoju przedsiębiorstw energetycznych i w przypadku gdy plany rozwoju przedsiębiorstw nie zapewniają realizacji założeń opracowanych przez gminę, zarząd gminy opracowuje plan zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe. W celu realizacji tego planu gmina może zawierać umowy z przedsiębiorstwami energetycznymi. Natomiast w przypadku braku porozumienia w tej kwestii rada gminy może wskazać w drodze uchwały tę część planu, z którą prowadzone na terenie gminy działania muszą być zgodne (art. 20).
W omawianej sprawie gmina nie opracowała założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe.
Mając na względzie tę okoliczność oraz powyższe przepisy, Prezes URE uznał - iż obowiązek przedsiębiorstw sieciowych rozbudowy sieci i przyłączania odbiorców wyłącznie za opłatą ryczałtową ustaloną w taryfie, nałożony przez Prawo energetyczne, obejmuje te sytuacje, gdy jej realizacja jest dla przedsiębiorstwa opłacalna (są spełnione ekonomiczne warunki dostarczania - art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego), albo gdy rada gminy w drodze uchwały nałożyła na przedsiębiorstwo obowiązek rozbudowy sieci w określonym zakresie (wskazując tę część planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, z którą muszą być zgodne działania prowadzone na obszarze gminy). Jeżeli więc dana inwestycja nie jest dla przedsiębiorstwa opłacalna, a gmina nie opracowała ani założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe ani, w konsekwencji takiego planu, przedsiębiorstwo sieciowe nie ma - na gruncie Prawa energetycznego - publicznoprawnego obowiązku dokonania przyłączenia z pobraniem jedynie opłaty ryczałtowej pokrywającej tylko część kosztów inwestycji.
W ocenie Prezesa URE możliwości inwestycyjne każdego przedsiębiorstwa energetycznego nie są nieograniczone, zaś przepisy ustawy - Prawo energetyczne zmierzają do osiągnięcia pewnego kompromisu pomiędzy potrzebami przyszłych odbiorców, a możliwościami zaspokajania tych potrzeb przez przedsiębiorstwa sieciowe. Natomiast gminy, podejmując działania planistyczne powinny również brać pod uwagę koszty planowanej niezbędnej rozbudowy infrastruktury i ponosić część odpowiedzialności z tego tytułu.
Omawiana powyższa decyzja nie jest prawomocna, gdyż wnioskodawcy skorzystali z przysługującego im prawa wniesienia odwołania do Sądu Antymonopolowego.
|
|