W dniu 10 grudnia 2003 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet projektów nowych aktów prawnych1), obejmujących środki zmierzające do zwiększenia bezpieczeństwa dostaw i poprawy funkcjonowania wewnętrznego rynku energii. W dokumentach tych nacisk położony został na stronę popytową – poprawę efektywności wykorzystania energii i rozwój narzędzi zarządzania popytem, jeśli zaś idzie o podaż – obiektywnie istniejące potrzeby inwestycyjne (główne w zakresie połączeń międzysystemowych) powinny być realizowane zgodnie z uzgodnionymi na szczeblu europejskim planami i priorytetami polityki Unii Europejskiej. Zaproponowane rozwiązania oznaczają nowe obowiązki, nie ograniczając przy tym wolności uczestników budowanego rynku – tworzą ramy, w których swobodnie mogą się poruszać przedsiębiorcy i dzięki którym odbiorcy nie będą narażeni na przerwy w dostawie energii lub jej złą jakość.
W niniejszym tekście zawarte zostało omówienie projektów poszczególnych aktów prawnych, wchodzących w skład tego pakietu.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie efektywności wykorzystania energii i usług energetycznych
Główne cele:
| - | usunięcie barier w świadczeniu usług energetycznych oraz poprawa efektywności energetycznej; |
| - | ustanowienie (dla promowania efektywnego wykorzystania energii) narodowych celów rocznych oszczędności w wysokości 1% średniorocznego finalnego zużycia energii w latach poprzednich; |
| - | doprowadzenie do sytuacji, w której dostawcy detaliczni i/lub dystrybutorzy energii elektrycznej, gazu ziemnego, oleju opałowego i ciepła sieciowego będą brali aktywny udział w rynku usług energetycznych oraz będą w stanie zapewnić ich dostępność dla odbiorców, a także promocję. |
Omówienie szczegółowe
Problemy jakie pojawiły się w ostatnich latach, np. nieplanowane przerwy w dostawie energii 2), konieczność odtworzenia mocy wytwórczych, działania na rzecz ochrony środowiska 3), rozbudowa sieci transeuropejskich (i koszty z tym związane) spowodowały wzrost zainteresowania wsparciem działań na rzecz zwiększenia efektywnego wykorzystania energii 4). Część z państw członkowskich oraz państw kandydujących 5) stosuje obecnie mechanizmy promujące efektywne wykorzystanie energii.
Komisja Europejska wspierając działania tych państw i zmuszając te, które takich działań jeszcze nie podjęły oraz dążąc do ułatwienia funkcjonowania wspólnego rynku energii elektrycznej poprzez wyzwolenie sił rynkowych (tak aby dostępne środki ekonomiczne oraz zasoby naturalne były lokowane jak najefektywniej) przedstawiła projekt dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej i usług energetycznych 6).
Projekt dyrektywy ma na celu zwiększenie efektywnego wykorzystania energii przez odbiorców końcowych 7) i adresowany jest do przedsiębiorstw dystrybucyjnych oraz przedsiębiorstw prowadzących detaliczną sprzedaż energii.
Państwa członkowskie zostaną zobowiązane do przyjęcia programu realizującego ustalony przez dyrektywę cel w postaci ograniczenia wolumenu konsumpcji energii poprzez jej efektywniejsze wykorzystanie. Projekt dyrektywy w Aneksie III określa zakres programów i środków, które mogą być przyjęte przez państwa członkowskie (mogą one dotyczyć m.in. ogrzewania, wentylacji, podgrzewania wody, kuchenek i chłodziarko-zamrażarek, samochodów, bezpłatnego transportu dzieci do szkół i przedszkoli oraz mogą być realizowane przy wykorzystaniu instrumentów fiskalnych i ustalaniu norm, których głównym celem jest zwiększenie efektywnego wykorzystania energii itd.).
Oszczędności osiągnięte poprzez odpowiednie programy i instrumenty zastosowane w poszczególnych państwach członkowskich mają rocznie wynieść 1% ogólnej ilości energii dostarczonej/sprzedanej odbiorcom końcowym w okresie „bazowym”. Projekt dyrektywy wskazuje metodę, wg której zostanie obliczona wielkość energii dostarczona odbiorcom końcowym w okresie bazowym (Aneks I). Okres w jakim oszczędności w zużyciu energii mają być osiągnięte wynosi maksimum 6 lat i ma trwać nie dłużej niż do 2012 r.
Koszt instrumentów przyjętych w celu osiągnięcia założeń dyrektywy nie może przekraczać wartości korzyści, jakie płyną z ich przyjęcia.
Realizacja powyższego celu będzie odbywała się poprzez zobowiązanie państw członkowskich do wyznaczenia istniejącego (lub powołania nowego, niezależnego w swoich działaniach) organu lub agencji, wyposażonego w kompetencje kontrolne i upoważnionego do nadzorowania programów przeprowadzonych przez przedsiębiorstwa dystrybucyjne i sprzedaży oraz środków zmierzających do osiągnięcia celu.
Stosownie do projektu, paa członkowskie mają opracować roczne plany ograniczenia zużycia energii (poprzez jej efektywne wykorzystanie) w sektorze publicznym. Projekt dopuszcza ustalenie przez państwa członkowskie wytycznych dotyczących wymagań co do zakupów dla sektora publicznego urządzeń o małym poborze energii.
Potwierdzeniem wykonania założeń oszczędności będzie przyznanie danemu podmiotowi działającemu na rynku „białego certyfikatu”.
Państwa członkowskie będą zobowiązane do usunięcia wszelkich barier utrudniających wprowadzenie programów efektywnego wykorzystania energii, dodatkowo mają zapewnić możliwość oferowania przez przedsiębiorstwa dystrybucyjne oraz podmioty sprzedające energię odbiorcom końcowym nowych usług energetycznych (związanych z programami efektywnego wykorzystania energii), będących integralną częścią dystrybucji (przesyłania) i sprzedaży energii odbiorcom końcowym. Przedsiębiorstwa będą zobowiązane do nieodpłatnego sporządzania dla swoich odbiorców audytu energetycznego do czasu, gdy 5% z nich nie będzie korzystało ze świadczonych przez przedsiębiorstwo tych „efektywnościowych” usług energetycznych.
Państwa członkowskie zobowiążą ww. przedsiębiorstwa do przekazywania odbiorcom końcowym informacji koniecznych do prawidłowego wdrożenia i wykorzystania programów promujących efektywne wykorzystanie energii. Informacje te będą musiały zawierać dane dotyczące uprzedniej konsumpcji energii, obecnego jej zużycia oraz zapotrzebowania szczytowego danego odbiorcy końcowego.
Projekt dyrektywy zakłada również kontrolę nad kwalifikacjami osób pracujących na rzecz przedsiębiorstw, oferujących programy racjonalnego zużycia energii.
Rozwój programów efektywnego wykorzystania energii nie jest możliwy bez stworzenia mechanizmów wsparcia. Projekt dyrektywy dopuszcza możliwość ustanowienia przez państwa członkowskie funduszu (lub funduszy), który umożliwi wprowadzenie programów, oraz środków promowania rozwoju rynku usług energetycznych, włączając w to promowanie audytów energetycznych, instrumentów finansowego wsparcia programów oraz pomiarów zużywanej energii. Ustanowiony fundusz powinien oferować dotacje, pożyczki, gwarancje finansowe pozwalające na realizację programów. Działania te nie mogą zniekształcać funkcjonowania konkurencji na rynku oraz nie powinny pozostawać w sprzeczności z art. 87 i 88 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską 8).
Środki pochodzące z funduszu (funduszy) ustanowionego przez poszczególne państwa członkowskie będą dostępne dla wszystkich wyspecjalizowanych dostawców usług energetycznych, programów efektywnego wykorzystania energii, niezależnych doradców energetycznych oraz instalatorów urządzeń ograniczających zużycie energii.
Państwa członkowskie będą zobowiązane do ustanowienia zasad audytów tak, aby identyfikowały one możliwości oszczędności w zużyciu energii oraz wskazywały, które z dostępnych programów pomogą osiągnąć najlepsze wyniki. Audyty muszą być również dostępne m.in. dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw usługowych.
W celu zachęcenia odbiorców końcowych do korzystania z programów efektywnego wykorzystania energii, państwa członkowskie zostaną zobowiązane do wprowadzenia przepisów, na mocy których przedsiębiorstwa będą dostarczały odbiorcom końcowym np. przy rachunkach lub w formie materiałów promocyjnych:
| - | informacji o aktualnej cenie i aktualnym zużyciu energii, |
| - | porównania obecnego zużycia energii i zużycia w takim samym okresie w poprzednim roku w formie wykresu, |
| - | porównania z przeciętnym normalnym zużyciem energii przez odbiorcę z danej kategorii, |
| - | informacji o wpływie zużycia energii na środowisko (ze szczególnym uwzględnieniem poziomu emisji CO2), |
| - | informacji o dostępnych programach i usługach energetycznych, technicznych specyfikacjach urządzeń o niskim zużyciu energii. |
Dodatkowo dyrektywa nakłada na państwa członkowskie szereg obowiązków informacyjnych związanych z przekazywaniem danych dotyczących realizacji celów dyrektywy.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady odnośnie działań w celu zabezpieczenia niezawodności dostaw energii elektrycznej i inwestycji infrastrukturalnych
Główne cele:
| - | zobligowanie państw członkowskich do przejrzystego zdefiniowania polityki równoważenia podaży i popytu (co docelowo umożliwić ma beznakładowe osiągnięcie mocy rezerwowych) oraz do wdrożenia środków zarządzania popytem; |
| - | zobligowanie państw członkowskich do opracowania i wdrożenia standardów dotyczących bezpieczeństwa sieci przesyłowych i dystrybucyjnych; |
| - | zobowiązanie każdego OSP, aby przekazywał narodowemu regulatorowi roczne i/lub wieloletnie strategie inwestycyjne; |
| - | zobowiązanie regulatorów do przedkładania Komisji streszczenia ww. programów inwestycyjnych w celu skonsultowania ich z ERGEG 9) (Europejska Grupa Regulatorów Energii Elektrycznej i Gazu, powołana decyzją Komisji Europejskiej z 14 listopada 2003 r.) z uwzględnieniem Kierunków Rozwoju Sieci Transeuropejskich o Priorytetowym Znaczeniu dla Interesu Wspólnotowego 10); |
| - | wyposażenie regulatorów w prawo interwencji na rzecz przyspieszenia realizacji projektów a w razie konieczności (gdy OSP nie jest w stanie bądź nie chce ukończyć rozpoczętych projektów) w prawo do przeprowadzenia przetargów na ich realizację. |
Omówienie szczegółowe
Unia Europejska tworzy obecnie największy na świecie konkurencyjny rynek energii elektrycznej i gazu, a jego wprowadzenie zmieni dotychczasowy tryb podejmowania decyzji inwestycyjnych. Wprawdzie decyzje inwestycyjne w warunkach konkurencji powinny stanowić odpowiedź na sygnały rynkowe (głównie ceny), jednakże ceny mogą zmieniać się bardzo szybko, a natura energii elektrycznej i jej społeczne znaczenie upoważniają instytucje rządowe do interwencji w tym obszarze (choćby po to, by nie stwarzać klimatu niepewności). Nowe inwestycje są np. warunkiem sprawnego funkcjonowania zintegrowanego rynku, ponieważ dotychczas brak jest np. odpowiedniej skali połączeń między systemami krajowymi. Czynnikiem generującym potrzebę inwestycji w obszarze wytwarzania energii (przy czym szczególnie pożądane z punktu widzenia polityki UE są źródła odnawialne i źródła generacji rozproszonej) jest wciąż niepokojąco rosnący popyt na energię, którego dalszego wzrostu spodziewać się należy także w nadchodzących latach. Z drugiej strony – żeby jednak nie doprowadzić do przeinwestowania, niezbędne jest rozwijanie narzędzi zarządzania popytem oraz jak najbardziej precyzyjne określenie zadań uczestników rynku.
Dyrektywa w sprawie środków prowadzących do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej i inwestycji infrastrukturalnych 11) proponuje wdrożenie rozwiązań zapewniających prawidłowe funkcjonowanie europejskiego rynku energii elektrycznej. Ustala ramy, w oparciu o które kraje członkowskie powinny stworzyć ogólne, przejrzyste i nie dyskryminacyjne zasady dotyczące bezpieczeństwa dostaw energii, zgodne z wymaganiami konkurencyjnego rynku. Zawiera rozwiązania prowadzące do wytworzenia bezpiecznego otoczenia dla realizacji nowych inwestycji.
Kraje członkowskie powinny określić (i podać do publicznej wiadomości) rolę i zakres odpowiedzialności poszczególnych uczestników rynku (operatora systemu przesyłowego i dostawców) oraz podstawowe wymagania, jakim powinni oni sprostać. W tym celu omawiana dyrektywa daje krajom członkowskim możliwość nałożenia pewnego rodzaju publicznych zobowiązań na Operatorów Systemu Przesyłowego (OSP) i Operatorów Systemu Dystrybucyjnego (OSD), by zapewnić prawidłowe wykonywanie obowiązków przez tych – de facto – monopolistów. W porozumieniu z krajami sąsiednimi, kraje członkowskie powinny zagwarantować, że OSP zapewni realizację usług z zachowaniem minimalnych standardów bezpieczeństwa sieciowego. Regulator w kraju członkowskim powinien ustalić i opublikować standardy postępowania OSP i OSD na wypadek przerw w dostawie, spowodowanych awarią systemu przesyłowego.
Wprowadzane środki nie mogą przy tym nadmiernie obciążyć firm nowych oraz takich, które mają małe udziały w rynku (poniżej 5%) a rachunek uwzględniać musi wpływ podejmowanych rozwiązań na cenę energii dla odbiorcy finalnego.
Dyrektywa zaleca wzięcie pod uwagę następujących czynników:
| - | charakter rynku i możliwość współpracy transgranicznej (w celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw); |
| - | przymus ograniczania wzrostu popytu na energię elektryczną, ze względu na wymogi ochrony środowiska; |
| - | konieczność zapewnienia ciągłości dostaw; |
| - | potrzeba zapewnienia odpowiedniego poziomu rezerw mocy lub równoważnych środków po stronie popytowej; |
| - | potrzeba promowania wykorzystania energii wytworzonej w źródłach odnawialnych, w myśl Dyrektywy 2001/77/WE; |
| - | potrzeba różnicowania źródeł wytwarzania, w celu zapewnienia racjonalnej równowagi pomiędzy różnymi rodzajami paliwa pierwotnego; |
| - | potrzeba podejmowania działań zmierzających do wzrostu efektywności energetycznej, zastosowania nowych technologii, w tym technologii zarządzania popytem, technologii w zakresie wykorzystania źródeł odnawialnych i generacji rozproszonej; |
| - | potrzeba nieprzerwanego działania sieci i ciągłych inwestycji modernizacyjnych w celu jej sprawnego działania; |
| - | potrzeba zaopatrzenia w energię po racjonalnych kosztach. |
Kraje członkowskie powinny wspierać efektywne wykorzystanie energii, a także wchodzące na rynek nowe przedsiębiorstwa wytwórcze, w celu zapewnienia równowagi pomiędzy popytem na prąd i dostępnością mocy. W szczególności powinny zaś wymagać od OSP zapewnienia właściwego poziomu rezerwy mocy lub np. sprawnie działającego, w czasie rzeczywistym, systemu kontroli popytu w godzinach szczytu. Dodatkowo kraje członkowskie powinny rozwijać i wdrażać narzędzia zarządzania popytem, np. wprowadzić instytucję wyłączalnych odbiorców 12).
Kraje członkowskie zapewnić powinny, że decyzje inwestycyjne (zarówno inwestycje sieciowe jak i w moce wytwórcze) uwzględniać będą rosnące potrzeby. Powinny być przy tym wzięte pod uwagę rosnące możliwości podłączenia źródeł energii odnawialnej (Dyrektywa 2001/77 – rozwój źródeł odnawialnych i 200x/xx – kogeneracja), rosnące możliwości klientów do egzekwowania prawa wyboru dostawcy (Dyrektywa 2003/54) oraz potrzeba zapewnienia wysokiej jakości usług po rozsądnych cenach, szczególnie dla odbiorców w obszarach odległych i izolowanych.
OSP powinni regularnie przedstawiać regulatorowi swoje zamierzenia inwestycyjne w dziedzinie połączeń transgranicznych. Taka informacja obejmować może rok lub więcej lat kalendarzowych i uwzględniać powinna:
| - | istniejące i planowane wytwarzanie, przesyłanie, dystrybucję i obrót; |
| - | oczekiwany model konsumpcji, pozwalający na podjęcie określonych narzędzi zarządzania popytem; |
| - | potrzebę promowania generacji rozproszonej; |
| - | potrzebę promowania wytwarzania w źródłach odnawialnych; |
| - | regionalne, krajowe i europejskie długoterminowe cele rozwoju, włączając w to cele rozwoju sieci transeuropejskich, wprowadzone Decyzją xxx Parlamentu i Rady. |
Regulator powinien skonsultować takie plany inwestycyjne z Komisją, a zagregowane efekty proponowanych strategii inwestycyjnych powinny zostać przedstawione przez Komisję grupie doradczej ERGEG. W wyniku tych procedur powstać ma uzgodniony plan lub plan alternatywny, który byłby wynikiem konsultacji regulatora z OSP. Z zastrzeżeniem art. 87 i 88 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, powinien on także dostarczać bodźców do inwestycji poprzez akceptację stopy zwrotu porównywalnej do średniego kosztu kapitału dla inwestycji z podobnym poziomem ryzyka.
Na wypadek opóźnienia czy błędu spowodowanego przez OSP we wdrażaniu projektu, regulator powinien mieć do dyspozycji konieczne środki do zapewnienia, że postęp we wdrażaniu strategii jest satysfakcjonujący. Wobec tego powinien on mieć możliwość nakładania kar pieniężnych za opóźnienie w realizacji projektu, wydawania nakazu podjęcia prac (do pewnej, wskazanej daty) lub zlecenia prac kontrahentowi wybranemu w przetargu.
Kraje członkowskie powinny także ustalić zasady nakładania kar za naruszenie innych ustaleń przyjętych w związku z tą dyrektywą i przedsięwziąć wszelkie środki w celu ich wprowadzenia. Kary te muszą być efektywne i odpowiednie (proporcjonalne). Kraje członkowskie powinny powiadomić o zasadach stosowania kar Komisję Europejską najpóźniej do 1 grudnia 2005 r., i niezwłocznie informować o wszystkich związanych z nimi zmianach.
Na wdrożenie wszystkich regulacji wprowadzających w życie ustalenia dyrektywy wyznaczony jest krajom członkowskim termin do 1 stycznia 2006 r. Komisja Europejska śledzić będzie ich wdrażanie, a raport o postępach przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie do 31 grudnia 2007 r.
Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady ustalająca wytyczne dla sieci transeuropejskich i zastępująca Decyzje Nr 96/391/EC i Nr 1229/2003/EC
Główny cel to (w szczególności) zintegrowanie przez dostosowanie do zapisów ww. decyzji nowych państw członkowskich.
Omówienie szczegółowe
Proponowana decyzja zastępuje dwie dotychczas funkcjonujące, a mianowicie:
1) Decyzję Rady Nr 96/391/EC z 28 marca 1996 r. ustalającą zbiór środków nakierowanych na poprawę atmosfery wokół budowy transeuropejskich sieci energetycznych, oraz
2) Decyzję Nr 1229/2003/EC Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. ustalającą zbiór wytycznych dla transeuropejskich sieci energetycznych i zastępującą Decyzję Nr 1254/96/EC.
Nowa Decyzja proponuje połączenie kompetencji podzielonych do tej pory na dwa ww. akty, a więc upraszcza ona dotychczasowe prawodawstwo w obszarze transeuropejskich sieci energetycznych.
Za najważniejszy cel projektu decyzji uznać można potrzebę przeanalizowania i ewentualnego zmodyfikowania priorytetowych kierunków rozwoju transeuropejskich sieci energetycznych. Potrzeba dostosowania projektów oznaczonych jako: „projekty we wspólnym interesie”, „projekty priorytetowe” i „projekty w interesie europejskim”, wynika z faktu poszerzenia UE o dziesięć państw, w tym o Polskę. W wyniku poszerzenia sytuacja na wspólnotowym rynku energii ulegnie zmianie, co wymusza rewizję wytycznych w sprawie transeuropejskich sieci energetycznych.
Przewidywany przez Komisję Europejską wzrost wymiany energii elektrycznej pomiędzy Polską a Niemcami spowoduje konieczność wzmocnienia połączeń między systemami naszych państw 13). Ponadto przewidywane projekty budowy pierścienia bałtyckiego oraz waga, jaką Komisja Europejska przykłada do współpracy z państwami byłego Związku Radzieckiego sprawiają, że pewne inwestycje o znaczeniu kluczowym dla bezpieczeństwa energetycznego Unii Europejskiej umiejscowione będą właśnie w Polsce. To zaś stwarza możliwości pozyskania dodatkowych środków finansowych na realizację inwestycji ważnych także z punktu widzenia Polski.
Elementem nowowprowadzonym przez projekt decyzji jest wdrożenie funkcji Europejskiego Koordynatora, którego zadaniem byłoby promowanie wspólnych metod oceny projektów, doradzanie instytucjom w tym zakresie oraz opiniowanie problematycznych zagadnień w zakresie kierowania pracą sieci. Miałby on także składać coroczne raporty opisujące postępy we wdrażaniu projektów oraz brać udział w dialogu z operatorami sieci, jej użytkownikami, władzami i przedstawicielami społeczności lokalnych w celu pogłębiania wiedzy na temat zapotrzebowania na usługi przesyłowe oraz ograniczeń i parametrów usług wymaganych do optymalizacji wykorzystania infrastruktury objętej projektem.
Poza wymienionymi powyżej elementami, projekt decyzji zawiera ogólne przesłanki w następujących obszarach, z których do najważniejszych zaliczyć można: cele decyzji, kierunki działania, kryteria jakie muszą być spełnione przez priorytetowe (wszystkie rodzaje) projekty inwestycyjne.
Szczegółowe informacje na temat samych projektów inwestycyjnych, oraz uszczegółowionych kryteriów, jakie muszą być przez nie spełnione zawarte będą w czterech załącznikach do projektu decyzji. Na dzień dzisiejszy nie są one opracowane, tak więc najistotniejsze elementy projektu decyzji nie są jeszcze znane. Domyślać się można, że projekty, które zamieszczone zostaną w załącznikach do decyzji znajdują się obecnie na etapie opracowywania przez nowe państwa członkowskie. Załączniki te zostaną opracowane po ocenie i selekcji projektów inwestycyjnych przesłanych przez nowych członków UE oraz po weryfikacji projektów zawartych w obecnie jeszcze obowiązującej decyzji z 2003 r.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostępu do gazowych sieci przesyłowych
Główne cele:
| - | sformułowanie szczegółowych uzgodnień opartych na Wytycznych w Sprawie tzw. Dobrych Praktyk, przyjętych na Forum Madryckim, obejmujących: | ||||||||
| |||||||||
| - | opracowanie metody udoskonalania ww. wytycznych; | ||||||||
| - | zobowiązanie krajowych regulatorów, by zapewnili wdrożenie uzgodnionych wytycznych. |
Omówienie szczegółowe
Na V posiedzeniu Europejskiego Forum Regulatorów Gazu (tzw. Forum Madryckie), które obradowało w dniach 7-8 lutego 2002 r. w Madrycie, przyjęto cały szereg wytycznych właściwego postępowania w odniesieniu do usług związanych z dostępem stron trzecich (TPA), taryfikacji oraz bilansowania. Zalecenia te miały na celu:
| - | wyjaśnienie roli i odpowiedzialności podstawowych podmiotów w przesyle gazu, |
| - | zagwarantowanie stosowania niedyskryminacyjnych zasad, |
| - | ułatwienie handlu gazem w obrocie międzynarodowym, |
| - | unikanie zakłóceń w handlu gazem. |
Pierwszy przegląd stosowania przyjętych przez forum zaleceń Komisja Europejska przygotowała już w październiku 2002 r. Raport ten pokazał bardzo znaczący postęp we wdrażaniu ww. wytycznych, jednocześnie podkreślił te kwestie, w których należy dokonać niezbędnych ujednoliceń, np. w warunkach stosowania TPA przez operatorów sieci przesyłowych. Do września 2003 r. odbywały się intensywne konsultacje pomiędzy regulatorami, operatorami systemów przesyłowych (OSP), użytkownikami sieci oraz Komisją Europejską. Wymiernym efektem tych prac było przyjęcie na VII Forum Madryckim „Wytycznych właściwego stosowania zasad dostępu stron trzecich” (ang. Guidelines for Good TPA Practice). Na podstawie tego dokumentu Komisja Europejska opracowała i przedstawiła w grudniu 2003 r. propozycję regulacji zasad TPA w odniesieniu do sieci przesyłowych 14).
Podstawowym celem przyjętej regulacji jest stworzenie odpowiednich zasad i procedur związanych z zasadą TPA z uwzględnieniem specyfiki krajowych i regionalnych systemów gazowych. Dotyczy to w szczególności: opłat za dostęp stron trzecich do sieci, harmonizacji zasad dotyczących alokacji mocy i zarządzania ograniczeniami w przesyle gazu (ang. congestion management), bilansowania, wymogów dotyczących przejrzystości oraz zadań operatorów systemów przesyłowych.
Operatorzy Systemów Przesyłowych powinni zapewnić niedyskryminujący i transparenty katalog usług TPA dla wszystkich użytkowników sieci, w oparciu o standardowe kontrakty lub wspólny kodeks sieciowy. Opłaty związane z usługami przesyłowymi powinny odzwierciedlać rzeczywiście poniesione koszty oraz uwzględniać odpowiednią stopę zwrotu nakładów inwestycyjnych, ułatwiać efektywny handel gazem i konkurencyjność przy jednoczesnym unikaniu subsydiowania skrośnego, a ponadto promować efektywne użytkowanie sieci oraz dostarczać odpowiednich bodźców dla nowych inwestycji.
Operatorzy Sieci Przesyłowych powinni wdrożyć i opublikować zespół niedyskryminacyjnych i transparentnych mechanizmów alokacji mocy. W przypadku zaistnienia ograniczeń w sieci przesyłowej OSP powinni zaoferować niewykorzystane moce na rynku pierwotnym, a ponadto użytkownicy sieci będą mogli odsprzedać niewykorzystane zarezerwowane moce na rynku wtórnym.
Operatorzy Systemów Przesyłowych powinni publikować informacje o warunkach świadczonych przez siebie usług, tj. na temat zakontraktowanych oraz wolnych mocy przesyłowych, stosowanych taryf oraz o mapach sieci przesyłowych z zaznaczonymi tzw. punktami wejścia/wyjścia (ang. entry/exit points) 15). Punkty te stanowią swoisty łącznik pomiędzy danymi systemami przesyłowymi, niezależnie od tego, czy jest to sieć przesyłowa tzw. wysokociśnieniowa czy też dystrybucyjna. Określenie punktów wejścia/wyjścia jest niezbędne do stosowania odpowiedniego systemu taryfowego 16). Ponadto informacje na temat punktów „wyjścia” posiadających co najmniej 50% całkowitej mocy przepustowej punktu „wejścia” muszą być opublikowane i zatwierdzone przez właściwy organ regulacyjny 17).
Przepisy dotyczące bilansowania powinny być opublikowane i opracowane zgodnie z kryteriami przejrzystości oraz odzwierciedlać właściwe potrzeby systemu. Opłaty bilansujące mają odzwierciedlać koszty i zmuszać użytkowników sieci do sporządzenia właściwej prognozy własnego zapotrzebowania, a ponadto powinny przeciwdziałać subsydiowaniu skrośnemu pomiędzy użytkownikami systemu oraz umożliwiać konkurencję i wchodzenie nowych podmiotów na rynek gazu. OSP mogą pobierać kary od użytkowników systemu za brak zbilansowania swojego zapotrzebowania. Kary, które przewyższają koszty związane z bilansowaniem powinny zostać rozdzielone pomiędzy użytkowników sieci. Metoda rozdzielania tych kosztów powinna zostać zatwierdzona przez właściwy organ regulacyjny.
OSP powinni publikować informacje o:
| - | oferowanych usługach i opłatach; |
| - | danym systemie przesyłowym, ze wskazaniem punktów poboru i odbioru gazu; |
| - | kodeksie sieciowym; |
| - | przepustowości systemu i zarządzaniu ograniczeniami w sieci; |
| - | procedurach odnoszących się do użytkowania sieci OSP wraz z definicjami kluczowych terminów; |
| - | przepisach stosowanych w handlu mocą na rynku wtórnym; |
| - | jakości gazu i standardach dot. wielkości ciśnień. |
Organ regulacyjny spełnia funkcję kontrolną nad działaniami OSP. Szczególnie jeśli dotyczy to akumulacji rezerw mocy przesyłowych na rynku pierwotnym. Zadaniem OSP jest zatem przeciwdziałanie powstawaniu takich akumulacji poprzez uwalnianie rezerw mocy.
* * *
Realizacja idei wewnętrznego rynku energii wymaga ciągłych dostosowań charakteru i zakresu unormowań prawnych do pojawiających się okoliczności i problemów realnie funkcjonujących rynków energii elektrycznej i gazu. Omówione propozycje są kolejnym elementem tego procesu. W ostatnich dwóch latach w prawodawstwie energetycznym, oprócz podstawowych dla funkcjonowania wspólnotowego rynku energii dyrektyw 18), pojawiła się np. dyrektywa o tzw. podatkach energetycznych 19). Poszerzenie Unii Europejskiej o nowe państwa jest także takim impulsem, który wpływa na zmianę istniejącego porządku prawnego, co znalazło swój wyraz w elementach omawianego pakietu.
|
|