Do zadań realizowanych przez Prezesa URE należy m.in. koncesjonowanie paliw ciekłych. Zadanie to realizowane jest od początku funkcjonowania urzędu. W 2004 r. w związku z dokonaną nowelizacją Ustawy – Prawo energetyczne¹ mogliśmy zaobserwować swoiste apogeum napływu do URE wniosków o udzielenie koncesji na obrót paliwami ciekłymi i udzielania tychże koncesji. Wydawałoby się zatem, że wszystkie kwestie dotyczące tego zagadnienia są już precyzyjnie rozpoznane i uregulowane. Nic bardziej mylnego. Biorąc pod uwagę, że działania Prezesa URE dotyczą w tej dziedzinie ponad 7 tysięcy podmiotów to tyleż samo mamy odrębnych stanów faktycznych i „jakieś 10 tysięcy” różnego rodzaju interpretacji dokonywanych przez przedsiębiorców. Niewątpliwie wynika to zarówno z ilości obowiązujących przepisów prawa, ich skomplikowania, jak i ich zmienności w czasie bez stosownych uregulowań intertemporalnych. Powoduje to, że działania podejmowane w jednym stanie prawnym stają się niedopuszczalne po jego zmianie, co wywołuje niechęć do ich stosowania i respektowania zwłaszcza, gdy zostały poniesione określone nakłady finansowe. I tak, po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie² – pojawił się problem czy kontenerowe stacje paliw, w tym przenośne zbiorniki typu Fuelmaster i inne podobnej konstrukcji zbiorniki naziemne wyposażone we wbudowany dystrybutor paliw przeznaczone do wydawania olejów napędowych, mogą funkcjonować jako stacje paliw, jeśli powstały przed 1 stycznia 2006 r. i czy można na nie uzyskać koncesję w sytuacji zamiany właściciela lub nawet ich „postawienia” po 1 stycznia 2006 r. Koniecznym zatem wydaje się udzielenie odpowiedzi w tej materii, popartej już obecnie orzecznictwem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Rozpoczynając omawianie tego zagadnienia konieczne jest sięgnięcie do regulacji ustawy – Prawo energetyczne³ w zakresie przesłanek, jakie przedsiębiorca musi spełniać, aby koncesję otrzymać. W zakresie omawianej kwestii największe znaczenie ma zagadnienie dotyczące posiadania przez przedsiębiorcę możliwości technicznych gwarantujących prawidłowe wykonywanie działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo energetyczne). Ponadto zgodnie z art. 50 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. ustawie – o swobodzie działalności gospodarczej⁴ , przed podjęciem decyzji w sprawie udzielenia koncesji lub jej zmiany organ koncesyjny może dokonać sprawdzenia faktów podanych we wniosku o udzielenie koncesji w celu stwierdzenia, czy przedsiębiorca spełnia warunki wykonywania działalności gospodarczej objętej koncesją oraz czy daje rękojmię prawidłowego wykonywania działalności objętej koncesją. W świetle tych regulacji prawnych przed podjęciem decyzji o ewentualnym udzieleniu lub odmowie udzielenia (zmiany koncesji) Prezesa URE jest zobligowany do ustalenia czy stacja paliw spełnia m.in. kryteria określone we wspomnianym w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r.

Zgodnie z zawartą w § 1 pkt 2 ww. rozporządzenia definicją – stacja paliw jest to obiekt budowlany, w skład którego mogą wchodzić: budynek, podziemne zbiorniki magazynowe paliw płynnych, podziemne lub naziemne zbiorniki gazu płynnego, odmierzacze paliw płynnych i gazu płynnego, instalacje technologiczne, w tym urządzenia do magazynowania i załadunku paliw płynnych oraz gazu płynnego, instalacje wodno - kanalizacyjne i energetyczne, podjazdy i zadaszenia oraz inne urządzenia usługowe i pomieszczenia pomocnicze. Natomiast pod pojęciem stacji kontenerowej należy rozumieć zbiorniki i urządzenia do tymczasowego wydawania paliw płynnych, o konstrukcji umożliwiającej jej przemieszczanie (§ 1 pkt 4). Tę ostatnią definicję wypełniają również przenośne zbiorniki typu Fuelmaster i inne podobnej konstrukcji zbiorniki naziemne wyposażone we wbudowany dystrybutor paliw, przeznaczone do dystrybucji jedynie olejów napędowych, co potwierdza dołączana do tego rodzaju zbiorników dokumentacja techniczna.

Natomiast zgodnie z zapisem § 99 ust. 1 wskazanego powyżej rozporządzenia od dnia 1 stycznia 2006 r. dopuszcza się użytkowanie stacji kontenerowych wyłącznie jako tymczasowych obiektów budowlanych przeznaczonych do zaopatrzenia w produkty naftowe Sił Zbrojnych oraz w celu realizacji inwestycji o znaczeniu krajowym, a także do zaopatrzenia jednostek pływających żeglugi morskiej i śródlądowej, kolejnictwa oraz statków powietrznych lotnictwa cywilnego. Powyższy przepis nie przewiduje tym samym możliwości powszechnego użytkowania stacji tego typu. Ograniczenie w nim zawarte jest niejako dwupoziomowe, po pierwsze mogą to być wyłącznie tymczasowe obiekty budowlane i po drugie wykorzystywane jedynie w celach wskazanych w tym przepisie. Przy tym obie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Co istotne również poprzednie rozporządzenia Ministra Gospodarki dotyczące tego zagadnienia (z dnia 20 września 2000 r. oraz z dnia 20 grudnia 2002 r.) ograniczały możliwość eksploatowania stacji kontenerowych jako tymczasowych obiektów przeznaczonych do czasowego zaopatrzenia użytkowników w produkty naftowe oraz wyraźnie wskazywały, iż w zbiorniku naziemnym dwupłaszczowym o pojemności do 5 m3, który może być wyposażony w odmierzacz paliw, dopuszcza się przechowywanie paliw płynnych III klasy, na potrzeby własne użytkownika.

Istotną okolicznością jest również fakt, że treść powołanego przepisu § 99 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. wyraźnie wskazuje, że dotyczy on „użytkowania” stacji kontenerowych, nie zaś ich „budowy czy przebudowy”. Należy natomiast zauważyć, że „użytkować” to po prostu korzystać z czegoś, tym samym korzystać z tego rodzaju stacji można tylko i wyłącznie zgodnie z dyspozycją wspomnianego przepisu. Zatem przepis ten odmiennie od tego co zostało zapisane w § 3⁵ omawianego rozporządzenia, odnosi się do każdej instalacji rozumianej jako stacja kontenerowa niezależnie od tego kiedy została wybudowana oraz tego, czy i kiedy przedsiębiorca uzyskał pozwolenie na budowę, pozwolenie na użytkowanie, UDT itp. Należy mieć zatem na uwadze, że prawodawca wydając ww. rozporządzenie ustanowił, że dystrybucję i magazynowanie paliw płynnych prowadzi się przy użyciu stacji paliw w rozumieniu § 1 ust. 2 rozporządzenia, tj. w stacjonarnych obiektach budowlanych, w skład których wchodzą m. in. ale jednocześnie tylko i wyłącznie podziemne zbiorniki magazynowe paliw płynnych (wyjątek LPG).

W konsekwencji, działając na podstawie art. 35 ust 3 w związku z art. 33 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo energetyczne, Prezes URE jest zobligowany odmówić udzielenia (zmiany) koncesji na obrót paliwami ciekłymi prowadzony z wykorzystaniem stacji kontenerowych do celów innych niż wskazane w treści § 99 ust. 1 powołanego rozporządzenia, przy czym należy jeszcze raz podkreślić, że data złożenia przez przedsiębiorcę wniosku o udzielenie koncesji oraz data uzyskania przez tego przedsiębiorcę pozwolenia na budowę pozostają w powyższym względzie prawnie obojętne. Istotnym jest także, że Prezes URE jako organ administracji państwowej jest zobowiązany do działania jedynie na postawie i w granicach prawa i obowiązany jest oprzeć swe rozstrzygnięcie dotyczące udzielenia lub zmiany koncesji jedynie na wiążących w chwili wydawania decyzji administracyjnej przepisach prawa.

W kwestii możliwości wykorzystywania kontenerowych stacji paliw w wyroku z dnia 30 września 2008 r. wypowiedział się także Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazując jednoznacznie, że „… nie budzi wątpliwości fakt, iż kontenerowa stacja paliw nie spełnia wymogów niezbędnych do wykonywania działalności gospodarczej w zakresie obrotu paliwami ciekłymi”. Odnosząc się do zarzutu przedsiębiorcy, że uzyskał on pozwolenie na budowę w okresie kiedy nie obowiązywało rozporządzenie Ministra Gospodarki tj. przed 1 stycznia 2006 r. SOKiK w cytowanym wyroku podkreślił, że „Przepisy przejściowe i końcowe powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. nie zawierają unormowań odnośnie okresu przejściowego na przystosowanie stacji kontenerowych, na budowę których uzyskano pozwolenie przed 1 stycznia 2006 r. do nowych warunków wymaganych przepisami ww. rozporządzenia. Jedyne odniesienie do stacji paliw płynnych znajduje się w § 177 rozporządzenia, który stanowi, iż stacje paliw płynnych użytkowane albo wybudowane przed dniem wejścia w życie rozporządzenia powinny być wyposażone do dnia 31 grudnia 2012 r. w urządzenia, o których mowa w § 97 ust. 1 pkt. 2 i 3 Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r., przepis ten nie znajduje jednak zastosowania w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy.
Należy także podnieść, iż wcześniej obowiązujące rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 20 września 2000 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi dalekosiężne do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 98, poz. 1067 oraz z 2003 r. Nr 1, poz. 8), które straciło moc wskutek wejścia w życie rozporządzenia z dnia 21 listopada 2005 r. również dopuszczało stacje kontenerowe jako tymczasowe stacje paliw, na co wskazuje przepis § 2. pkt. 4 stanowiący, iż pod pojęciem tymczasowej stacji paliw, zwanej dalej „stacją kontenerową” – rozumie się zbiorniki i urządzenia do wydawania paliw umieszczone naziemnie na konstrukcji umożliwiającej jej przemieszczanie oraz przepis § 103 ust. 1 odnoszący się do stacji kontenerowych, jako tymczasowych obiektów przeznaczonych do czasowego zaopatrzenia użytkowników w produkty naftowe.”

Reasumując należy zauważyć, że literalne brzmienie przepisów wspomnianego rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. wskazuje, że kontenerowe stacje paliw mogą być użytkowane wyłącznie jako obiekty tymczasowe i przeznaczone do określonych w nim celów. Nie mogą być zatem użytkowane do powszechnego obrotu paliwami ciekłymi. Co warte podkreślenia, zakup paliw na potrzeby własne przedsiębiorcy nie wypełnia definicji obrotu, a tym samym nie dotyczą go omawiane przepisy, a nawet przepisy zobowiązujące do uzyskania koncesji. Nie zmienia to jednak faktu, że wykorzystywanie zbiorników naziemnych na potrzeby własne przedsiębiorcy (czego prawo nie zabrania) wiąże się, co do zasady, również z koniecznością uzyskania stosownych pozwoleń (np. pozwolenia na budowę czy pozwolenia na użytkowanie) i decyzji (np. Urzędu Dozoru Technicznego). Sam fakt uzyskania tych dokumentów nie powoduje jednak, że opisane w nich zbiorniki naziemne mogą być wykorzystywane do sprzedaży paliw, niezależnie od tego, czy zostały one uzyskane przed dniem 1 stycznia 2006 r. czy po tej dacie. Uzyskanie tych decyzji nie przesądza również o konieczności występowania o koncesję na obrót paliwami ciekłymi (choć są to dokumenty niezbędne, jeśli taką działalność gospodarczą przedsiębiorca chce wykonywać).

Małgorzata Jaszkowska, dr Zdzisław Muras, Departament Przedsiębiorstw Energetycznych Urzędu Regulacji Energetyki

_____
¹  Ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie kontrolowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych Dz. U. z 2004 r. Nr 34, poz. 293
² Dz. U. z 2005 r. Nr 243, poz. 2063.
³ Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm
⁴ Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 z późn. zm.
⁵ § 3. 1. Przepisy rozporządzenia stosuje się przy budowie obiektów budowlanych przeznaczonych do magazynowania, przeładunku i dystrybucji ropy naftowej oraz produktów naftowych, a także przy przebudowie tych obiektów.