Donata Nowak
Autorka jest pracownikiem Biura Prawnego URE
Biuletyn URE 1/2002
Odmowa zatwierdzenia taryfy
Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Antymonopolowy oddalił odwołanie przedsiębiorstwa energetycznego od decyzji odmawiającej zatwierdzenia taryfy (wyrok z dnia 21 listopada 2001 r., sygn. akt XVII Ame 5/01. Powodem wydania decyzji było ustalenie przez przedsiębiorstwo stawek opłat z naruszeniem art. 45 ust. 5 ustawy – Prawo energetyczne1) , uwzględnienie w taryfie kosztów nieuzasadnionych oraz odmowa udostępnienia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki (zwanemu dalej „Prezesem URE”) wymaganych dokumentów.
Przedsiębiorstwo energetyczne wystąpiło do Prezesa URE z wnioskiem o zatwierdzenie taryfy. W trakcie prowadzonego postępowania przedsiębiorstwo zostało wezwane do jej skalkulowania zgodnie z wymogami określonymi w art. 45 ust. 5 ustawy – Prawo energetyczne. Przepis ten wymaga, aby udział opłat stałych za świadczenie usług przesyłowych w łącznych opłatach za te usługi dla danej grupy odbiorców nie był większy niż 40% (w taryfach dla paliw gazowych i dla energii elektrycznej). W taryfie przedsiębiorstwa udział ten wynosił ponad 99% i został ustalony odpowiednio do ponoszonych kosztów stałych i zmiennych. Według wyjaśnień przedsiębiorstwa, takie ustalenie stawek opłat gwarantowało mu pełną i terminową spłatę zaciągniętych kredytów i pozwalało uniknąć ryzyka związanego z niewykonywaniem umów kredytowych. Przedsiębiorstwo argumentowało również, że jego kontrahenci nie są odbiorcami przesyłanych paliw, lecz tylko powierzają paliwo do transportu siecią przedsiębiorstwa.
W związku z tym, nie odpowiadają – jego zdaniem – definicji „odbiorcy” zamieszczonej w art. 3 pkt 13 ustawy – Prawo energetyczne (zgodnie z tym przepisem odbiorcą jest każdy kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym). Zdaniem przedsiębiorstwa, skoro art. 45 ust. 5 Prawa energetycznego określa dopuszczalny udział opłat stałych w odniesieniu do grup odbiorców, a ono nie ma zawartych z odbiorcami umów dostawy paliwa gazowego, to przepis ten nie ma zastosowania do ustalonej przez niego taryfy.
Przedsiębiorstwo argumentowało również, że art. 1 ust. 2 ustawy – Prawo energetyczne za cel tej ustawy uznaje m.in. uwzględnianie zobowiązań międzynarodowych. Stawki taryfowe ustalone zostały stosownie do postanowień umów łączących przedsiębiorstwo z jego partnerami, te zaś uwzględniają zawarte porozumienie rządowe. Powyższa okoliczność, zdaniem przedsiębiorstwa, dodatkowo uzasadnia pogląd, że art. 45 ust. 5 Prawa energetycznego nie ma zastosowania w jego przypadku.
Prezes URE nie podzielił poglądu przedsiębiorstwa w powyższej kwestii i odmówił zatwierdzenia taryfy. Od wydanej decyzji przedsiębiorstwo odwołało się do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego.
Odnosząc się do argumentacji przedsiębiorstwa, Sąd w uzasadnieniu wyroku oddalającego odwołanie wskazał, że „Zgodnie z treścią art. 45 ust. 5 ustawy – Prawo energetyczne przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją paliw gazowych kalkulują stawki opłat za usługi przesyłowe w taki sposób, aby udział opłat stałych za świadczenie usług przesyłowych w łącznych opłatach za te usługi dla danej grupy odbiorców nie był większy niż 40%. Przepis ten stanowi więc wyraźnie, że udział opłat stałych w stawce za usługi przesyłowe nie może przekraczać 40%, odnosząc go jednoznacznie do przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się przesyłaniem paliw gazowych.
Należy przy tym podkreślić, że na wykładnię tę nie wpływa użyte słowo „odbiorca”, ponieważ zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 13 ustawy – Prawo energetyczne odbiorcą jest każdy, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. Kryterium dla statusu odbiorcy jest więc faktyczne odbieranie (a nie bycie stroną umowy dostawy) paliwa na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. Kontrahenci powoda, którzy odbierają od niego paliwa gazowe powierzone mu do przesyłu na podstawie umowy o usługi przesyłowe są zatem odbiorcami w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne.
Wbrew zarzutom powoda, również wykładnia celowościowa tego przepisu przemawia za jego wykładnią literalną. Zwiększanie udziału opłaty stałej powoduje przenoszenie na odbiorcę ryzyka gospodarczego ponoszonego przez przedsiębiorstwo energetyczne. Ustawowe ograniczenie przeciwdziała właśnie takim działaniom, jakich próbuje pozwany, które polegają na przerzucaniu niemal całego ryzyka gospodarczego wynikającego z realizowanej inwestycji.
Nie znajduje żadnego racjonalnego uzasadnienia sytuacja, w której podmiot ponoszący jedynie w niewielkim stopniu ryzyko gospodarcze inwestycji zatrzymuje całość przypadających z tego tytułu zysków.
Co więcej, jest to gospodarczo szkodliwe, bowiem przedsiębiorstwo energetyczne nie ma motywacji do poszukiwania nowych kontrahentów dla swoich usług i zmniejszania swoich kosztów i ogranicza się do eksploatacji podmiotów, które nie mając wyboru, są zmuszone do korzystania z jego usług. Jest zatem sprzeczne z celem ustawy – Prawo energetyczne wyrażonym w art. 1 ust. 2.
Zauważyć należy również, że nawet umowa międzynarodowa nie może dawać podmiotowi uprzywilejowanej prawnie pozycji na rynku bowiem naruszałaby konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Powodowa spółka jest spółką prawa polskiego i musi być traktowana jak każdy inny podmiot.”.
Kolejną przyczyną wydania decyzji odmawiającej zatwierdzenia taryfy, było uwzględnienie w niej kosztów budowy ośrodka szkoleniowo-konferencyjnego oraz wysokich, w porównaniu z innymi przedsiębiorstwami energetycznymi, kosztów reprezentacji, reklamy, usług doradczych i prawnych. Koszty te nie zostały uznane przez Prezesa URE za uzasadnione koszty prowadzenia działalności, w rozumieniu § 2 pkt 10 obowiązującego w dacie wydawania decyzji rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 6 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryfy oraz zasad rozliczeń w obrocie paliwami gazowymi, w tym rozliczeń z indywidualnymi odbiorcami w lokalach (Dz. U. Nr 102, poz. 1188), przez które rozumieć należy koszty niezbędne do wykonania zobowiązań wynikających z umów o przyłączenie do sieci, umów sprzedaży paliw gazowych lub umowy o świadczenie usług przesyłowych.
Z kolei przedsiębiorstwo stało na stanowisku, że oceną ponoszonych kosztów zajmują się organy podatkowe, które szczegółowo kontrolują wydatki zaliczane do kosztów uzyskania przychodów, zgodnie z ustawą podatkową. Jedynie koszty będące kosztami uzyskania przychodów, uwzględnione zostały w taryfie, w związku z czym nie ma podstaw do ich kwestionowania.
Uznając zasadność argumentacji przedstawionej w decyzji Prezesa URE, Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał, że „wbrew zarzutom powoda, Prezes URE jest nie tylko uprawniony, ale zobowiązany do oceny kosztów przyjętych przez przedsiębiorstwo energetyczne do kalkulacji taryfy. Wynika to z treści art. 45 ust. 1 i 2 i art. 46 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne. Podstawą dla kalkulacji taryfy za usługi przesyłowe są jedynie ściśle określone składniki, w tym koszty związane z prowadzoną formą koncesjonowanej działalności. Ocena organów skarbowych dokonywana jest więc w innym zakresie niż Prezesa URE [podkreślenie – DN].
Powód nawet w postępowaniu odwoławczym nie przedstawił dowodów, że wybudowany ośrodek szkoleniowo-konferencyjny jest potrzebny dla prowadzenia działalności w zakresie świadczonych usług przesyłowych, a jedynie taka sytuacja uzasadniałaby zaliczenie związanych z tym kosztów do kosztów uzasadnionych.
Powyższa zasada odnosi się również do kosztów związanych z reklamą, kupowanymi usługami doradczymi i prawnymi.”
Trzecim powodem wydania decyzji negatywnej była odmowa udostępnienia przez przedsiębiorstwo dokumentów (chodziło o umowy zawarte z odbiorcami), o które Prezes URE zwrócił się na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne. Analiza tych dokumentów w postępowaniu taryfowym była niezbędna, gdyż przedsiębiorstwo powołując się na ustalenia wynikające z zawartych z odbiorcami umów, przyjmowało do kalkulacji taryfy różne dane. Dodatkowo, znajomość tych umów była konieczna dla ustalenia skutków finansowych wprowadzenia taryfy w życie. Przedsiębiorstwo, odmawiając udostępnienia dokumentów wskazywało, że art. 28 ust. 1 Prawa energetycznego dotyczy obowiązku udzielania informacji w postępowaniu koncesyjnym, a nie taryfowym.
Wypowiadając się w tej kwestii, Sąd wskazał, że „Przepis art. 28 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne daje Prezesowi URE w sprawach objętych koncesją, prawo żądania od przedsiębiorstw energetycznych informacji dotyczących ich działalności, z zachowaniem przepisów o ochronie tajemnicy państwowej i handlowej. Świadczenie usług przesyłowych jest zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo energetyczne objęte koncesją, a zatem Prezes URE miał prawo żądać związanych z tym informacji – umów zawieranych z kontrahentami.”
Niniejszy wyrok nie jest prawomocny.
1)Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54, poz. 348 i Nr 158, poz. 1042, z 1998 r. Nr 94, poz. 594, Nr 106, poz. 668 i Nr 162, poz. 1126, z 1999 r. Nr 88, poz. 980, Nr 91, poz. 1042 i Nr 110, poz. 1255 oraz z 2000 r. Nr 43, poz. 489, Nr 48, poz. 555 i Nr 103, poz. 1099).
tel. (22) 661 61 07,
faks: (22) 661 61 52,
e-mail: 
