1. Zadania Rzecznika Odbiorców Paliw i Energii.
Rok 2006 był piątym z kolei funkcjonowania w Urzędzie Regulacji Energetyki stanowiska Rzecznika Odbiorców Paliw i Energii (rozpoczął swoją działalność od 1 lipca 2002 r.). Z uwagi na narastającą liczbę spraw i konieczność utrzymania szybkiej reakcji na zgłaszane przez odbiorców problemy, od połowy lipca 2006 r. na stanowisko Rzecznika została powołana druga osoba. Rzecznik realizuje zadania określone w regulaminie Urzędu, wśród których jest udzielanie informacji i pomoc odbiorcom paliw gazowych i energii w ich stosunkach z przedsiębiorstwami energetycznymi, współpraca z przedsiębiorstwami energetycznymi oraz instytucjami i organizacjami konsumenckimi w zakresie ochrony interesów odbiorców, a także prowadzenie rejestrów odmów przyłączeń odbiorców do sieci.
2. Formy działania Rzecznika.
Rzecznik realizuje swoje zadania informacyjne w różnych formach, poprzez bezpośrednie odpowiedzi na przysłane przez odbiorców problemy (których szczegółowa analiza znajduje się w dalszej części sprawozdania) oraz przekazywanie informacji adresowanych do szerszego grona odbiorców w „Poradniku odbiorcy”, zamieszczonym na stronie internetowej URE.
W Poradniku, który został w 2006 r. gruntownie przebudowany, w różny sposób przekazywane są istotne dla odbiorców informacje. Można tam znaleźć stanowiska Prezesa URE bezpośrednio dotyczące spraw odbiorców, są odpowiedzi na powtarzające się pytania oraz szersze omówienia najczęściej spotykanych problemów, są także dostępne artykuły omawiające zagadnienia mogące zainteresować odbiorców. Oddzielnym działem Poradnika jest „Oszczędzanie energii”, w którym poza praktycznymi informacjami dotyczącymi oszczędzania energii w gospodarstwach domowych, znajdują się informacje o programach oszczędzania energii i o organizacjach propagujących idee oszczędzania energii. Te ostatnie informacje powinny zainteresować średnich i dużych odbiorców energii.
3. Charakterystyka spraw, jakimi zajmował się RO w 2006 roku.
Pomocy u Rzecznika szukają przede wszystkim odbiorcy mediów energetycznych zużywanych na potrzeby gospodarstw domowych ale także osoby prowadzące działalność gospodarczą, przedstawiciele przedsiębiorstw, spółdzielni oraz wspólnot mieszkaniowych. Powiatowi lub miejscy rzecznicy konsumentów, inne urzędy administracji publicznej oraz przedstawiciele stowarzyszeń konsumenckich także przekazują Rzecznikowi pisma odbiorców mediów energetycznych.
Skargi, pytania i prośby odbiorców kierowane są za pomocą poczty, poczty internetowej, telefonu, faksu lub podczas bezpośrednich wizyt u Rzecznika.
Udzielanie odpowiedzi przez Rzecznika odbywa się poprzez kierowanie do odbiorców pisemnych wyjaśnień (547 wysłanych wyjaśnień) lub udzielania porad podczas rozmów telefonicznych oraz wizyt (770 udzielonych porad) co oznacza, że w 2006 r. Rzecznik zajął się łącznie 1317 sprawami.
Najwięcej przekazanych przez odbiorców spraw dotyczyło sektora energii elektrycznej - 875 a następnie gazu - 187 oraz ciepła - 171. Rzecznik odpowiedział także w 85 przypadkach na inne, różne pytania odbiorców ( wykres 1)
Sprawy odbiorców w roku 2006
Najwięcej pytań odbiorców dotyczyło standardów jakościowych obsługi odbiorców, taryf oraz nielegalnego poboru energii lub gazu, co pokazuje poniższy wykres 2.
Problemy odbiorców w 2006 roku
Wśród zagadnień związanych ze standardami jakości obsługi, odbiorców interesowały takie zagadnienia jak: możliwość wstrzymania dostaw energii przez przedsiębiorstwo energetyczne, zagadnienia związane z przerwami w dostawach,sprawy dotyczące wnoszeniemreklamacji; jakość dostarczanej energii; zagadnienia związane z licznikami; sposób i formy przeprowadzania kontroli przez przedsiębiorstwa energetyczne zwłaszcza w mieszkaniach odbiorców; możliwości dochodzenia odszkodowania za uszkodzenia urządzeń AGD przez wyładowania atmosferyczne/przepięcia w sieci; problemy dotyczące umów - zawarcie umowy, wypowiedzenie umowy, nie odesłanie podpisanej umowy.
Spośród problemów dotyczących zapisów zawartych w taryfach przedsiębiorstw energetycznych,odbiorców interesowały natomiast takie sprawy jak: możliwość dalszego uzyskania tzw. taryfy pracowniczej, wszelkie zagadnienia związane z rozliczeniami za pobraną energię - wysokość opłat, wyliczenia zawarte na rachunkach, możliwość zmiany grupy taryfowej oraz możliwość zmiany mocy zamówionej.
Należy zauważyć, że 245 odbiorców zainteresowało Rzecznika problemami związanymi z nielegalnym poborem energii elektrycznej czy gazu. Wśród tych spraw dominowały oskarżenia o nielegalny pobór energii na skutek zastosowania tzw. magnesu neodymowego. Należy przy tym zauważyć, że rozstrzyganie sporów powstałych na tym tle nie należy do kompetencji Prezesa URE a do kompetencji innego organu - sądu powszechnego. Wychodząc jednak na przeciw zgłaszanym przez odbiorców energii elektrycznej i gazu problemom związanym z oskarżeniem ich przez przedsiębiorstwa energetyczne o nielegalny pobór i konsekwencji płynących z tego tytułu, Prezes URE zajął stanowisko 1).
W Stanowisku z dnia 12 września 2006 r., dotyczącym stosowania art. 57 ust. 2 ustawy - Prawo energetyczne, w sprawie ściągania przez przedsiębiorstwa energetyczne opłat z tytułu nielegalnego poboru paliw i energii, Prezes URE zwrócił uwagę na fakt, że zgodnie z przywołanym w nim uzasadnieniem do Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2006 r. w sprawie o zbadanie zgodności art. 57 ustawy - Prawo energetyczne z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej2), „... że w przypadku braku dobrowolnego uregulowania przez odbiorcę należności z tytułu nielegalnego poboru paliw lub energii, należy sprawę skierować do właściwego sądu a podstawą do wszczęcia egzekucji należności może być jedynie prawomocny wyrok sądu, nie zaś wystawiona przez przedsiębiorstwo faktura.”
W Stanowisku tym Prezes URE zwrócił także uwagę władzom przedsiębiorstw energetycznych na konieczność zamieszczania, w powiadomieniach kierowanych do odbiorców o stwierdzeniu nielegalnego poboru paliw i energii informacji m.in. o obowiązującej w przedsiębiorstwie energetycznym procedurze, dotyczącej możliwości złożenia odwołania w sprawie stwierdzonego nielegalnego poboru oraz wysokości naliczonej opłaty oraz o procedurze jaka zostanie wdrożona w przypadku nieuiszczenia przez odbiorcę naliczonej opłaty, z uwzględnieniem ww. stanowiska Trybunału Konstytucyjnego.
Zajmując to Stanowisko Prezes URE spełnił wymogi art. 3 (5) Dyrektywy 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę 96/92/WE oraz art. 3 (3) Dyrektywy 2003/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad w odniesieniu do rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylającej dyrektywę 98/30/WE3). Przepisy te nałożyły bowiem na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia wysokiego poziomu ochrony odbiorców, w szczególności w odniesieniu do przejrzystości warunków umów, informacji ogólnych i mechanizmów rozstrzygania sporów.
Wierząc, że możliwe jest budowanie przez przedsiębiorstwa energetyczne stosunków z odbiorcami w taki sposób, aby dochodząc swoich praw respektowały one prawa i obowiązki odbiorców do pełnej i rzetelnej informacji, z uwzględnieniem obowiązującego prawa, Prezes URE dostarczył także wiedzy samym odbiorcom w tym zakresie.
Odbiorcy pytali także o kwestie prawne związane z posadowionymi na ich gruncie urządzeniami lub instalacjami energetycznymi, przebiegającymi przez ich posesję, liniami energetycznymi nad ich posesją czy wpływem urządzeń energetycznych na zdrowie (102 wyjaśnienia). Odpowiedź na te pytania, wiąże się z koniecznością przede wszystkim ustalenia stanu prawnego tych urządzeń i instalacji a rozstrzygnięcie powstałych sporów będzie należało do sądu powszechnego.
Należy także zauważyć, grupę próśb odbiorców o wyjaśnienie zasad rozliczeń kosztów podziału ciepła w budynkach wielolokalowych (50 udzielonych wyjaśnień). Rozstrzyganie sporów powstałych także i na tym tle przekracza kompetencje Prezesa URE a ich uregulowanie należy do kompetencji innych organów, jakimi są - spółdzielnia/wspólnota mieszkaniowa czy zarząd/ administracja domów komunalnych.
Odbiorców interesowały także różne inne zagadnienia związane na przykład z: kompetencjami Prezesa URE, zasadami udzielania koncesji, prowadzeniem działalności bez koncesji, rozpatrywaniem wniosków dotyczących świadectw pochodzenia energii ze źródeł odnawialnych, możliwością zamiany sprzedawcy, uzyskaniem odsetek od nadpłaconych rachunków, pobieraniem energii od przedsiębiorstwa niekoncesjonowanego i zasadami prowadzenia rozliczeń, zasadami rozliczaniem podnajemców z pobranej energii, normami ogrzania - temperatura w pomieszczeniach czy też możliwością zaskarżenia przez odbiorcę stawek zawartych w taryfie.
4. Media.
W 2006 r. dziennikarze z różnych mediów zwracali do Rzecznika się 21 razy z prośbami o wyjaśnienia problemów odbiorców energii i gazu. Najczęściej były to sprawy interwencyjne zgłaszane przez czytelników, słuchaczy lub widzów do różnych redakcji. Innym razem, były to przekazane informacje, które wykorzystano w programie telewizyjnym dotyczącym oszczędzania energii elektrycznej. W jednym przypadku, po publikacji artykułu dotyczącego zasad płatności rachunków za media energetyczne, Rzecznik pełnił dyżur eksperta, odpowiadającego na pytania czytelników ogólnopolskiego dziennika.
5. Współpraca z innymi urzędami.
Wśród spraw skierowanych do Rzecznika były pisma przysłane z innych urzędów, które w całości lub części dotyczyły problemów związanych z różnymi aspektami dostarczania nośników energii. W 2006 r. przekazanych zostało 66 takich spraw, przy czym większość nadesłało Ministerstwo Gospodarki, a następnie: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
6. Rzecznicy konsumentów, federacje konsumenckie.
W ubiegłym roku łącznie w 56 sprawach zwrócili się do Rzecznika powiatowi lub miejscy rzecznicy konsumentów lub przedstawiciele stowarzyszeń konsumenckich. Przekazane przez nich sprawy odnosiły się głównie do problemów nielegalnego poboru energii elektrycznej, sposobu podziału kosztów ciepła w budynkach wielolokalowych, odpowiedzialności za skutki niedotrzymania napięcia dostarczanej energii elektrycznej oraz spraw kwalifikacji odbiorców do grup taryfowych.
7. Odmowy przyłączenia do sieci elektroenergetycznej, gazowej i ciepłowniczej.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne, przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii jest obowiązane do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci z podmiotami ubiegającymi się o przyłączenie do sieci, na zasadzie równoprawnego traktowania, jeżeli istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia do sieci i dostarczania tych paliw lub energii, a żądający zawarcia umowy spełnia warunki przyłączenia do sieci i odbioru.
Jeżeli przedsiębiorstwo energetyczne odmówi zawarcia umowy o przyłączenie do sieci, jest obowiązane niezwłocznie pisemnie powiadomić o odmowie jej zawarcia zarówno Prezesa URE, jak i zainteresowany podmiot, podając przyczyny odmowy.
W przypadku, gdy przedsiębiorstwo energetyczne odmówi przyłączenia do sieci z powodu braku warunków ekonomicznych, to Prezesowi URE przysługuje prawo zgłoszenia zastrzeżeń do takiej odmowy (art. 7 ust. 9 ustawy - Prawo energetyczne).
Należy przy tym zauważyć, że pod pojęciem „energia” rozumie się „energię przetworzoną w dowolnej postaci” (art. 3 pkt 1 ustawy - Prawo energetyczne), co oznacza objęcie prowadzonymi analizami także odmów przyłączenia do sieci ciepłowniczej.
Do zadań Prezesa URE, na podstawie art. 23 ust. 2 pkt 20 lit c) ustawy - Prawo energetyczne, należy monitorowanie funkcjonowania systemu gazowego i elektroenergetycznego w zakresie warunków przyłączania podmiotów do sieci i ich realizacji.
W 2006 roku przedsiębiorstwa energetyczne poinformowały Prezesa URE o 3597 przypadkach odmów przyłączenia nowego podmiotu do sieci elektroenergetycznej, gazowej oraz ciepłowniczej. W roku 2005 - przedsiębiorstwa energetyczne, gazowe i ciepłownicze zgłosiły 2539 takich odmów. W obu analizowanych latach, zarejestrowano najwięcej odmów przyłączenia do sieci gazowych, co pokazuje wykres 3.
Odmowy przyłączenia do sieci przesyłane przez przedsiębiorstwa
Najwięcej odmów przyłączenia do sieci w obu latach zgłosiły przedsiębiorstwa energetyczne działające na obszarze Oddziału Centralnego URE z siedzibą w Warszawie oraz Zachodniego Oddziału Terenowego URE z siedzibą w Poznaniu a także Południowo - Zachodniego Oddziału Terenowego URE z siedzibą we Wrocławiu, najmniej - z obszaru Południowego Oddziału Terenowego URE z siedzibą Katowicach, co pokazuje wykres 4.
Odmowy przyłączenia do sieci przesyłane do OT URE
W 2006 r., zakończono 3899 postępowań rozpoczętych w 2005 i 2006 roku. Na koniec 2006 r. pozostało w toku 581 postępowań. Sposób zakończenia prowadzonych postępowań przedstawia wykres 5.
Sposób zakończenia postępowania w 2006 roku
Prezes URE wydał w 2006 r. 161 decyzji zgłaszających zastrzeżenia do odmów przyłączenia do sieci, co stanowi zaledwie 4% zakończonych spraw. Jak widać, wydane decyzje zgłaszające zastrzeżenia stanowią nieliczną grupę, w odniesieniu do wszystkich rozpatrywanych w tym okresie spraw.
Najwięcej decyzji zgłaszających zastrzeżenia do odmów przyłączenia do sieci wydał Oddział Centralny URE w Warszawie - 106, a następnie oddziały terenowe w: Łodzi - 21 i w Lublinie 20.
Z ogólnej liczby zgłoszonych zastrzeżeń 120 odnosiło się do odmów przyłączenia do sieci gazowej, a 41 decyzji zostało wydanych odnośnie odmów przyłączenia do sieci elektroenergetycznej.
Tylko w 43 przypadkach zostały wniesione odwołania od decyzji Prezesa URE do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Oznacza to, że w zdecydowanej większości przypadków przedsiębiorstwa energetyczne zgadzały się ze sposobem rozstrzygnięcia sprawy przez Prezesa URE. Tylko nieliczne rozstrzygnięcia Prezesa URE są zatem przedmiotem postępowania sądowego.
W 2006 r. w: jednym przypadku wniesione odwołanie zostało cofnięte; w 19 sprawach Sąd umorzył prowadzone postępowanie; w 1 przypadku - oddalił odwołanie. I choć nadal zgłoszonych przez przedsiębiorstwa energetyczne odmów przyłączenia do sieci jest wiele, to można ocenić, że w 2006 r. przedsiębiorstwa energetyczne przy odmowach przyłączenia do sieci w większym stopniu niż to miało miejsce w 2005 r. kierują się kryteriami oceny warunków ekonomicznych zawartymi w stanowiskach Prezesa URE4).
O takim podejściu przedsiębiorstw energetycznych do ustalonych przez Prezesa URE zasad, jakimi należy się kierować odmawiając nowemu podmiotowi przyłączenia do sieci, świadczy przede wszystkim przeważająca liczba spraw, do których Prezes URE nie zgłosił zastrzeżeń. Znaczna liczba umorzonych postępowań administracyjnych prowadzonych w tych sprawach w roku 2006 oraz liczba nielicznych odwołań od decyzji Prezesa URE zgłaszających zastrzeżenia do odmów przyłączenia do sieci także potwierdza fakt uwzględnienia przez przedsiębiorstwa energetyczne w swoim działaniu zasad przyjętych przez Prezesa URE.
8. Działalność Rzecznika w latach 2002 - 2006.
W jakim stopniu wzrasta liczba spraw kierowanych do Rzecznika pokazuje wykres 6 (2002 rok był pierwszym rokiem działalności Rzecznika i obejmował tylko okres drugiego półrocza).
Liczba spraw napływających do Rzecznika w latach 2002-2006
Jak wykazuje analiza spraw przekazanych Rzecznikowi przez odbiorców, to na przestrzeni 4 i pół roku można wyróżnić tematy, które ciągle absorbują odbiorców.
Jednym z takich tematów jest oskarżenie odbiorcy przez przedsiębiorstwo energetyczne o nielegalny pobór energii, innym - jest podział kosztów ciepła w budynku wielolokalowym na poszczególne lokale. Znamienny jest przy tym fakt, że rozstrzyganie sporów powstałych na tle każdej z tych spraw przekracza kompetencje Prezesa URE a ich uregulowanie należy do kompetencji innych organów, jakimi są - sąd, spółdzielnia/wspólnota mieszkaniowa czy zarząd domów komunalnych.
Zarówno standardy jakości obsługi odbiorców, jak i przyłączenie nowych obiektów zwłaszcza do sieci elektroenergetycznej oraz zasady kalkulacji cen i opłat zawartych w taryfach przedsiębiorstw energetycznych, zawsze absorbowały odbiorców. W tych sprawach Rzecznik przedstawiał obowiązujące przepisy prawne oraz wskazywał możliwości wyjaśnienia powstałej sytuacji.
W pracy Rzecznika można zaobserwować wzrost oczekiwań odbiorców wobec jego pracy, czemu Rzecznik nie zawsze może wyjść na przeciw. Należy bowiem zauważyć, że wraz ze wzrostem znaczenia umów cywilnych zawieranych przez odbiorców paliw gazowych, energii oraz ciepła z przedsiębiorstwami energetycznymi, to sami odbiorcy muszą egzekwować realizację zawartych w umowie warunków. W braku możliwości polubownego załatwienia powstałego sporu, odbiorca ma możliwość dochodzenia swoich racji jedynie przed sądem, nie zaś przed Rzecznikiem. Jak można przypuszczać nadal będzie zatem istotne realizowanie przez Rzecznika zadania polegającego na przekazywaniu odbiorcom informacji o przysługujących im uprawnieniach oraz o możliwościach rozstrzygnięcia powstałego sporu.
Wzrastająca z roku na rok liczba problemów kierowanych do Rzecznika jest efektem kilku zjawisk. Jednym z nich jest fakt rozpowszechniania się informacji o istnieniu Urzędu Regulacji Energetyki i działaniu w ramach struktury tego Urzędu stanowiska Rzecznika Odbiorców Paliw i Energii. Jest to następstwo przekazywania tej informacji przez rzeczników konsumentów, organizacje konsumenckie a także docieranie przez coraz większe kręgi odbiorców do strony internetowej Urzędu. Innym czynnikiem wpływającym na liczbę wpływających do Rzecznika spraw jest zwiększenie aktywności przedsiębiorstw energetycznych na poszczególnych polach ich działalności, np. w ujawnianiu nielegalnego poboru energii.
Wzrastającej liczby spraw, kierowanych do Rzecznika, nie należy utożsamiać z rosnącą liczbą spraw, reklamacji czy sporów wnoszonych przez odbiorców do przedsiębiorstw energetycznych.
Choć w wielu przypadkach w 2006 r. Rzecznik nadal zwracał uwagę przedsiębiorstwom na konieczność dostarczenia odbiorcom rzetelnej informacji o przysługujących im prawach, to jednak można zaobserwować pewne symptomy poprawy. W wielu przedsiębiorstwach można bowiem zaobserwować poprawę jakości obsługi odbiorców. Jednak te pozytywne zjawiska, w ocenie Rzecznika, zachodzą zbyt wolno i nie obejmują wszystkich przedsiębiorstw.
Z zadowoleniem należy natomiast przyjąć rosnącą liczbę odbiorców świadomych obowiązujących regulacji prawnych dotyczących energetyki i własnych uprawnień w tym obszarze.
1) Stanowisko z 2006 r. dopełnia wydane jeszcze 2005 r. Stanowisko Prezesa URE z dnia 29 marca 2005 r., dotyczące stosowania art. 6 ust. 3a ustawy - Prawo energetyczne, w sprawie wstrzymania dostaw energii elektrycznej z powodu zwłoki z zapłatą.
2) Sygnatura akt K 37/04. Sentencja została ogłoszona dnia 18 lipca 2006 r. w Dz. U z 2006 r., Nr 128, poz. 901. Z pełną treścią Wyroku można zapoznać się na stronie Trybunału Konstytucyjnego, www.trybunal.gov.pl
3) Dz. U. L - 176 z 15.07.2003 r.
4) W 2005 r. Prezes URE wydał dwa Stanowiska: z dnia 1 września 2005 r. w sprawie postępowania w przypadku odmów przyłączenia do sieci gazowych z powodu braku warunków ekonomicznych (stosowanie art. 7 ust.9 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne) oraz z dnia 30 grudnia 2005 r. w sprawie postępowania w przypadku odmów przyłączenia do sieci elektroenergetycznych z powodu braku warunków ekonomicznych (stosowanie art. 7 ust. 9 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne). Stanowiska te zostały uzupełnione Komunikatem Prezesa URE z dnia 19 lipca 2006 r.
tel. (22) 661 61 07,
faks: (22) 661 61 52,
e-mail: 
