Przepisy krajowe

Aktem prawnym, który określa zasady i warunki zaopatrywania odbiorców w energię i paliwa gazowe przez przedsiębiorstwa energetyczne jest ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625, Nr 104, poz. 708, Nr 158, poz. 1123 i Nr 170, poz. 1217 oraz z 2007 r. Nr 21, poz. 124) zwana dalej: „ustawą”.

Ustawą z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2005 r. Nr 62, poz. 552), która weszła w życie dniem 3 maja 2005 r., zwaną dalej „ustawą zmieniającą” dokonano transpozycji przepisów dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r.: dyrektywy 2003/54/WE dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i dyrektywy 2003/55/WE dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego. Przepisy tej ustawy w ślad przepisów unijnych wprowadziły do prawa polskiego m. in. zasadę TPA (third party access), czyli uprawnienie odbiorcy do zakupu paliw gazowych lub energii od wybranego przez siebie sprzedawcy – art. 4j ustawy – Prawo energetyczne. Na podstawie art. 22 ustawy zmieniającej odbiorca w gospodarstwie domowym będzie mógł skorzystać z tego uprawnienia od dnia 1 lipca 2007 r.

- Gdy odbiorca korzysta z prawa wyboru sprzedawcy        

Zgodnie z art. 4j ustawy odbiorcy energii elektrycznej lub paliw gazowych mają prawo zakupu tych paliw lub energii od wybranego przez siebie sprzedawcy. Zakup energii odbywa się na podstawie umowy sprzedaży.

Jednocześnie, aby umożliwić i zapewnić odbiorcom realizację powyższego uprawnienia stosownie do art. 4  ust. 2 ustawy przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące dystrybucją energii lub paliw gazowych (operator systemu dystrybucyjnego) jest obowiązane zapewniać wszystkim odbiorcom, na zasadzie równoprawnego traktowania, świadczenie usług dystrybucji paliw gazowych lub energii. Świadczenie usług dystrybucji paliw lub energii odbywa się na podstawie umowy o świadczenie tych usług.

Dostarczanie energii i paliw gazowych do odbiorców odbywa się na podstawie dwóch umów: umowy sprzedaży zawieranej ze sprzedawcą energii/paliw gazowych i umowy o świadczenie usług dystrybucji zawieranej z operatorem systemu dystrybucyjnego, przedsiębiorstwem energetycznym, które dystrybuuje energię (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy).

W umowie o świadczenie usług dystrybucji wskazany jest wybrany przez odbiorcę sprzedawca energii elektrycznej lub paliw gazowych. Jednocześnie aby zapobiec sytuacji, w której odbiorca pozostanie bez sprzedawcy, gdy wybrany przez niego podmiot zaprzestanie swojej działalności, w umowie tej wskazany jest także inny sprzedawca tzw. awaryjny, który podejmie sprzedaż.. W umowie o świadczenie usług dystrybucji zawarta jest ponadto zgoda odbiorcy na zawarcie przez operatora systemu dystrybucyjnego umowy sprzedaży ze sprzedawcą awaryjnym, co umożliwi kontynuowanie dostaw energii (art. 5 ust. 2a ustawy).

 

Natomiast odbiorcy, którzy chcą skorzystać z prawa wyboru sprzedawcy, ale nie chcą mieć dwóch umów, zawierają umowę z wybranym sprzedawcą, sprzedawca natomiast zawiera na rzecz i w imieniu tego odbiorcy z umowę operatorem systemu. Podstawę prawną stanowi art. 5 ust. 4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem umowa kompleksowa może zawierać także postanowienia umowy sprzedaży paliw gazowych lub energii i umowy o świadczenie usług dystrybucji paliw gazowych lub energii, zawartych przez sprzedawcę na rzecz i w imieniu odbiorcy końcowego z przedsiębiorstwem energetycznym zajmującym się dystrybucją paliw gazowych lub energii.

- Gdy odbiorca nie korzysta z prawa wyboru sprzedawcy 

Jeśli natomiast odbiorca nie wybierze sprzedawcy dostarczanie energii elektrycznej lub paliw gazowych odbywa się na podstawie jednej umowy (tzw. umowy kompleksowej), którą odbiorca zawiera z przedsiębiorstwem obrotu pełniącym funkcję sprzedawcy z urzędu (przedsiębiorstwo, które wydzieliło się ze spółki dystrybucyjnej). Umowa ta zawiera postanowienia dotyczące sprzedaży i postanowienia dotyczące dystrybucji energii elektrycznej lub paliw gazowych (art. 5 ust. 3 ustawy).

Zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy sprzedawca z urzędu obowiązany do zapewnienia świadczenia usługi kompleksowej (sprzedaży i dystrybucji energii/paliw gazowych) i do zawarcia umowy kompleksowej, na zasadach równoprawnego traktowania, z odbiorcą paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, niekorzystającym z prawa wyboru sprzedawcy i przyłączonym do sieci przedsiębiorstwa energetycznego wskazanego w koncesji sprzedawcy z urzędu.

Ustawodawca, aby zabezpieczyć w takim przypadku świadczenie usługi na rzecz odbiorcy zobowiązał operatora systemu dystrybucyjnego do zawarcia ze sprzedawcą z urzędu umowę o świadczenie usług dystrybucji energii dla danego odbiorcy (art. 5a ust. 2 ustawy).

- Odmowa zawarcia umowy

W przypadku odmowy zawarcia m. in. umowy sprzedaży, umowy o świadczenie usług dystrybucji paliw lub energii oraz umowy kompleksowej, a także w przypadku nieuzasadnionego wstrzymania dostarczania paliw gazowych lub energii rozstrzyga Prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Postępowanie administracyjne o rozstrzygnięcie takiego sporu może być wszczęte jedynie na wniosek strony (odbiorcy) (art. 8 ust. 1 ustawy).

- Operator Systemu dystrybucyjnego

Operator systemu dystrybucyjnego to przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się transportem energii lub paliw gazowych sieciami dystrybucyjnymi w celu dostarczenia ich odbiorcom. Jest ono odpowiedzialne za ruch sieciowy w systemie elektroenergetycznym lub gazowym bieżące i długookresowe bezpieczeństwo funkcjonowania tego systemu, eksploatację, konserwację, remonty oraz niezbędną rozbudowę sieci dystrybucyjnej (art. 3 pkt 25 ustawy). Jeśli odbiorca spełnia warunki techniczne przyłączenia do sieci dystrybucyjnej operator systemu nie może odmówić świadczenia tych usług. Operator systemu działa zgodnie z Instrukcją Ruchu i Eksploatacji Sieci Dystrybucyjnej, która określa szczegółowe warunki korzystania z sieci dystrybucyjnych przez ich użytkowników oraz warunki i sposób prowadzenia ruchu, eksploatacji i planowania rozwoju sieci. Treść Instrukcji dostępna jest na stronach internetowych tego przedsiębiorstwa oraz w jego siedzibie (art. 9g ustawy).

Rolę operatora systemu dystrybucyjnego do dnia 30 czerwca 2007 r. pełni lokalna spółka dystrybucyjna. Od 1 lipca 2007 r. spółka ta zostanie podzielona na dwa odrębne podmioty prawne, ponieważ zgodnie z art. 9d ustawy po tym dniu operator systemu jeśli jest w strukturze przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo, czyli przedsiębiorstwa, które prowadzi działalność w zakresie dystrybucji i obrotu, powinni pozostawać niezależni pod względem formy prawnej.

Powstaną zatem dwa podmioty, z których jeden z ich będzie operatorem systemu dystrybucyjnego, drugi natomiast będzie pełnił rolę sprzedawcy z urzędu do czasu wyłonienia przez Prezesa URE tego sprzedawcy z w drodze przetargu (art. 10 ustawy zmieniającej).

- Sprzedawca z urzędu

Zgodnie z art. 3 pkt 29 ustawy sprzedawca z urzędu to przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję na obrót paliwami gazowymi lub energią elektryczną, świadczące usługi kompleksowe (sprzedaż i dystrybucja) odbiorcom paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, niekorzystającym z prawa wyboru sprzedawcy.

Sprzedawca z urzędu wyłaniany jest w drodze przetargu przez Prezesa URE, a w przypadku niewyłonienia, w drodze przetargu, sprzedawcy z urzędu Prezes URE wyznacza tego sprzedawcę na okres 12 miesięcy w drodze decyzji (art. 9i ustawy).

Do czasu wyłonienia przez Prezesa URE sprzedawcy z urzędu w drodze przetargu lub wyznaczenia tego sprzedawcy w decyzji – zadania sprzedawców z urzędu wykonują przedsiębiorstwa obrotu, które zostały wydzielone ze spółki dystrybucyjnej (art. 10 ustawy zmieniającej).

Na podstawie art. 5a ust. 1 ustawy sprzedawca z urzędu zobowiązany jest do zapewnienia świadczenia usługi kompleksowej i do zawarcia umowy kompleksowej (zawierającej postanowienia dotyczące sprzedaży i postanowienia dotyczące dystrybucji), na zasadach równoprawnego traktowania, z odbiorcą paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, niekorzystającym z prawa wyboru sprzedawcy i przyłączonym do sieci przedsiębiorstwa energetycznego wskazanego w koncesji sprzedawcy z urzędu.

Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się dystrybucją paliw gazowych lub energii elektrycznej (operator systemu) jest obowiązane do zawarcia ze sprzedawcą z urzędu umowy o świadczenie usługi dystrybucji paliw gazowych lub energii elektrycznej w celu dostarczania ich odbiorcy w gospodarstwie domowym, któremu sprzedawca z urzędu jest obowiązany zapewnić świadczenie usługi kompleksowej (art. 5a ust. 2 ustawy).

Odbiorca w gospodarstwie domowym może zrezygnować z usługi kompleksowej świadczonej przez sprzedawcę z urzędu. Odbiorca, który zrezygnuje z usługi kompleksowej, zachowując przewidziany w umowie okres jej wypowiedzenia, nie może być obciążony przez sprzedawcę z urzędu żadnymi dodatkowymi kosztami z tego tytułu (art. 5a ust. 4 ustawy).