Co robić?

I. Podczas kontroli:

1. poproś kontrolerów o okazanie legitymacji służbowych oraz upoważnienia do kontroli,
2. asystuj podczas przeprowadzanej kontroli,
3. przed podpisaniem uważnie przeczytaj Protokół Kontroli,
4. możesz odmówić podpisania Protokołu Kontroli i od razu zgłosić do niego zastrzeżenia lub zgłosić zastrzeżenia w terminie w nim wskazanym, np. w ciągu 7 dni. Informację o przysługujących odbiorcy uprawnieniach znajdziesz na druku Protokółu Kontroli.

II. Jeżeli uważasz, że nie miał miejsca nielegalny pobór - to:

1. Przede wszystkim daj szansę przedsiębiorstwu energetycznemu załatwić Twoją sprawę i tam egzekwuj swoje prawa.
2. Jeżeli instalacje znajdowały się poza mieszkaniami, w częściach wspólnych budynków wielolokalowych - zwróć się do właściciela budynku (dzierżawcy, zarządcy) celem wyjaśnienia sprawy. Do tych osób/organów należy zatem kierować ewentualne roszczenia z tytułu poniesionych kosztów, jakie trzeba będzie ponieść w wyniku oskarżenia o nielegalny pobór gazu.

III. Masz prawo do zlecenia dodatkowej ekspertyzy badanego uprzednio licznika (w ciągu 30 dni od dnia otrzymania wyniku badania laboratoryjnego) lecz należy liczyć się z tym, że już na własny koszt. Przedsiębiorstwo energetyczne umożliwia przeprowadzenie takiej ekspertyzy.

IV. Jeżeli nie udało osiągnąć się porozumienia z przedsiębiorstwem energetycznym - sprawę może rozstrzygnąć jedynie sąd powszechny.

V. Jeżeli skutkiem nie uiszczenia opłaty z tytułu nielegalnego poboru gazu jest wstrzymanie dostaw gazu, to należy sprawę zgłosić do Prezesa URE. Sprawa taka zostanie rozpatrzona, w trybie art. 8 ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne, na wniosek strony. Wniosek należy złożyć we właściwym miejscowo oddziale terenowym URE.

Stan prawny

I. Na wstępie należy wyjaśnić, że rozstrzyganie sporów związanych z nielegalnym poborem, nie należy do kompetencji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki lecz do właściwości sądów powszechnych. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki nie ma prawnych możliwości rozstrzygania sporów dotyczących kwalifikacji, czy pobór jest nielegalny, czy też nie, ani też do weryfikacji wysokości naliczonej opłaty za nielegalny pobór ciepła.

II. Za nielegalne pobieranie paliw gazowych (art. 3 pkt 18 ustawy - Prawo energetyczne) należy uznać pobieranie paliw:

1. bez zawarcia umowy,
2. z całkowitym albo częściowym pominięciem układu pomiarowo - rozliczeniowego, lub
3. poprzez ingerencję w ten układ mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonywanych przez układ pomiarowo - rozliczeniowy.

III. Zgodnie z art. 278 § 1 i § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks Karny ( Dz. U z 1997 r., Nr 88, poz. 553, z późn. zm.), kradzież energii traktowana jest jako przestępstwo przeciwko mieniu, które zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (art. 278 § 3 KK).

IV. Zasadnicze znaczenie dla ustalenia, kto ponosi odpowiedzialność za zabezpieczenie licznika, powinna mieć zawarta z przedsiębiorstwem energetycznym umowa.
Odbiorcy, którzy zawarli umowę o przyłączenie do sieci, ponoszą odpowiedzialność za zabezpieczenie układu pomiarowo - rozliczeniowego na takich zasadach, jak to zostało wskazane w umowie.
Odbiorca odpowiada za stan techniczny i zabezpieczenie instalacji należącej do niego. Granica odpowiedzialności pomiędzy odbiorcą a przedsiębiorstwem energetycznym powinna być określona w wiążącej strony umowie.
Należy także zauważyć, że na podstawie §16 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. z 1999 r., Nr 74, poz. 836, ze zm.) w czasie użytkowania instalacji i urządzeń w lokalach należy zapewnić ich ochronę przed uszkodzeniem.
Natomiast na podstawie § 17 ust. 2 pkt 3,4,5 i 8 tego rozporządzenia w czasie użytkowania instalacji gazowej w lokalu użytkownik lokalu powinien: zapewnić pełną sprawność techniczną i użytkową urządzeń gazowych stanowiących wyposażenie lokalu; w przypadku wystąpienia objawów świadczących o zagrożeniu bezpieczeństwa osób lub mienia - zaprzestać użytkowania instalacji gazowej oraz podjąć właściwe działania zaradcze i niezwłocznie poinformować właściwe służby oraz właściciela budynku o wystąpieniu zagrożenia; zapewnić ochronę instalacji i urządzeń gazowych przed uszkodzeniem; informować właściciela budynku o wszelkich uszkodzeniach instalacji gazowej.

V. Przedsiębiorstwo energetyczne może wstrzymać dostarczanie paliw gazowych, jeśli w wyniku przeprowadzonej kontroli układu pomiarowego, dotrzymania zawartej umowy i prawidłowości rozliczeń, zostało stwierdzone, że nastąpił nielegalny pobór (art. 6 ust. 3 ustawy - Prawo energetyczne).
Przedsiębiorstwo energetyczne jest obowiązane do bezzwłocznego wznowienia dostarczania paliw, jeżeli ustanie przyczyna uzasadniająca wstrzymanie jego dostarczania (art.6 ust.3b ustawy - Prawo energetyczne).

VI. W przypadku pobierania gazu niezgodnie z warunkami określonymi w umowie, a zatem także w przypadku nielegalnego poboru, przedsiębiorstwo energetyczne może obciążyć odbiorcę opłatami.
Sposób, w jaki przedsiębiorstwo oblicza opłatę, wskazany jest w § 44 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 6 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie paliwami gazowymi.
W przypadku nielegalnego pobierania paliw gazowych przedsiębiorstwo energetyczne wykonujące działalność gospodarczą w zakresie przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych może obciążyć odbiorcę opłatami w wysokości pięciokrotności ceny referencyjnej paliw gazowych obowiązującej w miesiącu stwierdzenia nielegalnego poboru oraz ryczałtowych ilości paliw gazowych, określonych na zasadach przewidzianych w taryfie. Przy czym:

1. ryczałtowe ilości paliwa - określane są w taryfach jako ilości maksymalne i przedsiębiorstwo przy ustalaniu opłat może zastosować ilości mniejsze, uwzględniając rzeczywiste możliwości pobierania paliwa gazowego przez odbiorcę.
2. przez cenę referencyjną paliwa gazowego - rozumie się średnioważoną cenę zakupu tego paliwa, publikowaną przez operatora systemu przesyłowego lub operatora systemu dystrybucyjnego na jego stronie internetowej w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym cena ta będzie miała zastosowanie.

Stawki opłat i ceny, a także warunki ich stosowania określone są w taryfach przedsiębiorstw energetycznych. Taryfy są publikowane i powinny być dostępne dla odbiorców, np. w punktach obsługi klientów. Przedsiębiorstwa zazwyczaj publikują taryfy na swoich stronach internetowych. Z taryfą przedsiębiorstwa energetycznego można także zapoznać się w Biuletynie Informacji Publicznej URE.

VII. Zgodnie z uzasadnieniem do Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2006 r. w sprawie o zbadanie zgodności art. 57 ustawy - Prawo energetyczne z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (sygn. akt K 37/04) ściąganie opłat za nielegalnie pobrane paliwo lub energię, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dokonywane bez uprzedniego sądowego rozstrzygnięcia sporu między przedsiębiorstwem a odbiorcą, na podstawie wystawionych przez samo przedsiębiorstwo dokumentów, np. faktury, narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP („Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.”)
Oznacza to, że w przypadku braku dobrowolnego uregulowania przez odbiorcę należności z tytułu nielegalnego poboru paliw lub energii, należy sprawę skierować do właściwego sądu a podstawą do wszczęcia egzekucji należności może być jedynie prawomocny wyrok sądu, nie zaś wystawiona przez przedsiębiorstwo faktura.

VIII. W przypadku, gdy wniesione do dostawcy gazu odwołanie / reklamacja nie przyniesie oczekiwanego rezultatu, to organem, który uprawniony jest do rozstrzygania sporu dotyczącego kwalifikacji zdarzenia i wysokości zastosowanej opłaty jest sąd powszechny.

IX. Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 57 ustawy - Prawo energetyczne w razie nielegalnego pobierania gazu przedsiębiorstwo energetyczne może pobrać od odbiorcy opłatę w wysokości określonej w taryfie (art. 57 ust. 1 pkt 1) a w przypadku, gdy odbiorca odmawia uiszczenia tej opłaty - przedsiębiorstwo energetyczne może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych, tj. przed sądem (art. 57 ust. 1 pkt 2). Z przepisu tego wynika bezpośredni obowiązek sądowego rozpoznania sporu między przedsiębiorstwem energetycznym a odbiorcą gazu.
Należy także zauważyć, że w przypadku gdy odbiorca odmawia uiszczenia zasądzonej przez sąd należności z tytułu opłaty za nielegalny pobór gazu, stwierdzonej prawomocnym wyrokiem, to przedsiębiorstwo energetyczne, działając na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy - Prawo energetyczne, ściąga obecnie należną opłatę w trybie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U nr 43, poz. 296, z późn. zm.)

X. Nie uiszczenie opłaty z tytułu nielegalnego poboru gazu nie może stanowić podstawy do wstrzymania przez przedsiębiorstwo energetyczne dostaw paliw.
Prezes URE w Stanowisku z dnia 29 marca 2005 r., dotyczącym stosowania art. 6 ust. 3a ustawy - Prawo energetyczne - w sprawie wstrzymania dostaw energii elektrycznej, jednoznacznie stwierdził, że art. 6 ust. 3a ustawy - Prawo energetyczne nie jest podstawą do choćby krótkotrwałych wyłączeń w celu zmuszenia odbiorców do zapłaty zaległych należności a takie praktyki przedsiębiorstw energetycznych uznał za niedopuszczalne i stanowiące nadużycie prawa.