Prezes URE, jako organ administracji publicznej, którego zadaniem jest regulowanie działalności przedsiębiorstw energetycznych zmierza do równoważenia interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców energii/gazu. W swoich działaniach Prezes URE dostrzega konieczność podjęcia kroków na rzecz pomocy gospodarstwom domowym wrażliwym społecznie (vulnerable customers)¹⁾ przed wstrzymaniem dostaw, na skutek nie wnoszenia opłat za pobrane media. Analiza zadań Regulatora prowadzi jednak do wniosku, że to nie Prezes URE jest organem właściwym w tego rodzaju sprawach. Nie został on bowiem wyposażony w żadne instrumenty prawne służące temu celowi. Działalność Prezesa URE w tym zakresie wpisuje się jednak w dobrą praktykę organów regulacyjnych. W państwach europejskich organy tego typu prowadzą prace badawcze, w zakresie ochrony odbiorców, ze szczególnym uwzględnieniem odbiorców wrażliwych społecznie.²⁾ Troska Prezesa URE o tego rodzaju gospodarstwa wynika zarówno z realizacji ww. zadań, z dyrektyw Unii Europejskiej, jak i z obserwacji sytuacji społecznej w Polsce oraz z przewidywanego wzrostu cen energii oraz paliw.

Trudno jest oszacować, jakie skutki społeczne wywoła wzrost cen energii/gazu. W polu zainteresowań Prezesa URE jest każdy odbiorca energii elektrycznej/gazu. Jednak mówiąc o konieczności pomocy odbiorcom, mamy przede wszystkim na uwadze odbiorców w gospodarstwach domowych. A jeżeli tak, to trzeba pamiętać, że kłopoty związane z opłacaniem rachunków za energię czy gaz, a zatem z regularną dostawą tych mediów do domów, nie dotyczą jedynie odbiorcy, lecz całej jego rodziny, w tym dzieci. Wzrost cen energii/gazu jest zatem problemem społecznym.

Obserwacja sytuacji społecznej nie sprzyja optymizmowi, co potwierdzają europejskie statystyki. W 2006 r. wskaźnik zatrudnienia w Polsce wynosił 54,5, przy wskaźniku 64,4 w 27 państwach Unii Europejskiej i 66,0 unijnej „15”. Przewidywany wskaźnik zatrudnienia w UE w 2008 r. określono na 65,5. Stopa bezrobocia długotrwałego (powyżej 12 miesięcy) w Polsce wynosiła w 2006 r. - 7,8, podczas gdy w 27 państwach UE - 3,7 i 3,3 w unijnej „15”. Stopa bezrobotnych pozostających bez pracy powyżej 24 miesięcy wynosiła w Polsce w 2006 r. - 4,1 a w 27 państwach UE - jedynie 2,2 i 1,9 w unijnej „15”. Przewidywany wskaźnik bezrobocia długotrwałego szacuje się w UE w 2008 r. na 7,3, i od 2007 r. nie przewiduje się występowania bezrobocia długotrwałego. Udział wydatków przeznaczonych na opłacenie mieszkania, wody, energii elektrycznej i gazu ukształtował się w Polsce w 2006 r. na poziomie 23,7 % ogólnych wydatków gospodarstw domowych na konsumpcję, przy 21,9 % takich wydatków w krajach UE.

Otwarcie rynku energii i gazu niesie zatem ze sobą nie tylko szanse ekonomiczne (wzrost konkurencyjności i liberalizację rynku energetycznego) ale także istotne zagrożenia społeczne, polegające m.in. na możliwości powiększenia się liczby gospodarstw domowych wrażliwych społecznie.

Jest wiele argumentów przemawiających za tym, że gospodarstwa domowe wrażliwe społecznie powinny otrzymać pomoc, umożliwiającą im opłacenie rachunku za pobraną energię/gaz, co zapobiegnie wstrzymaniu dostaw tych mediów. Argumenty takie można znaleźć zarówno w sferze moralnej, jak i ekonomicznej, społecznej, organizacyjnej.

Problem gospodarstw domowych wrażliwych społecznie na rynku energetycznym jest jednak problemem złożonym o szerokim zasięgu. Sytuacja tych gospodarstw jest bowiem kombinacją różnych czynników, do których można zaliczyć: dochód odbiorcy, koszty paliwa, wiek domowników, stan ich zdrowia ale też efektywność energetyczną mieszkania/domu.

W celu podjęcia próby rozwiązania problemu odbiorców wrażliwych społecznie na rynku energetycznym, na podstawie Decyzji Nr 31/2007 Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 30 listopada 2007 r. w sprawie powołania oraz szczegółowego zakresu zadań, trybu działania i składu osobowego Zespołu do Spraw Prac Badawczych nad Problematyką Odbiorców Wrażliwych Społecznie, rozpoczął prace ww. Zespół.

 W pierwszym okresie, podstawowym celem Zespołu był  przede wszystkim przegląd rozwiązań istniejących w ustawodawstwie krajowym i krajach Unii Europejskiej, poprzez pozyskanie i usystematyzowanie niezbędnej wiedzy oraz wnikliwą analizę zgromadzonych materiałów. Zespół zebrał wstępne dane od przedsiębiorstw energetycznych, które niejednokrotnie w ramach prowadzonej działalności same udzielają pomocy tego typu odbiorcom. Tutaj jednak powstaje podstawowa wątpliwość dotycząca tego, na jakich podmiotach i w jakim zakresie, powinien ciążyć obowiązek niesienia pomocy odbiorcom wrażliwym społecznie. Prezes URE wychodzi z założenia, że – zgodnie z zasadą pomocniczości, tam gdzie jednostka sobie nie radzi – należy wypracować rozwiązania, które będą miały charakter systemowy. Pomoc świadczona na rzecz odbiorców wrażliwych powinna być skierowana do zindywidualizowanej grupy odbiorców i udzielana w oparciu o kryteria obiektywne. W chwili obecnej uwaga Zespołu skupia się na systemie pomocy społecznej, w tym na dodatkach mieszkaniowych, koncepcji tzw. „kontraktów energetycznych”, łączących pomoc państwa z pomocą przedsiębiorstw energetycznych oraz promowaniem energooszczędnych rozwiązań.

 Prace Zespołu mają zakończyć się przygotowaniem projektu programu pomocy odbiorcom wrażliwym społecznie oraz przygotowaniem założeń do projektu zmian legislacyjnych niezbędnych do wdrożenia programu. W pracach Zespołu uwzględniono także zagadnienie pozyskania środków finansowych przeznaczonych na pomoc odbiorcom wrażliwym społecznie. Podczas opracowania ww. dokumentów Zespół podjął współpracę z ekspertami z innym organów administracji rządowej, organizacji pozarządowymi oraz przedsiębiorstwami energetycznymi. Wskazane wyżej dokumenty zostaną opracowane i przedstawione Prezesowi URE do dnia 31 marca 2008 r.

Materiały dotyczące odbiorców wrażliwych społecznie, będące wynikiem prac Zespołu, zostaną opublikowane przede wszystkim na łamach Biuletynu URE.

Problematyka dotycząca odbiorców wrażliwych społecznie zostanie włączona w przyszłości w zakres szerszych prac badawczych dotyczących Corporate Social Responsibility - CSRu, społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw sektora energetycznego.