I. Założenia ogólne organizacji platformy paliw

 

W miesiącu maju 2006 r. na spotkaniu kolegium Wojewody Zachodniopomorskiego zrodziła się idea utworzenia internetowej platformy paliwowej, w której dla potrzeb uprawnionych instytucji państwowych gromadzone i udostępniane są informacje na temat stacji paliw działających na terenie województwa zachodniopomorskiego.

Zasadniczym celem tego przedsięwzięcia jest eliminacja z rynku paliw nieuczciwych przedsiębiorców, w szczególności tych, którzy prowadzą obrót paliwami ciekłymi bez wymaganej koncesji bądź wprowadzają na rynek paliwo o niewłaściwej jakości.

Dotychczas nie było możliwości, aby natychmiast i w jednym miejscu uzyskać informacje o lokalizacji wszystkich stacji paliw, uzyskanych przez nich koncesjach i występujących nieprawidłowościach. Podmioty gospodarcze działające bez wymaganej koncesji lub z naruszeniem jej zasad nie były ewidencjonowane w żadnym systemie ogólnym. Informacje na ten temat posiadały poszczególne instytucje bądź w ramach swoich zbiorów wewnętrznych, bądź też wyłącznie w materiałach dokumentujących wyniki kontroli.

„Platforma” jest komputerową ewidencją podmiotów gospodarczych, do której wybrani użytkownicy mają dostęp za pośrednictwem Internetu. Poszczególne instytucje wprowadzają dane dotyczące konkretnych obiektów /stacji paliw/ i podmiotów gospodarczych. Administratorem systemu jest Terenowy Bank Danych Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego, gdzie znajduje się serwer, na którym gromadzone są informacje tworzące bazę danych.

Informacje te są zabezpieczone elektronicznie w podobny sposób, jak w przypadku zabezpieczeń danych w bankowości internetowej.

Dostęp do danych ewidencyjnych jest ściśle limitowany przez administratora systemu. Do „Platformy” uzyskały dostęp następujące podmioty:

1)                  Urząd Regulacji Energetyki,
2)                  Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie,
3)                  Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej,
4)                  Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
5)                  Izba Celna w Szczecinie,
6)                  Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie,
7)                  Urząd Dozoru Technicznego,
8)                  Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Szczecinie,
9)                  Państwowa Inspekcja Pracy,
10)              Inspekcja Transportu Drogowego,
11)              Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Szczecinie.

                                         

Za najważniejsze cechy bazy należy uznać:

1. Zbiór zawiera podstawowe informacje na temat lokalizacji wszystkich punktów prowadzących handel detaliczny paliwami płynnymi na terenie województwa zachodniopomorskiego. Dane zostały zebrane w wyniku skompilowania informacji pochodzących z działalności kontrolnej poszczególnych inspekcji oraz działań o charakterze akcyjnym Policji zachodniopomorskiej, która sprawdziła wszystkie punkty rzeczywistego handlu paliwami oraz miejsca handlu wskazane w dokumentacji koncesyjnej.
2. Poszczególne rekordy zawierają pełne dane tele-adresowe, informacje na temat rodzajów paliw sprzedawanych na stacji, informacje na temat koncesjonariusza, informacje na temat wielkości i rodzaju zbiorników, datę i nazwę instytucji aktualizującej informacje.
3. System pozwala na załączanie istotnych informacji na temat kontroli dokonywanych przez poszczególne służby.
4. System został zaopatrzony w możliwość umieszczania „alertów” informujących o wykrytych nieprawidłowościach, w tym informacji o podmiotach nie posiadających koncesji.

 

II. Kontrola rynku paliw przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki

 

Zgodnie z art. 23 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo energetyczne organem właściwym w sprawach dotyczących udzielania i cofania koncesji w zakresie paliw ciekłych jest Prezes URE.

Koncesjonowanie paliw ciekłych obejmuje koncesjonowanie działalności gospodarczej polegającej na wytwarzaniu, magazynowaniu i obrocie tymi paliwami.

Najbardziej dynamicznym procesem w tym zakresie jest koncesjonowanie działalności gospodarczej polegające na obrocie paliwami ciekłymi. Obecnie wraz ze zmianą art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo energetyczne, obowiązek posiadania koncesji na tego rodzaju działalność jest wymagany praktycznie od wszystkich uczestników rynku paliw.

Jedyne wyłączenia spod zakresu koncesjonowania dotyczy obrotu paliwami gazowymi, jeżeli roczna wartość obrotu nie przekracza równowartości 100 000 euro oraz obrotu gazem płynnym w niewielkiej skali, a mianowicie jeśli obrót nie przekracza równowartości 10 000 euro rocznie.

 

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki posiada szerokie uprawnienia do zwalczania nieprawidłowości w zakresie obrotu paliwami ciekłymi, jakimi są:

1)                  pozostawienie bez rozpatrzenia wniosku o udzielenie koncesji – w przypadku nie wykazania się przez przedsiębiorcę dokumentacją potwierdzającą, iż spełnia warunki do wykonywania w sposób prawidłowy działalności koncesjonowanej, wniosek zostaje na podstawie art. 50 pkt 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej pozostawiony bez rozpatrzenia. Skutkuje to brakiem koncesji na obrót paliwami ciekłymi;
2)                  odmowa udzielenia koncesji – w przypadku gdy przedsiębiorca nie spełnia określonych prawem warunków do wykonywania działalności koncesjonowanej np. brak możliwości technicznych, brak środków finansowych, karalność, brak rękojmi prawidłowego wykonywania działalności (uprzedni obrót paliwem złej jakości) Prezes URE odmawia decyzją udzielenia koncesji;
3)                  zawarcie w koncesji określonych warunków – w przypadku gdy w stosunku do przedsiębiorcy istnieją zastrzeżenia co do np.: sposobu wykonywania działalności, rodzajów paliw będących przedmiotem obrotu, a jednocześnie są spełnione inne warunki, udzielona koncesja może zawierać szersze uwarunkowania niż te, które określane są standardowo;
4)                  wezwanie do usunięcia stanu niezgodnego z warunkami koncesji lub przepisami – w przypadku stwierdzenia u koncesjonariusza stanu niezgodnego z warunkami koncesji lub przepisami prawa, Prezes URE może wezwać do ich usunięcia w wyznaczonym terminie pod rygorem cofnięcia koncesji;
5)                 nałożenie kary pieniężnej – w stosunku do koncesjonariuszy, którzy wprowadzili do obrotu paliwo niewłaściwej jakości lub w inny istotny sposób naruszyli warunki udzielonej koncesji wszczynane są postępowania w celu nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 56 ustawy − Prawo energetyczne. Kara pieniężna może być znacznej wysokości, gdyż zgodnie z przepisem art. 56 ust. 3 ustawy – Prawo energetyczne może ona wynosić do 15% przychodu ukaranego przedsiębiorcy, wynikającego z działalności koncesjonowanej, osiągniętego w poprzednim roku podatkowym. Prezes URE może również nałożyć karę pieniężną na kierownika przedsiębiorstwa energetycznego w kwocie nie większej niż 300% jego miesięcznego wynagrodzenia;
6)                 cofnięcie koncesji – w przypadku rażących nadużyć (np. dwukrotne ujawnienie wprowadzania do obrotu paliwa o niewłaściwej jakości) prowadzone są postępowania w sprawie cofnięcia koncesji – na podstawie art. 58 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.
W sytuacji „karnego” cofnięcia koncesji w trybie art. 58 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może uzyskać koncesji przed upływem 3 lat od takiego cofnięcia;
7)                 uchylenie uprzednio udzielonej koncesji – w przypadku, gdy po udzieleniu koncesji ujawnią się negatywne przesłanki istniejące w dniu jej wydania, nieznane organowi, który wydał decyzję.

 

 

III. Obowiązki koncesjonariusza i występujące nieprawidłowości w zakresie obrotu paliwami

 

Przedmiotem działalności objętej koncesją OPC jest działalność gospodarcza w zakresie obrotu paliwami ciekłymi.

Oprócz przedmiotu i zakresu, koncesja określa również warunki wykonywania działalności, które dzielą się na warunki ogólne, szczególne warunki wykonywania działalności objętej koncesją ze względu na właściwą obsługę odbiorców, zabezpieczenie ochrony środowiska w trakcie oraz po zaprzestaniu działalności koncesjonowanej oraz sprawozdawczość i udzielanie informacji.

Na szczególną uwagę zasługuje warunek nakładający obowiązek dbałości o jakość sprzedawanych paliw, który brzmi: „Koncesjonariuszowi nie wolno czynić przedmiotem obrotu paliw ciekłych, których parametry jakościowe są niezgodne z parametrami wynikającymi z zawartych umów i z norm określonych prawem. W szczególności jest on zobowiązany posiadać ważny dokument określający parametry fizyko-chemiczne paliwa będącego przedmiotem obrotu i wydać na jego podstawie, na żądanie odbiorcy, oświadczenie, we własnym imieniu, o zgodności parametrów jakości dostarczonego paliwa z parametrami wynikającymi z norm określonych prawem lub z zawartej z tym odbiorcą umowy”.

Nieprawidłowości w zakresie obrotu paliwami ciekłymi można podzielić na kilka grup:

-          Prowadzenie działalności bez wymaganej koncesji. Prowadzenie działalności bez koncesji uszczupla dochody budżetu państwa z tytułu opłat koncesyjnych, jak również powoduje, iż taki przedsiębiorca nie podlega karom za nieprzestrzeganie warunków koncesji.

-          Zła jakość paliw wprowadzanych do obrotu. Najczęstszymi naruszeniami w tym zakresie są: zwiększona zawartość siarki w oleju napędowym, zmniejszona liczba cetanowa, zawartość wody. W przypadku benzyn jest to zaniżona liczba oktanowa, nieprawidłowa prężność par, zawartość wody. Nieprawidłowości pojawiają się również przy gazie płynnym stosowanym do napędu pojazdów, gdzie fałszowanie polega na zwiększaniu ilości tańszego butanu w stosunku do droższego propanu.

-          Naruszenia warunków prawidłowej sprzedaży paliw polegające na sprzedaży przy pomocy odmierzaczy paliw bez legalizacji, zatrudnianiu pracowników bez wymaganych kwalifikacji czy też naruszanie przepisów BHP i przeciwpożarowych. Jak wykazują prowadzone postępowania koncesyjne bywają stacje paliw, na których sprzedaż była prowadzona latami, przy jednoczesnym braku decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, decyzji dozorowych lub innych istotnych dokumentów warunkujących prawidłową i bezpieczną eksploatację obiektów i urządzeń stacji paliw.

-          Sprzedaż paliwa niezgodnie z jego przeznaczeniem. Jest tosprzedaż oleju opałowego do zbiorników pojazdów przy pomocy odmierzaczy paliw, sprzedaż odbarwionego oleju opałowego jako oleju napędowego, sprzedaż paliwa żeglugowego do napędzania pojazdów samochodowych, przetaczanie gazu przeznaczonego do celów opałowych przy pomocy tzw. „ośmiorniczek” do większych zbiorników jako autogaz.

 

Tabela 1. Zagrożenia w obrocie paliwami ciekłymi, z uwzględnieniem mechanizmu działania i przyczyn

 

Lp.	ZJAWISKO	MECHANIZM	PRZYCZYNY
1	Mieszanie paliw i komponentów oraz łączenie paliw z wyrobami nieakcyzowymi	Dodawanie do paliw dostępnych komponentów węglowodorowych bądź „dodatków tlenowych”, tj. materiałów odpadowych przemysłu chemicznego, koksochemicznego, petrochemicznego albo rafineryjnego lub też produktów finalnych tych branży, a także rozpuszczalników organicznych albo lakierniczych	Cena komponentów i ich zwolnienie od akcyzy ze względu na przeznaczenie; brak opodatkowania akcyzą określonych wyrobów, które mogą być wykorzystane jako domieszki do paliw
2	Zużycie paliwa żeglugowego niezgodnie z przeznaczeniem	Importowanie paliwa pochodzenia rosyjskiego (zwalnianego z akcyzy przy odprawie celnej ze względu na przeznaczenie) i przelewanie na barki paliwowe cumujące w krajowych portach albo wypompowanie na cysterny samochodowe; Armatorzy potwierdzają nieprawdę w oświadczeniach o zakupie większej ilości paliwa niż faktycznie zużywane dla celów żeglugi; Po udokumentowaniu sprzedaży paliwa z barek/autocystern jest ono wywożone do stacji paliwowych	Zwolnienie paliwa z podatku akcyzowego ze względu na jego przeznaczenie na podstawie oświadczenia
3	Zużycie oleju opałowego niezgodnie z przeznaczeniem	Nabywanie na stacjach paliw oleju opałowego na cele grzewcze – wg oświadczenia nabywcy – i zużywanie go do napędu pojazdów samochodowych	Zwolnienie oleju opałowego z podatku akcyzowego ze względu na jego przeznaczenie na podstawie oświadczenia
4	Zużycie gazu znajdującego się w butlach gazowych niezgodnie z przeznaczeniem	Przepompowywanie gazu przez prowadzących stacje LPG lub osoby fizyczne nie prowadzące działalności gospodarczej z butli gazowych do innych zbiorników w celu późniejszego wykorzystania do napędu samochodów osobowych	Zwolnienie z akcyzy gazu rozlewanego do butli gazowych
5	Zużycie gazu zakupionego do celów grzewczych niezgodnie z przeznaczeniem	Nabywanie gazu na cele grzewcze na podstawie oświadczenia składanego sprzedającemu przez nabywcę (bezpośrednio zużywającego gaz, jak i odsprzedającego), a następnie wykorzystanie go do napędu pojazdów samochodowych	Zwolnienie z akcyzy gazu wykorzystywanego do celów grzewczych na podstawie oświadczenia
6	Odbarwianie oleju opałowego w celu jego odsprzedaży jako olej napędowy	1) Utlenianie czerwonego barwnika kwasem siarkowym, oddzielenie fazy węglowodorowej od fazy kwasu siarkowego; 2) Zobojętnienie wapnem kwasu siarkowego obecnego w oleju; 3) Związanie za pomocą bentonitu znacznika oraz barwników w oleju, a następnie oddzielenie wytworzonego osadu (uzyskany bezbarwny olej dla zachowania naturalnej barwy poddawany jest barwieniu na żółto)	Różnica w stawkach podatku akcyzowego (stawka akcyzy dla oleju opałowego i napędowego zabarwionego na czerwono i oznaczonego nieusuwalnym znacznikiem, przeznaczonych na cele opałowe, jest znacznie niższa niż stawka akcyzy dla oleju napędowego)
7	Nielegalny przywóz paliw silnikowych na teren kraju z zastosowaniem administracyjnego dokumentu towarzyszącego (ADT) zawierającego nieprawdziwe dane nabywcy	Nabycie wewnątrz wspólnotowe paliw silnikowych następuje przy wykorzystaniu numeru akcyzowego należącego do innego podmiotu, w tym poprzez wpisanie do dokumentu ADT numeru akcyzowego przyporządkowanego do prowadzącego legalną działalność w zakresie obrotu (w ten sposób podmioty uwiarygodniają swoją firmę przed unijnymi kontrahentami, co w konsekwencji umożliwia im sfinalizowanie kontraktu handlowego i przywiezienie towaru do kraju)	Brak systemu pozwalającego na kontrolę nabycia i przewozu (monitoringu) paliw silnikowych z państw członkowskich UE do kraju

 

Źródło: Biuletyn Paliwowy, Instytut Kształcenia Funkcjonariuszy Służb Państwowych Zwalczających Przestępczość Zorganizowaną i Terroryzm – Ochrona interesów ekonomicznych i finansowych Rzeczypospolitej Polskiej i Unii Europejskiej w związku obrotem paliwami ciekłymi, Szczytno 2005

 

 

IV. Kompetencje Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej

 

Na podstawie ustawy z 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (Dz. U. Nr 169, poz. 1200) utworzony został System Monitorowania i Kontrolowania Jakości Paliw.W ramach Systemu kontrolowana może być jakość paliw u przedsiębiorców; biopaliw ciekłych u właścicieli lub użytkowników wybranej floty; biopaliw ciekłych u rolników wytwarzających je na własny użytek. Zarządzający Systemem Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów realizuje swoje zadania przy pomocy Inspekcji Handlowej, do kompetencji której należy:

1. Kontrola legalności działania przedsiębiorców. Kontrola taka obejmuje sprawdzenie podstawy prowadzonej działalności (wpis do ewidencji działalności gospodarczej lub Krajowego Rejestru Sądowego), zgodność wykonywanej działalności gospodarczej z posiadanym wpisem, posiadanie wymaganej koncesji na obrót paliwami, zgodność prowadzonej działalności z warunkami i wymogami koncesji (np. posiadanie szczegółowych charakterystyk jakościowych na oferowane paliwa), posiadanie wymaganych uprawnień zawodowych do wykonywanych czynności (np. napełnianie zbiorników samochodowych gazem LPG), oznaczenie miejsca wykonywanej działalności gospodarczej, posiadanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie stacji, posiadanie decyzji UDT na eksploatowane zbiorniki.
2. Kontrola jakości paliw. W ramach tzw. części europejskiej systemu, kontroli jakości podlegają paliwa ciekłe, a także biopaliwa ciekłe znajdujące się w publicznym obrocie, tj. olej napędowy zawierający 20% estrów i estry stanowiące samoistne paliwo. W ramach tzw. krajowej części systemu kontroli podlegają dostępne rodzaje paliw (paliwa ciekłe, biopaliwa ciekłe, biopaliwa ciekłe stosowane w wybranych flotach oraz wytwarzane przez rolników na własny użytek, LPG, sprężony gaz ziemny CNG, lekki olej opałowy) we wszystkich podmiotach (w hurtowniach, stacjach paliwowych (ogólnodostępnych) oraz zakładowych, w których prowadzony jest obrót lub gromadzone są paliwa ciekłe, biopaliwa ciekłe, LPG lub sprężony gaz ziemny CNG, u przedsiębiorców wykonujących działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, magazynowania, transportowania paliw, a także wprowadzania do obrotu lekkiego oleju opałowego, u rolników wytwarzających biopaliwa ciekłe na własny użytek) funkcjonujących na rynku. Kontrolą jakości paliw objęci są:
   

• przedsiębiorcy wykonujący działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania oraz magazynowania paliw (w zakresie wszystkich dostępnych gatunków paliw),
• przedsiębiorcy dokonujący obrotu paliwem w stacjach paliwowych oraz przedsiębiorcy posiadający stacje zakładowe, w których sprzedawane są lub gromadzone paliwa ciekłe, biopaliwa ciekłe, gaz skroplony (LPG) lub sprężony gaz ziemny (CNG),
• przedsiębiorcy prowadzący hurtownie paliw (w zakresie wszystkich dostępnych gatunków paliw),
• przedsiębiorcy wykonujący działalność gospodarczą w zakresie transportowania paliw (w zakresie wszystkich dostępnych gatunków paliw),
• przedsiębiorcy wykonujący działalność gospodarczą w zakresie wprowadzania do obrotu lekkiego oleju opałowego,
• właściciele i użytkownicy wybranych flot pojazdów,
• rolnicy wytwarzający biopaliwa ciekłe na własny użytek.

Ponadto następujące podmioty:

• przedsiębiorcy posiadający stacje paliwowe i zakładowe, w których sprzedawane są lub gromadzone biopaliwa ciekłe,
• właściciele i użytkownicy wybranych flot pojazdów,

objęte są kontrolą w zakresie prawidłowości oznakowania dystrybutorów do biopaliw ciekłych oraz oznakowania zbiorników, w których magazynowane są biopaliwa ciekłe przeznaczone dla wybranych flot. Ponadto przedsiębiorcy wprowadzający do obrotu biopaliwa ciekłe na stacjach paliwowych zostaną skontrolowani w zakresie zamieszczania czytelnych informacji o dostępności biopaliw ciekłych na swoich stacjach.

3.      Kontrola rzetelności działania ww. przedsiębiorców obejmująca dokumentację dotyczącą posiadanych zbiorników na paliwa, legalizacji stosowanych odmierzaczy, sprawdzenie kompletności i autentyczności cech urzędu miar (plomb) na odmierzaczach, uwidacznianie na odmierzaczach i plafonie cenowym, cen oferowanych do sprzedaży paliw, prowadzenie wymaganej dokumentacji (przychody i rozchody), kontrola pokrycia dowodowego na zakupione paliwa, dokumenty potwierdzające jakość paliw, ustalanie ilości paliw, ustalanie producenta/importera/dystrybutora, a także sprawdzanie, czy na stacjach paliw prowadzących obrót biopaliwami ciekłymi zamieszczone zostały czytelne informacje o dostępności biopaliw ciekłych na innych stacjach tego samego przedsiębiorcy.
4.      Zabezpieczanie paliwa do czasu ustalenia jego rzeczywistej jakości (w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że będące w obrocie paliwa nie spełniają wymagań jakościowych np. próbka podstawowa – wynik negatywny i do tej partii paliwa dokonano tzw. „dolewki”).
5.      Wydawanie decyzji o wycofaniu paliwa w przypadku stwierdzenia, że paliwa nie spełniają wymagań jakościowych określonych w obowiązujących przepisach oraz wnioskowanie o poinformowanie tut. Inspektoratu o sposobie wykonania decyzji.
6.      Przekazanie informacji o przedsiębiorcy, u którego stwierdzono w obrocie paliwo nie spełniające wymagań jakościowych do właściwej miejscowo Prokuratury, Urzędu Regulacji Energetyki, Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Wójta, Burmistrza, Prezydenta i Izby Celnej.

 

Realizacja przez Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej obowiązków w zakresie kontroli jakości paliw spowodowała, że na 166 przeprowadzonych w 2006 r. kontroli (157 na ogólnodostępnych stacjach paliw i 9 w hurtowniach) paliwa niewłaściwej jakości stwierdzono na 12 stacjach paliw. W związku z powyższym z obrotu wycofano ponad 30 tys. litrów paliwa i skierowano 12 zawiadomień do Prokuratury w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa. Wydano również 10 decyzji zarządzających wstrzymanie świadczenia usług polegających na sprzedaży paliw ciekłych bez wymaganych koncesji.

 

 

V. Zasady współdziałania wewnątrz platformy

 

Podstawowym forum wymiany informacji i opracowywania przedsięwzięć profilaktycznych, represyjnych oraz inicjatyw legislacyjnych jest kolegium wojewody.

Niezależnie od tego, wszystkie podmioty prowadzą działalność statutową we własnym zakresie. W przypadku konieczności podjęcia współdziałania, zainteresowane instytucje opracowują wspólne plany operacyjne podejmowanych przedsięwzięć.

 

Koncepcja systemu informatycznego została pomyślana tak, aby właśnie ów system stanowił najważniejszy element koordynacji przedsięwzięć. Najistotniejszą sprawą jest obowiązek niezwłocznego wprowadzania aktualizacji danych oraz nowych informacji wynikających z przeprowadzonych działań o charakterze kontrolnym. Na tej podstawie instytucje tworzące „Platformę”:

• planują terminy przeprowadzenia kontroli danego podmiotu w celu uniknięcia zbiegu tych terminów ze strony poszczególnych podmiotów kontrolujących;
• określają celowość i zakres przeprowadzenia kontroli;
• korzystają z informacji zebranych podczas poprzednich kontroli danego podmiotu w celu skonstruowania planu kontroli;
• określają, na podstawie wyników wcześniejszych kontroli podmiotu częstotliwość prowadzenia kontroli w celu uniknięcia nieuzasadnionej restrykcyjności (zbyt częstych kontroli), w szczególności wobec podmiotów, wobec których wcześniej nie było zasadniczych uwag;
• sprawdzają wykonanie wniosków pokontrolnych.

 

Najważniejszą rolę w systemie wymiany informacji odgrywa analiza zawartości bazy danych „Platformy”, którą prowadzą systematycznie pracownicy instytucji tworzących „Platformę”, w tym głównie URE, Policji, Izby Celnej i ZWIH, w granicach swoich kompetencji. Wypracowane wnioski analizujący wykorzystują do planowania przedsięwzięć, a w przypadku zauważenia konieczności podjęcia przedsięwzięć wykraczających poza własne kompetencje przekazują odpowiednim podmiotom kontrolującym lub ogniwom propagującym „dobre zachowania”.

W przypadku konieczności podjęcia czynności, w których planuje się udział dwóch lub większej ilości podmiotów:

• skomplikowanych organizacyjnie,
• obejmujących swoim zasięgiem duży obszar,
• do wykonania w kilku miejscach jednocześnie,
• następujących po sobie w ściśle określonej kolejności,
• długofalowych lub cyklicznych

w drodze wzajemnych porozumień wyznacza się koordynatora danego przedsięwzięcia. Zadaniem koordynatora jest pełnienie wiodącej roli w procesie planowania i kierowania fazą realizacyjną. Na czas prowadzenia działań koordynator może wydawać polecenia, a uczestniczące w działaniach podmioty, mimo braku podległości formalnej, winny realizować te polecenia w granicach własnych kompetencji, przyjmując własną taktykę wykonania nałożonego zadania.

 

 

VI. Doskonalenie metod współpracy i wymiany informacji

 

Budowa platformy przyczyniła się do skoordynowania działań wielu służb, inspekcji, straży, których działania są powiązane z obrotem paliwami ciekłymi.

Platforma pozwoliła na uporządkowanie rynku paliw województwa zachodniopomorskiego dzięki prowadzonej ewidencji wszystkich punktów sprzedaży paliw, danych o przedsiębiorcach, posiadanych koncesjach, stwierdzonych do tej pory nieprawidłowościach czy zastosowanych sankcjach.

Tym samym zapewniło to kompleksowe monitorowanie funkcjonowania rynku paliw, czego efektem jest i będzie w przyszłości eliminacja nieprawidłowości rynku paliw ciekłych.

Aby wprowadzić do ewidencji ponad 600 stacji paliw, funkcjonariusze policji dokonali na terenie województwa zachodniopomorskiego weryfikacji wszystkich stacji paliw pod kątem legalności ich funkcjonowania.

W oparciu o dane policji, w konfrontacji z danymi zawartymi w bazie koncesjonariuszy URE, wytypowano 104 stacje paliw, co do których istniało uzasadnione podejrzenie, iż funkcjonowały lub funkcjonują nadal bez wymaganej koncesji. Wnioski w tej sprawie skierowane zostały do powiatowych komend policji, a w wielu przypadkach dalej do sądów grodzkich. Trwają postępowania, w części zakończone już grzywnami i mandatami w oparciu o art. 60¹ § 1 ustawy z 20 maja 1971 r. – kodeks wykroczeń. Ujawniono przypadki funkcjonowania stacji paliw bez wymaganych dokumentów i to nie tylko koncesyjnych np.: pozwoleń na użytkowanie, protokołów p.poż., decyzji UDT itp. Zwiększyła się ilość składanych wniosków o udzielenie koncesji.

 

Jak z powyższego wynika, skuteczne prowadzenie działań dla poprawy rynku paliw jest możliwe tylko przy ścisłej współpracy wielu służb i instytucji i tylko takie działania mogą przyczynić się eliminowania z rynku nieuczciwych przedsiębiorców.

Bieżąca obsługa programu „Internetowa Platforma Paliw” wykazuje konieczność ciągłego doskonalenia programu. Obecnie dane gromadzone są w podziale na trzy grupy: lokalizacje – właściciele – koncesje.

Zebrane już doświadczenia wymagały utworzenia funkcji „poczekalni”, która obejmuje punkty sprzedaży paliw, co do których dysponujemy jeszcze nie sprawdzonymi informacjami – wymagającymi określonych działań operacyjnych.

Z kolei planowana do wprowadzenia funkcja „archiwum” umożliwiałaby wydzielenie informacji dla stacji /podmiotów/, które zakończyły działalność w zakresie obrotu i magazynowania paliw i które posiadają potencjalną możliwość podjęcia i uruchomienia tej działalności. Dotyczy to również tych stacji paliw, które nie prowadzą obrotu i w związku z tym nie podlegają koncesjonowaniu, a gdzie najczęściej występują przestępstwa paliwowe polegające na przygotowaniu nielegalnego paliwa do sprzedaży.

 

 

VII. Inicjatywy legislacyjne

 

Obecnie obowiązujące przepisy, regulujące obrót paliwami ciekłymi należy ocenić jako dalece niedoskonałe. Istnienie „Platformy” ma na celu rzetelne zebranie i wymianę informacji, co ułatwi precyzyjne określenie najpilniejszych zmian legislacyjnych, umożliwiających podniesienie skuteczności zwalczania nieprawidłowości w zakresie obrotu paliwami płynnymi.

Przykładem „złego prawa” jest opisana w artykule liczba niekoncesjonowanych przedsiębiorców w tym również i takich, którzy dokonywali sprzedaży paliwa o złej jakości.

Obecnie obowiązujące przepisy prawa określające sankcje za prowadzenie działalności bez wymaganej koncesji art. 60¹ § 1 kodeksu wykroczeń są nazbyt liberalne i sprzyjają prowadzeniu działalności bez wymaganej koncesji.

Bywały przypadki, że Prezes URE nałożył na koncesjonariusza karę pieniężną za obrót paliwami ciekłymi o niewłaściwej jakości w wysokości 100 000 – 500 000 zł. Firma bez koncesji zostaje ukarana mandatem w wys. 100 zł, a w najlepszym przypadku sądy grodzkie wymierzają karę grzywny w wys. 1000 – 3000 zł za prowadzenie działalności bez wymaganej koncesji. Tu Prezes URE nie może ingerować, ponieważ wszelkiego rodzaju kary za nieprzestrzeganie warunków koncesji mogą oczywiście dotyczyć przedsiębiorstw koncesjonowanych. Natomiast sprawy karne za naruszenie ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw kończą się często umorzeniem lub uniewinnieniem z powodu braku winy umyślnej.

Częstym lecz trudnym do udowodnienia jest fakt sprzedaży paliwa na stacji przez podmiot nie posiadający koncesji. Likwidacja tego procederu znacznie ograniczyłaby obrót paliwem niewiadomego pochodzenia.

Tego rodzaju przykłady pozwalają na wypracowanie propozycji koniecznych zmian w prawie energetycznym i innych obowiązujących aktach prawnych.

I tak najważniejsze z tych propozycji dotyczą:

1. Przeniesienia sankcji za brak koncesji z kodeksu wykroczeń do kodeksu karnego.
2. Przekazanie Prezesowi URE kompetencji i uprawnień do nakładania kar pieniężnych na przedsiębiorców działających bez koncesji, w tym również za prowadzenie przez nich sprzedaży paliw o niewłaściwej jakości.
3. Wprowadzenie obowiązku umieszczania w widocznym miejscu informacji o posiadaniu przez danego przedsiębiorcę koncesji wraz z podaniem jej numeru oraz oznaczenia przedsiębiorcy.
   Dotyczy to również wystawianych rachunków i paragonów.
4. Wprowadzenie zakazu obrotu paliwami z dostawcą nie posiadającym wymaganej koncesji pod rygorem cofnięcia koncesji.
5. Ustawowe fizyczne zamknięcie stacji o ile przedsiębiorcy cofnięto koncesję lub funkcjonuje dalej pomimo ukarania grzywną lub wyrokiem sądowym za prowadzenie działalności bez wymaganej koncesji.

Niezależnie od kar należy również rozważyć propozycje propagowania dobrych zachowań.

 

VIII. Porady dla odbiorców

Należy pamiętać, że w naszych zamierzeniach wyeliminowania z obrotu paliw o niewłaściwej jakości istotnym i najważniejszym ogniwem jest odbiorca paliw, który najszybciej może nas powiadomić o stwierdzonych nieprawidłowościach.

Stąd nasze porady praktyczne dla konsumentów – odbiorców paliw:

• Zawsze pamiętaj o braniu paragonu bądź faktury jako dowód o tankowaniu w konkretnej stacji paliw.
• Jeśli zauważysz uchybienia we wskazaniach dystrybutora, jego funkcjonowaniu lub problemach z funkcjonowaniem silnika po tankowaniu zgłoś ten fakt w najbliższej siedzibie Inspekcji Handlowej.
• Zwróć uwagę na „okienko” w dystrybutorze. Jeśli zauważysz jakieś zanieczyszczenia, czy paliwo ma podejrzany kolor żądaj wyjaśnień od kierownika stacji, a w przypadku dalszych wątpliwości zgłoś ten fakt w Inspekcji Handlowej.
• Żądaj okazania koncesji.
• Unikaj stacji małych, na których cena paliwa jest dużo tańsza niż na stacjach należących do dużych koncernów.
• Staraj się tankować paliwo na stacji już sprawdzonej, gdzie jesteś stałym bywalcem.

 

Jesteśmy przekonani, że wspólne działania instytucji, służb i urzędów przy udziale indywidualnych użytkowników – odbiorców paliw, pozwolą na skuteczne ograniczenie działalności zarówno zorganizowanych grup przestępczych jak i indywidualnych, nieuczciwych sprzedawców paliw z korzyścią dla interesów ekonomicznych konsumentów. Potwierdzają naszym zdaniem tę tezę wyniki podjętych działań.

 

W materiale wykorzystano tekst opracowania: „Platforma Paliw struktura organizacyjna oraz zasady funkcjonowania” pod redakcją insp. Marka Bronickiego i kom. Anny Tobijasz, w konsultacji z podmiotami tworzącymi „Platformę”.