Przepisy prawne nałożyły na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia wszystkim odbiorcom, będącym gospodarstwami domowymi, równego dostępu do energii elektrycznej i gazu2). Z różnych przyczyn pewne ich grupy mogą być nieatrakcyjne ekonomicznie dla przedsiębiorstw energetycznych, zatem ciągłość dostaw może zostać zagrożona. Do takich grup należą przede wszystkim odbiorcy, którzy z powodu ubóstwa nie regulują rachunków za energię elektryczną i gaz3). Istnieje zatem potrzeba wypracowania mechanizmów pozwalających rozwiązać ten problem. Przykładem mogą być taryfy socjalne stosowane w Wielkiej Brytanii, Belgii, Włoszech i Rumunii. Zbliżone rozwiązania są wykorzystywane również przez Węgry i Słowenię. Pozostałe państwa: Norwegia, Szwecja, Finlandia, Islandia, Litwa, Estonia, Austria oraz Polska rozwiązanie kwestii bezpieczeństwa energetycznego odbiorców „słabych” ekonomicznie pozostawiły w gestii instytucji ustawowo powołanych do świadczenia pomocy socjalnej.
Do kogo skierowana jest oferta taryf socjalnych?
Pojęcie odbiorcy słabego ekonomicznie nie zostało szczegółowo zdefiniowane. Nie określono ponadto, jakie kryteria powinien spełnić odbiorca ubiegający się o uzyskanie takiego statutu. Definicji nie podają również dyrektywy energetyczne4). Definicja ta ma jednak kluczowe znaczenie, ponieważ to właśnie taki odbiorca ma być beneficjentem taryfy socjalnej.
W wyniku braku jednoznacznych zapisów funkcjonują w państwach członkowskich nie tylko zróżnicowane formy tych taryf, ale również różne kryteria kwalifikacji odbiorców mieszczących się pod ochronnym płaszczem taryfy. W ten sposób do tej grupy należą odbiorcy o niskich dochodach, renciści i emeryci (w powiązaniu z kryterium wiekowym przykładowo powyżej 75 lat), rodziny wielodzietne o niskich dochodach, osoby niepełnosprawne (np. w Belgii z minimum 65% orzeczeniem stopnia niepełnosprawności), osoby przewlekle chore, osoby niezaradne życiowo, czy też osoby z tzw. „marginesu społecznego”. W Belgii wprowadzono dodatkowo kryteria, które uniemożliwiają uzyskanie prawa skorzystania z taryfy socjalnej5).
Należy zwrócić jednak uwagę, że minimalne dochody nie zawsze odzwierciedlają faktyczną sytuację majątkową odbiorcy. Odnosi się to również do emerytów i rencistów, wśród których część posiada wysokie dochody oraz status majątkowy dyskwalifikujący ich jako odbiorców taryfy socjalnej. Zatem właściwa definicja i kryteria kwalifikacji nabierają kluczowego znaczenia dla poprawności funkcjonowania tych taryf. Grupę osób uprawnionych musi charakteryzować rzeczywista słabość ekonomiczna, która może stać się przyczyną odcięcia dostaw energii elektrycznej i gazu. Do takich odbiorców skierowana jest oferta taryf socjalnych.
Zasady tworzenia taryf socjalnych
Posługiwanie się kategorią taryfy socjalnej oznacza, że istnieje ustawowy obowiązek taryfowania przedsiębiorstw dystrybucyjnych. Taryfowanie, najogólniej rzecz ujmując, wiąże się z istnieniem określonych zasad, dotyczących kalkulacji różnych cen i stawek opłat na podstawie kosztów przypisanych dla określonych grup odbiorców. Obok tego wyodrębnia się taryfę oderwaną od podstawy kosztowej, a uwzględniającej sytuację dochodową odbiorcy.
Mechanizm taryfowania, w rozumieniu teorii regulacji, można scharakteryzować wykorzystując polskie doświadczenia.
Polskie ustawodawstwo zdefiniowało taryfę jako zbiór cen i stawek opłat oraz warunków ich stosowania, opracowanych przez przedsiębiorstwo energetyczne i wprowadzonych jako obowiązujący dla określonych w niej odbiorców. Taryfowanie jest jednym z najważniejszych narzędzi regulacji, będących w kompetencjach Prezesa URE. Jego istotą jest równoważenie interesów przedsiębiorstw energetycznych oraz odbiorców energii elektrycznej. Dla przedsiębiorstwa taryfa jest głównym czynnikiem decydującym o bieżącym funkcjonowaniu i rozwoju, bowiem to właśnie poprzez sprzedaż swoich towarów i usług po cenach zawartych w taryfie przedsiębiorstwo zapewnia sobie środki na prowadzenie działalności gospodarczej. Z kolei dla Regulatora, działającego w procesie zatwierdzania taryfy jako substytut mechanizmu rynkowego, jest narzędziem równoważenia sprzecznych w swej istocie interesów danego przedsiębiorstwa energetycznego i jego odbiorców. Odbiorcy kwalifikowani są do poszczególnych grup wg kryteriów określonych w rozporządzeniu „taryfowym”6). Ceny i stawki opłat kalkulowane są na podstawie uzasadnionych kosztów, które alokowane są do poszczególnych grup taryfowych. Zatem ceny i stawki opłat zawarte w taryfie, skalkulowane dla poszczególnych grup taryfowych muszą pokrywać przynajmniej uzasadnione koszty zakupu i dystrybucji energii i gazu. W przeciwnym razie przedsiębiorstwa energetyczne narażone zostałyby na poniesienie straty, a ich płynność finansowa w krótkim okresie zostałaby utracona.
Zasady te nie obowiązują jednak w przypadku kalkulacji taryf socjalnych. Taryfa socjalna z natury swej rzeczy jest nierentowna dla przedsiębiorstwa energetycznego. Jej funkcja dochodowa w znaczący sposób staje się ograniczona − ceny i stawki opłat skalkulowane są poniżej uzasadnionych kosztów zakupu energii i gazu oraz poniżej kosztów świadczenia usługi dostarczania – a pojawia się funkcja socjalna w odniesieniu do grupy odbiorców słabych ekonomicznie. Nasuwa się zatem pytanie, kto powinien ponieść koszt taryf socjalnych. Nie można oczekiwać, że obciążenie takie zostanie nałożone na przedsiębiorstwo energetyczne. Celem przedsiębiorstwa energetycznego, jak każdego współczesnego przedsiębiorstwa, jest maksymalizacja wartości firmy, nie zaś działalność filantropijna. Ewentualnie narzucony obowiązek ustawowy finansowania kosztów taryf socjalnych prowadziłby do celowego ograniczania grupy odbiorców słabych ekonomicznie. Nie należy zapominać, że przedsiębiorstwa dystrybucyjne działają w warunkach monopolu, a na straży praw i interesów odbiorców, w tym szczególnie tych słabych ekonomicznie musi stać niezależny Regulator. Taryfy socjalne kosztują, a ich koszt, jak i innych form subsydiowania wybranych odbiorców energii, jest podzielony na pozostałych odbiorców energii i gazu.
Taryfy socjalne – domena Wielkiej Brytanii
Bez wątpienia Wielka Brytania jest prekursorem i promotorem rozwiązań pomocy odbiorcom słabym ekonomicznie poprzez taryfy socjalne. Interesujące jest, że taryfy socjalne nie są obowiązkową, prawnie usankcjonowaną formą pomocy w taryfach dostawców brytyjskich. Przy czym regulator brytyjski zachęca dostawców do stosowania mechanizmów wsparcia dla odbiorców słabych ekonomicznie. Dostawcy mają pełną swobodę w wyborze mechanizmów finansowania taryfy socjalnej: stosują rabaty, upusty, zamrażają ceny i stawki opłat. Niektórzy dostawcy obok taryf socjalnych zakładają fundusze powiernicze (trust funds), które pomagają realizować komunalne projekty, pokrywają długi odbiorców, czy też pomagają odbiorcom finansować zakup urządzeń energetycznych. Na przykład tacy dostawcy, jak Centrica oraz Scottish Power stosują taryfę socjalną dla odbiorców przedpłatowych7). Odbiorca otrzymuje zimowy rabat 50-60 funtów na gaz i 30 funtów na energię. Z programu „zimowy rabat” skorzystało 410 tys. odbiorców. Natomiast EDF Energy proponuje taryfę „asystującą” dla odbiorców przedpłatowych z 15% zniżką rachunku8). Taryfa przeznaczona jest wyłącznie dla odbiorców komunalno-bytowych wg kryterium ilości osób przypadających na gospodarstwo domowe. W 2006 r. skorzystało z niej 55 tys. odbiorców. Kolejny dostawca Scottish & Southern proponuje taryfę „opiekuńczą” z 20% rabatem do aktualnie stosowanych cen i stawek opłat dla odbiorców nisko dochodowych9).
W najbliższej przyszłości rząd brytyjski rozważa możliwość wprowadzenia obowiązkowych mechanizmów finansowania taryf socjalnych, dotychczas jednak przedsiębiorstwa energetyczne proponują − w ramach zasady solidarności (CSR − corporate social responsibility offerings)10) − dobrowolną ofertę pomocy dla odbiorców „słabych ekonomicznie”.
Taryfy socjalne – doświadczenia Belgii, Włoszech i Rumunii
W Belgii w zapisach taryfowych istnieje informacja, iż niektórzy klienci mogą korzystać z obniżonych taryf – specjalne taryfy socjalne – dla gazu i energii elektrycznej. Odbiorcy, którzy chcieliby skorzystać z takich taryf, muszą spełnić pewne formalności, które ustalają dostawcy. Odbiorcy powinni przedstawić zaświadczenia: w zakresie otrzymywania minimalnego wynagrodzenia, minimalnej emerytury, zasiłku pomocowego, renty, zasiłku socjalnego dla obcokrajowców z nielimitowanym pozwoleniem na pobyt.
Odbiorca korzystający z taryfy socjalnej może tylko raz w roku wybrać sprzedawcę. Odbiorca zakwalifikowany przykładowo do grupy socjalnej taryfy dla energii, automatycznie może zostać zakwalifikowany do gazowej taryfy socjalnej.
W zakresie dostarczania gazu występują: taryfa socjalna A − odbiorcy zużywający gaz na potrzeby kuchenek oraz grzania wody; taryfa socjalna B – odbiorcy zużywający gaz na potrzeby ogrzewania i zasilania odrębnych instalacji grzewczych; taryfa socjalna C – zasilanie zbiorczych instalacji grzewczych w budynkach socjalnych (mieszkania socjalne).
Mechanizm finansowania utraconych przychodów z tytułu funkcjonowania taryf socjalnych odbywa się poprzez wypłatę środków ze specjalnego funduszu. Fundusz zasilany jest przez podatek nałożony na pozostałych odbiorców. Mechanizm ten sankcjonuje ustawa − Prawo energetyczne oraz dekrety ministerialne w ramach zasady solidarności. Podatek doliczany jest do faktur wystawianych pozostałym odbiorcom. Zatem pomoc odbiorcom słabym ekonomicznie finansują pozostali odbiorcy energii i gazu. Obecnie w Belgii z taryf socjalnych w zakresie energii korzysta 234 tys. odbiorców, przewiduje się jednak wzrost do 325 tys. odbiorców. Z gazowej taryfy socjalnej korzysta 165 tys. odbiorców, w najbliższym czasie przewiduje się wzrost do 215 tys. odbiorców11). Prognozowany wzrost odbiorców pretendujących do korzystania z taryf socjalnych w Belgii wiąże się w przyszłości z rosnącymi obciążeniami pozostałych odbiorców energii i gazu. Koszty przyjętej zasady solidarności będą systematycznie wzrastać. Powstaje zatem potrzeba szczegółowej analizy zakresu stosowanych kryteriów kwalifikacji odbiorców do taryf socjalnych. Być może problemem nie jest ich zakres, lecz niewłaściwe egzekwowanie zaświadczeń będących podstawą otrzymania taryf socjalnych. Istotne jest, żeby z przywileju taryf socjalnych korzystali odbiorcy rzeczywiście tego wsparcia potrzebujący.
We Włoszech funkcjonuje mechanizm taryfy socjalnej wprowadzony w 1974 r. Odbiorca komunalno-bytowy otrzymuje rabat za pierwsze 150 kWh miesięcznego zużycia energii12). Aktualnie trwają prace nad zmianą zasad funkcjonowania taryfy socjalnej, przez uwzględnienie dodatkowych kryteriów świadczących o słabości ekonomicznej odbiorców tj.: ich dochodów, ilości członków przypadających na gospodarstwo domowe i sytuacji zdrowotnej odbiorcy. Wprowadzenie nowego mechanizmu spowoduje zmianę beneficjentów ze wszystkich odbiorców komunalno-bytowych na grupę odbiorców wrażliwych – faktycznie potrzebujących tego wsparcia. Funkcjonujący mechanizm wypacza funkcję taryfy socjalnej. Koszty taryfy socjalnej będą pokrywane przez specjalny składnik taryfowy, który będzie płacony przez pozostałych odbiorców (ewentualnie przez pozostałych odbiorców domowych). Regulator przewiduje, że z nowego mechanizmu skorzysta od 1,4 do 2,4 mln gospodarstw domowych, co stanowi od 7-12% odbiorców komunalno-bytowych.
W Rumunii, podobnie jak we Włoszech, z taryfy socjalnej może skorzystać jedynie odbiorca komunalno-bytowy. Zgodnie z ustawą odbiorca wrażliwy został zdefiniowany jako odbiorca mający specjalne potrzeby wynikające z wieku, niepełnosprawności, stanu zdrowia oraz problemów finansowych. Odbiorcy pretendujący do skorzystania z taryfy socjalnej muszą posiadać dochody niższe niż minimalna płaca. Taryfę socjalną otrzymują odbiorcy tylko dla jednego lokalu. Taryfa socjalna jest atrakcyjna dla odbiorców zużywających poniżej 90 kWh miesięcznie. Najniższe ceny i stawki opłat obowiązują odbiorców wrażliwych zużywających do 2 kWh dziennie, średni poziom cen i stawek dla następnej 1 kWh (zużycie od 2-3 kWh dziennie), a wysoki poziom cen i stawek opłat powyżej 3 kWh dziennie. Średnia cena sprzedaży dla odbiorców taryf socjalnych jest niższa w odniesieniu do średnich cen sprzedaży w pozostałych grupach taryfowych. Koszty taryfy socjalnej pokrywane są przez pozostałych odbiorców komunalno-bytowych.
Parataryfy socjalne – mechanizmy stosowane przez Węgry i Słowenię
Na Węgrzech nie stosuje się taryf socjalnych. Występuje natomiast grupa taryfowa dla odbiorców zużywających do 110 kWh miesięcznie, która skierowana jest do wszystkich odbiorców komunalno-bytowych. Odbiorcy zużywający powyżej tego limitu rozliczani są po wyższych cenach i stawkach opłat niż odbiorcy socjalni. Należy wskazać, że wysokość udzielonego rabatu finansują odbiorcy zużywający powyżej progu 110 kWh na miesiąc. Mechanizm ten podobny jest do aktualnie stosowanego rozwiązania we Włoszech, gdzie beneficjentami obniżonych płatności stają się nie tylko odbiorcy rzeczywiście potrzebujący wsparcia, ale również pozostali odbiorcy.
Słowenia nie posiada taryf socjalnych dla odbiorców słabych ekonomicznie, jednak prawo energetyczne zabrania odłączenia odbiorcy słabego ekonomicznie od sieci w przypadku braku uregulowania należności13). O uzyskanie jednak takiego statutu odbiorca musi się ubiegać. Jest to proces restrykcyjny i wymaga od przyszłego beneficjenta uzyskania certyfikatu. Jego ważność określona jest z góry na okres kilku miesięcy. Certyfikaty wydawane są przez instytucję pomocy socjalnej. Do tej pory tylko 10 odbiorców uzyskało certyfikat odbiorcy wrażliwego. Koszty związane z dostarczaniem energii elektrycznej do odbiorcy słabego ekonomicznie są pokrywane w postaci dodatkowego przychodu, który dostawca otrzymuje od regulatora w procesie zatwierdzania taryf dla energii elektrycznej. W praktyce oznacza to finansowanie tej grupy odbiorców przez pozostałych odbiorców energii elektrycznej. Warto jednak zaznaczyć, że w Słowenii energia jest tania, a odbiorcy o niskich dochodach wydatkują na ten cel tylko 1% dochodu ogółem14). W związku z powyższym restrykcyjny proces uzyskania certyfikatu w rezultacie nie powinien stanowić bariery dla faktycznie potrzebujących odbiorców.
Inne formy pomocy
Część państw członkowskich nie stosuje ani taryf socjalnych, ani mechanizmów zbliżonych do nich. Rozwiązanie kwestii ciągłości i niezawodności zaopatrzenia w energię elektryczną i gaz odbiorców słabych ekonomicznie pozostawiły w gestii instytucji ustawowo powołanych do świadczenia pomocy socjalnej. Są to Norwegia, Szwecja, Finlandia, Islandia, Litwa, Estonia i Austria15). Islandia nie ma taryf socjalnych, a dostawcy pomagają odbiorcom w skorzystaniu z odpowiedniej pomocy socjalnej instytucji zewnętrznych. Do ich obowiązków należy poinformowanie instytucji pomocy socjalnej o narastającym problemie konkretnego odbiorcy w płaceniu rachunków. Instytucje te bezpośrednio opłacają zadłużonym odbiorcom rachunki. Podobnie w Finlandii i Szwecji16). Z uwagi na bardzo dobrze funkcjonujący i rozwinięty system pomocy społecznej odpowiednie instytucje opłacają rachunki odbiorcom w trudnej sytuacji finansowej. Pomoc udzielana jest wg kryterium dochodowego przypadającego na członka gospodarstwa domowego. Litwa i Estonia również nie stosują taryf socjalnych a odbiorca może zwrócić się do departamentu socjalnego lub lokalnego ośrodka pomocy społecznej17). W estońskim prawie energetycznym zapisano zakaz stosowania taryf socjalnych, uznanych jako niedozwoloną formę subsydiowania skrośnego, czyli pokrywania utraconych przychodów w jednej grupie odbiorców, przychodami z innych grup.
Taryfy socjalne w Polsce?
W polskim prawie energetycznym18) również nie zdefiniowano, kogo określić można odbiorcą słabym ekonomicznie, nie funkcjonuje przy tym jednoznaczna definicja „ubóstwa”19), która powinna być punktem odniesienia przy tworzeniu tej definicji. Jej wypracowanie jest potrzebne do określenia sposobów kwalifikacji odbiorców i wypracowania pewnych standardów uprawniających odbiorców do skorzystania z grup socjalnych, w tym i szczegółowych kryteriów kwalifikujących odbiorców do grupy odpowiedniej taryfy socjalnej.
Przedsiębiorstwa energetyczne w Polsce nie stosują więc taryf socjalnych wobec odbiorców słabych ekonomicznie. Odbiorcy komunalno-bytowi rozliczani są zasadniczo wg dwóch grup taryfowych: jednostrefowej G11 oraz dwustrefowej G12. Prawo energetyczne oraz rozporządzenie taryfowe zobowiązuje dostawców do opracowania taryf w sposób zapewniający pokrycie kosztów uzasadnionych, ochronę interesów odbiorców przed nieuzasadnionym poziomem cen oraz eliminowanie subsydiowania skrośnego.
Skalkulowanie taryfy socjalnej wiązałoby się z naruszeniem wyżej wymienionych zasad, w szczególności naruszałoby zasadę eliminowania subsydiowania skrośnego. Kwestia ta zasługuje na uwagę, ponieważ mechanizmy taryf socjalnych polegające na przenoszeniu utraconych przychodów z grup taryf socjalnych na pozostałe grupy taryfowe ściśle wiążą się z tym problemem. Definicyjnie subsydiowanie oznacza pokrywanie kosztów dotyczących jednej grupy odbiorców przychodami pochodzącymi od innej grupy odbiorców. Taryfy socjalne są zatem ewidentnym przykład subsydiowania jednych przez drugich. Ponadto taryfy socjalne zakłócają przejrzystość taryfową. Ceny i stawki opłat tracą transparentność – ustalane są w oderwaniu od kosztów – i tym samym wysyłają nieprawdziwe informacje rynkowe. Subsydiowanie ceny, bez względu na jej źródło finansowania, generalnie nie jest właściwym środkiem i źle wpływa na funkcjonowanie rynku.
Wprowadzenie taryf socjalnych wymagałoby zatem zmian w aktualnie obowiązujących aktach prawnych. Na co więc mogą liczyć odbiorcy słabi ekonomicznie w Polsce? Pomoc odbiorcom słabym ekonomicznie odbywa się jedynie w formie zasiłku celowego, który przeznaczany jest na zaspokajanie niezbędnej potrzeby bytowej, w tym na pokrycie części lub całości zakupu opału20). Zasiłki te są przyznawane przez ośrodki pomocy społecznej na określony okres czasu. Efektywność pomocy realizowanej przez służby socjalne jest niewielka. Inaczej rzecz się przedstawia w krajach skandynawskich, jak Finlandia czy Szwecja, gdzie system pomocy ma długotrwałą tradycję i sprawdza się w wielu dziedzinach życia, również w kwestiach pomocy odbiorcom słabym ekonomicznie. W innych państwach taryfy socjalne mogą być w miarę skutecznym mechanizmem wparcia odbiorców wrażliwych. Jednak w tym przypadku przedsiębiorstwa energetyczne przejmują rolę instytucji pomocy socjalnej z definicji jednak powołanych i właściwych do jej świadczenia.
Poniższa tabela przedstawia syntetyczne zestawienie stosowanych form pomocy odbiorcom słabym ekonomicznie.
Tabela 1. Formy pomocy odbiorcom słabym ekonomicznie
| Państwa | Taryfy socjalne | Parataryfy socjalne | Instytucje pomocy społecznej |
|
Wielka Brytania |
X | ||
|
Belgia |
X | ||
|
Włochy |
X | ||
|
Rumunia |
X | ||
|
Węgry |
X | ||
|
Słowenia |
X | ||
|
Norwegia |
X | ||
|
Szwecja |
X | ||
|
Finlandia |
X | ||
|
Islandia |
X | ||
|
Litwa |
X | ||
|
Estonia |
X | ||
|
Austria |
X | ||
|
POLSKA |
X (?) |
Źródło: opracowanie własne
Z przedstawionego zestawienia wynika, że jednak większość państw realizuje pomoc odbiorcom słabym ekonomicznie poprzez wyspecjalizowane instytucje pomocy społecznej i socjalnej, nie zaś przy pomocy taryf socjalnych. Państwa członkowskie w niewielkim stopniu wykorzystały cele obowiązków użyteczności publicznej w kierunku ochrony najuboższych konsumentów. Jedynie połowa państw próbowała określić tę grupę odbiorców, a tylko pięć z nich ustanowiło taryfy socjalne21). W Polsce szacuje się, że w 2006 r. co dziesiąty odbiorca z 15 milionów odbiorców w kraju nie regulował rachunków w terminie, stan zadłużenia odbiorców w 2006 r. wyniósł aż 2,8 mld zł22). Zatem liczba potencjalnych odbiorców taryf socjalnych może być wysoka, tym samym negatywne skutki subsydiowania mogą pogorszyć sytuację pozostałych odbiorców, w tym odbiorców przemysłowych. Dla nich udział kosztów zakupu energii w kosztach ogółem prowadzonej działalności jest znaczący i pozostaje w ścisłej relacji do utrzymania pozycji na konkurencyjnym rynku.
Polska staje zatem w obliczu wyboru formy pomocy odbiorcom słabym ekonomicznie. Wykorzystanie doświadczeń państw europejskich i zebrana wiedza w tym zakresie z pewnością pozwoli dokonać wyboru najbardziej właściwego rozwiązania.
*) Artykuł został przygotowany na podstawie materiałów uzyskanych bezpośrednio od regulatorów europejskich oraz informacji zebranych od uczestników Workstream Efficiency Benchmarking – grupy roboczej działającej w ramach CEER, w której autorka jest przedstawicielem Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. W tekście wykorzystane zostały również wnioski z dyskusji na posiedzeniu Komitetu Taryfowego Energy Regulators Regional Association (spotkanie odbyło się 24 maja br. w Istambule).
2) Art. 3 Dyrektywy: 2003/54/WE i 2003/55/WE.
3) Odbiorcy słabi ekonomicznie są jedną z kategorii tzw. odbiorców „wrażliwych” (ang. vulnerable customers). Do grupy odbiorców „wrażliwych” należą także odbiorcy obszarów niezurbanizowanych i oddalonych oraz odbiorcy zużywający małe ilości energii. Z różnych względów odbiorcy ci są nieatrakcyjną grupą dla przedsiębiorstw dystrybucyjnych, dlatego też znajdują się pod szczególną ochroną regulatorów.
4) Na podstawie: Raportów Grupy Interesów Odbiorcy ERGEG (European Regualators Group for Electricity and Gas): Kwestionariusz Dotyczący Ochrony Odbiorców, Kwestionariusz Dotyczący Procesu Zmiany Sprzedawcy oraz Kwestionariusz Dotyczący Przejrzystości Cen Energii, Rachunków i Umów, zatwierdzonych 30 września 2005 r. W Raportach tych nie uwzględniono doświadczeń Wielkiej Brytanii, która nie przesłała informacji. Z Raportami można zapoznać się na stronie: www.ergeg.org, Załącznik Techniczny do Raportu z postępów w tworzeniu wewnętrznego rynku energii elektrycznej i rynku gazu, a także w: Stan konkurencji na rynku energii elektrycznej i gazu: Raporty porównawcze Komisji Europejskiej, Prezes Urzędu Regulacji Energetyki − Biblioteka Regulatora, Warszawa, styczeń 2006; „General Policy towards Services of General Economic Interest and Consumer Protection in the Energy Sector”, Interim report. DG Energy and Transport, ECORYS, Rotterdam 12 Feb. 2006 r.
5) Są to odbiorcy posiadający letnie rezydencje, pewne części mieszkalne w apartamentowcach, odbiorcy biznesowi, odbiorcy czasowo przyłączeni do sieci.
6) Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 23 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz. U. z 2004 r. Nr 105, poz. 1114).
7) Informacje uzyskane od regulatora brytyjskiego przy piśmie z 12 marca 2007 r. – Joe Bunn European Affairs OFGEM.
8) Informacje uzyskane od regulatora brytyjskiego przy piśmie z 12 marca 2007 r. – Joe Bunn European Affairs OFGEM.
9) Informacje uzyskane od regulatora brytyjskiego przy piśmie z 12 marca 2007 r. – Joe Bunn European Affairs OFGEM.
10) Przeprowadzone w 2004 r. badanie wśród dostawców ujawniło, że na taryfy socjalne zostało przeznaczone 110 milionów funtów, które sfinansowali pozostali odbiorcy energii i gazu. Informacje uzyskane od regulatora brytyjskiego przy piśmie z 12 marca 2007 r. – Joe Bunn European Affairs OFGEM.
11) Informacje uzyskane od regulatora belgijskiego przy piśmie z 6 marca 2007 r. − Wouter Cuppens CREG.
12) Przykładowo: przeciętne zużycie energii przez odbiorcę komunalno-bytowego w Polsce w 2005 r. wyniosło 162 kWh/miesiąc – Sytuacja elektroenergetyki polskiej 2002-2005, ARE SA.
13) Na podstawie informacji uzyskanych od regulatora słoweńskiego przy piśmie z 7 marca 2007 r. – Marco Sencar AGEN oraz na spotkaniu z Workstream Efficiency Benchmarking – CEER meeting, 15 marzec 2007 r., Bruksela.
14) Dane za okres 2002-2004 ze stron Komisji Europejskiej i Eurostatu.
15) Na podstawie informacji uzyskanych od poszczególnych regulatorów – marzec 2007 r.
16) Na podstawie informacji uzyskanych na spotkaniu Workstream Efficiency Benchmarking – CEER meeting, 15 marzec 2007 r., Bruksela.
17) Na podstawie informacji uzyskanych od poszczególnych regulatorów: estońskiego i litewskiego – marzec 2007 r.
18) Ustawa z 10 kwietnia 1997 r. − Prawo energetyczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz.1504 ze zm.).
19) Zagadnienie to szczegółowo omawiane było w referacie Iwony Figaszewskiej pt. Ochrona odbiorców słabych ekonomicznie na rynku energii oraz gazu w Polsce, na tle państw Unii Europejskiej.
20) Art. 39 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.).
21)) Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego − „Perspektywy rynku wewnętrznego energii elektrycznej i gazu” z 10 stycznia 2007 r., KOM(2006) 841.
22) Dane: Urząd Regulacji Energetyki na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki.