Noty interpretacyjne, wytyczne dobrych praktyk oraz implementowane zapisy Dyrektywy gazowej¹⁾ i Dyrektywy elektroenergetycznej²⁾ dotyczą wielu zagadnień, z którymi przedsiębiorstwo energetyczne musi się zmierzyć w codziennej praktyce. Na szczególne uwzględnienie zasługują problemy związane z prezentowaniem oferty cenowej, zachowaniem personelu operatora sieci dystrybucyjnej wobec klientów oraz szczegółowego zakresu uprawnień, które przysługują aktywnym odbiorcom. Problemy, którym musi stawić czoła konkurencyjne przedsiębiorstwo, zajmujące się obrotem energią elektryczną lub gazem ziemnym na zliberalizowanym rynku energii, nie ograniczają się więc do konieczności przygotowania oferty cenowej i jej umiejętnego zaprezentowania docelowej grupie odbiorców. Ze względu na wysoki stopień komplikacji zasad funkcjonowania rynku, zakresem obowiązujących regulacji prawnych, not interpretacyjnych oraz wytycznych dobrych praktyk zostały objęte nie tylko zasady prowadzenia walki konkurencyjnej o pozyskanie odbiorców energii, ale także − reguły obowiązujące w zakresie ich obsługi.

W tej sytuacji zadaniem organu regulacji jest nie tylko ingerowanie w relacje pomiędzy odbiorcami a przedsiębiorstwem związane z procesem ich bieżącej obsługi, ale również – sprawowanie nadzoru nad całością procedur, jakie stosowane są przez pracowników pionowo zintegrowanego przedsiębiorstwa energetycznego. Poza tym organy regulacji muszą ingerować w działania uczestników rynku zmierzające do pobudzenia ich aktywności.

W celu usystematyzowania zagadnień, poruszonych w tym artykule, omawia on cztery zasadnicze tematy związane z: prezentowaniem oferty (ze szczególnym uwzględnieniem informacji na temat cen), procesem zmiany sprzedawcy, zakresem uprawnień przysługujących pozyskanym odbiorcom i procedur, które powinny zostać wdrożone w celu zaoferowania im sprawnej obsługi oraz działań natury regulacyjnej zmierzających do zapewnienia ochrony ich istotnych interesów ekonomicznych.

 

Prezentowanie oferty

 

Odbiorca musi być świadom korzyści³⁾, jakie płyną z analizowania alternatywnych możliwości nabycia gazu ziemnego czy też energii elektrycznej. W toku poszukiwania atrakcyjnej oferty − działając zgodnie z zasadą racjonalności − konsument będzie kierował się dążeniem do zminimalizowania kosztów zakupu przy zachowaniu satysfakcjonującego poziomu jakości dostaw i obsługi handlowej. Warunkiem takiego zachowania (a więc również − efektywnego funkcjonowania rynku energii) jest zagwarantowanie uczestnikom obrotu dostępu do informacji. Tak więc działania, które prowadzone są przez krajowe organy regulacji, zmierzają do zapewnienia przejrzystości ofert, wystawianych rachunków i zawieranych kontraktów⁴⁾ − determinuje to utrzymanie odpowiedniego poziomu aktywności odbiorców stymulowanych warunkami oferowanymi przez tych usługodawców, którzy zdołają skłonić ich do zmiany sprzedawcy.

 

W przypadku rynku energii elektrycznej oraz rynku gazu ziemnego, podatnych na dobowe i sezonowe popyty⁵⁾, przejrzystość cen⁶⁾ ma znaczenie ze względu na możliwość śledzenia przez uczestników obrotu trendów oraz dokonywania porównań, które umożliwiają podejmowanie racjonalnych decyzji zakupowych⁷⁾. Właśnie dlatego informacja na temat wysokości i struktury opłat za energię powinna być łatwo dostępna. Jej brak uniemożliwia rozwój konkurencji pomiędzy sprzedawcami, ułatwiając im zawyżanie cen oraz wykorzystanie innych atutów, które wynikają z zajmowania pozycji dominującej.

W celu dokonania zmiany sprzedawcy, odbiorcy powinni nie tylko biernie oczekiwać na informacje dotyczące szczegółów konkurencyjnej oferty na sprzedaż energii, ale również − posiadać dostęp do listy wszystkich sprzedawców. Jest ona niezbędna w celu pozyskania informacji na temat szerokości podażowej strony rynku. Dlatego też do obowiązków krajowego organu regulacji albo innego, właściwego w tej materii podmiotu, należy przygotowanie i udostępnienie listy konkurujących sprzedawców. Także OSD powinien zostać zobligowany do dostarczania wszystkim odbiorcom takiego zestawienia (włącznie z obowiązkiem jego udostępnienia na swojej stronie internetowej wraz z kalkulatorem taryfowym).

Ceny powinny być podawane w materiałach promocyjnych oraz publikowane z zastosowaniem wszystkich dostępnych środków. Należy nie tylko popierać zastosowanie internetu do tego celu, ale również promować wykorzystanie tradycyjnych kanałów przepływu informacji ze względu na ograniczoną dostępność tego medium.

Przepisy, wydane przez władze danego państwa członkowskiego, powinny zagwarantować odbiorcom możliwość łatwego porównywania wysokości i struktury obowiązujących stawek. W tym celu należy im zapewnić dostęp do internetowego kalkulatora taryfowego, który automatyzuje proces porównywania i bieżącej aktualizacji opłat stosowanych przez konkurujące ze sobą firmy. Podstawowym warunkiem jego prawidłowego funkcjonowania jest jednak objęcie zakresem prezentowanych informacji danych dotyczących wszystkich sprzedawców oraz zapewnienie bieżącej aktualizacji przetwarzanych cen.

W przypadku braku jednego źródła, prezentującego pełny zakres danych, trzeba poszukiwać innych sposobów ich pozyskania. Nie można jednak oczekiwać, że drobny odbiorca energii będzie skłonny do podejmowania wysiłków zmierzających do samodzielnego zestawienia i porównania warunków płatności za energię. W przypadku bowiem gospodarstw domowych ewentualne oszczędności, wynikające ze zmiany sprzedawcy, nie byłyby dla nich wystarczającą motywacją do wykonania tak czasochłonnych czynności.

W celu ułatwienia porównywania konkurencyjnych ofert sprzedaży, organ regulacji, przy wsparciu innych władz, powinien przeprowadzić pogłębioną analizę funkcjonowania rynków, której zakres obejmuje również harmonizację danych. Niezbędne jest więc ujednolicenie zasad prowadzenia statystyki, co umożliwi porównywanie bieżącej sytuacji i trendów panujących na różnych rynkach. W celu zapewnienia kompatybilności informacji o cenach potrzebne jest również zharmonizowanie − ustanowionych na poziomie krajowym – reguł prawnych, które określają sposób, w jaki informacja o cenach podawana jest potencjalnym klientom w reklamach i drukach promocyjnych. Praktyka podobnego sposobu prezentacji cen, zawartych w tych materiałach, pozwala bowiem odbiorcom na dokonywanie analiz i wyciągnięcie prawidłowych wniosków.

W praktyce porównywalność cen jest jednak zapewniona nie tylko dzięki wysiłkom regulatora, organów ochrony konkurencji i prawodawcy, ale także dzięki działaniom prowadzonym siłami organizacji konsumenckich, placówek akademickich, urzędów statystycznych i innych organizacji pozarządowych.

Zarówno sprzedawcy energii elektrycznej jak również operatorzy sieci są zobowiązani do podawania swoich cen w podpisywanych kontraktach⁸⁾ na dostawy energii. W przypadku bowiem braku ich czytelnej prezentacji odbiorca natrafia na istotne utrudnienia w procesie porównywania obowiązujących go cen (wynikających z kontraktu zawartego z dotychczasowym sprzedawcą) oraz opłat proponowanych przez konkurentów. Nie ma więc możliwości podejmowania racjonalnych decyzji w tym zakresie.

Odbiorca ma również prawo do przejrzystej prezentacji cen, wykazywanych przez zarówno sprzedawców energii elektrycznej, jak również operatorów sieci, na wystawianych odbiorcom rachunkach. W przypadku uchybień w tym zakresie nie istnieje bowiem możliwość zweryfikowania ich zgodności z warunkami zawartymi w podpisanym kontrakcie. Zapewnienie przejrzystości cen⁹⁾ podawanych na rachunkach pozwala nie tylko na przekazanie informacji o obowiązującym systemie odpłatności, ale umożliwia również ich porównywanie z alternatywnymi stawkami, które aktualnie obowiązują na rynku. Zasady prezentowania cen na rachunkach powinny wynikać z ogólnych przepisów wydanych przez państwa członkowskie. Istotne jest również zapewnienie klarownej prezentacji pozostałych informacji, które są umieszczane na wystawianych fakturach¹⁰⁾.

Obowiązki w zakresie właściwej prezentacji cen nakładane są nie tylko na sprzedawcę, ale również na operatora sieci dystrybucyjnej, który w większości przypadków jest odpowiedzialny za proces fakturowania.

Wspólne fakturowanie sprzedaży energii i wyświadczonych usług sieciowych jest istotnym ułatwieniem dla drobnego odbiorcy. Otrzymywanie bowiem dwóch odrębnych rachunków wystawionych przez operatora sieci dystrybucyjnej i sprzedawcę energii to duży kłopot dla osoby prowadzącej gospodarstwo domowe.

Istotnym elementem wspólnotowej polityki energetycznej jest kształtowanie świadomości ekologicznej odbiorców energii. Dlatego też Dyrektywa elektroenergetyczna wprowadziła z dniem 1 lipca 2004 r. obowiązek podawania w wystawionym rachunku za zużytą energię, albo w załączonych do niego materiałach promocyjnych, struktury źródeł, które zostały wykorzystane do wytworzenia energii zużytej w zeszłym roku przez danego odbiorcę wraz z informacją o wpływie stosowanych paliw na stan środowiska naturalnego.

Celem tych działań jest podniesienie świadomości ekologicznej odbiorców, którzy powinni wywierać presję popytową zmieniając sprzedawcę energii w celu skorzystania z usług tego wytwórcy, który oferuje energię elektryczną wytworzoną z wykorzystaniem „czystych” źródeł.

 

Proces zmiany sprzedawcy

 

Podstawowym celem działań podejmowanych przez organy regulacji, które zmierzają do upowszechnienia procesu zmiany sprzedawcy energii¹¹⁾, jest:
-        zapewnienie odbiorcy końcowemu możliwości prawnych dokonywania zmiany sprzedawcy,
-        promowanie aktywności odbiorców w tym zakresie,
-        uproszczenie procesu zmiany w celu uczynienia go przyjaznym dla przeciętnego odbiorcy, który nie będzie akceptował żadnych utrudnień w tym zakresie,
-        zastosowanie standardowej i taniej procedury,
-        dokonywanie wszelkich czynności w relacji tylko z jednym podmiotem (najlepiej − nowym sprzedawcą),
-        maksymalne skrócenie czasu niezbędnego do dokonania zmiany,
-        całkowite wyeliminowanie opłat ponoszonych z tego tytułu przez odbiorcę,
-        objęcie procesu zmiany nadzorem organu regulacji.

 

Proces zmiany sprzedawcy nie powinien pociągać za sobą konieczności ponoszenia przez przedsiębiorstwa energetyczne zbędnych kosztów. Wykluczone jest ich bezpośrednie przerzucanie na małe niezależne spółki obrotu, ponieważ stanowiłoby to poważną barierę dostępu dla nowych uczestników rynku. Ich minimalizacji sprzyja wprowadzenie elektronicznej formy wymiany informacji, która powinna zostać oparta na standardowych procedurach zapewniających automatyczny, efektywny, szybki i bezawaryjny przepływ danych.

Proponuje się, aby to właśnie operator sieci dystrybucyjnej spełniał rolę hurtowni danych oraz zapewniał ich przetwarzanie (przemawia za tym między innymi prowadzenie obsługi inkasenckiej i sczytywanie liczników)¹²⁾.

Obsługa urządzeń pomiarowo-kontrolnych powinna być prowadzona przez podmiot niezależny od sprzedawcy¹³⁾. Koszty jego funkcjonowania nie mogą zostać ustalone na zbyt wysokim poziomie ze względu na stosunkowo niski poziom ryzyka takiej działalności. Poza tym operator urządzeń pomiarowo-kontrolnych – w celu podniesienia efektywności ekonomicznej prowadzonej działalności − może obsługiwać wszelkie liczniki zainstalowane na danej posesji (również wody).

Istotną przeszkodą, która ogranicza możliwość zmiany sprzedawcy, byłoby zainstalowanie na jego koszt nowych, bardziej zaawansowanych technologicznie liczników. W celu zapewnienia zwrotu kosztów instalacji nowych urządzeń pomiarowo-kontrolnych (nawet jeśli ich modernizacja wynika z decyzji krajowego organu regulacji) możliwe jest ich przerzucenie na odbiorców końcowych, ale tylko do wysokości przekraczającej roczną sumę oszczędności, która możliwa jest do uzyskania w wyniku dokonanej zmiany sprzedawcy. Generalnie jednak koszt amortyzacji urządzeń pomiarowo-kontrolnych powinien zostać przeniesiony na odbiorców w taryfach. A w celu zapewnienia jego zwrotu można zawrzeć z odbiorcą umowę na sprzedaż energii na czas określony. Nie może być ona jednak zawarta na zbyt długi okres.

 

Pod pojęciem obsługi urządzeń pomiarowo-kontrolnych, oprócz sczytywania liczników, należy rozumieć także przetwarzanie zebranych danych oraz określanie zużycia poszczególnych odbiorców końcowych. Obowiązkiem OSD jest sporządzanie statystyk zużycia. Odbiorca końcowy powinien mieć zapewniony dostęp do danych zgodnie ze złożonym zamówieniem albo natychmiastowy za pośrednictwem infolinii lub też internetu. Jest to szczególnie istotne w przypadku liczników wyposażonych w funkcje automatycznego sczytywania danych. W przypadku funkcjonowania wielu operatorów, obsługa urządzeń pomiarowo-kontrolnych ma zapewnić centralizowanie zebranych informacji w celu umożliwienia ich udostępniania. Operator urządzeń pomiarowo-kontrolnych zobowiązany jest do zapewnienia ochrony informacji poufnych.

W krajach, w których nie ma operatora instalacji pomiarowo-kontrolnych, OSD powinien zapewnić wszystkim uprawnionym uczestnikom rynku bezpłatny dostęp do niezbędnych informacji. Procedury, konieczne do zapewnienia standaryzacji procesu ich wymiany, powinny zostać określone przez władze albo przyjęte do stosowania w drodze dobrowolnej umowy przedsiębiorstw energetycznych.

Ze względu na liczbę zaangażowanych firm konieczne jest zharmonizowanie terminologii stosowanej w toku zmiany sprzedawcy. W tym celu niezbędne jest określenie zakresu danych koniecznych do dokonania zmiany (takich jak: imię, nazwisko, numer identyfikacyjny każdego punktu pomiarowego).

Podpisywanie umów powinno odbywać się z zastosowaniem tradycyjnych formularzy papierowych. Ich treść powinna zostać również udostępniona w formie elektronicznej. Możliwe jest jednak dokonywanie zmiany sprzedawcy z zastosowaniem internetu.

Prawo zabrania pobierania opłat przy zmianie sprzedawcy. Koszty tego procesu powinny zostać przeniesione na wszystkich użytkowników sieci za pomocą taryfy regulowanej. Nie ma również możliwości ograniczania liczby zmian dokonywanych w okresie roku. Jednak w przypadku nadmiernej liczby dokonanych zmian – zgodnie z notą interpretacyjną do Drugiej Dyrektywy¹⁴⁾ – koszt następnych powinien być jednak pokrywany przez odbiorcę.

 

Prawa pozyskanego odbiorcy

 

Odbiorcy powinni być chronieni przed wprowadzającymi w błąd i niekorzystnymi metodami sprzedaży, na przykład uchybieniami w zakresie obiektywnej prezentacji oferty czy też mylącymi zapisami umów. Pozyskanie klienta i sprawne przeprowadzenie procedury zmiany sprzedawcy nie oddala jednak wszystkich niebezpieczeństw, na jakie narażony jest drobny uczestnik transformowanego rynku energii. W toku dalszej współpracy pojawiają się bowiem nie tylko problemy natury ogólnej (to znaczy dotykające szerokich rzesz klientów), ale również uchybienia uderzające w pojedyncze osoby, które − z jakiś przyczyn − mogą się czuć pokrzywdzone i mają prawo do wszczynania sporów z przedsiębiorstwem energetycznym.

Odbiorcy energii powinni mieć zapewnioną ochronę, która jest realizowana zarówno poprzez stanowienie odpowiednich zapisów prawnych, jak również działania realizowane przez krajowy organ regulacji.

 

Umowy

 

Do podstawowych uprawnień odbiorcy końcowego należy prawo¹⁵⁾ do podpisania pisemnej umowy zarówno ze sprzedawcą energii, jak również z OSD. Zawarcie kontraktu ułatwia bowiem dochodzenie ewentualnych roszczeń. Zgodnie z Propozycją Dobrych Praktyk w Zakresie Ochrony Odbiorcy¹⁶⁾ma on prawo do zawarcia:
-        umowy o przyłączenie,
-        umowy o świadczenie usługi dystrybucyjnej,
-        umowy sprzedaży gazu ziemnego lub energii elektrycznej.

Ponadto Dyrektywy 2003/55/WE oraz 2003/54/WE zapewniają gospodarstwom domowym oraz małym przedsiębiorstwom możliwość podpisania umowy kompleksowej.

Umowa zawarta z przedsiębiorstwem energetycznym określa¹⁷⁾: nazwę i adres sprzedawcy, zakres świadczonych usług lub − przedmiot sprzedaży. Kontrakt precyzuje gwarantowany poziom jakości oraz zasady dotyczące kompensaty i zwrotu kosztów, które stosowane są w przypadku, gdy nie zostały dotrzymane standardy zdefiniowane w umowie. Określa ona sposoby uzyskiwania aktualnych informacji na temat stosowanych taryf i opłat za obsługę (w tym ewentualnie konserwacje lub remonty). Umowy o świadczenie usługi dystrybucyjnej oraz umowy sprzedaży energii zawierane są na czas określony lub nieokreślony.

Warunki umów powinny być uczciwe i znane z góry. Muszą zostać podane przed jej zawarciem lub potwierdzeniem zawarcia umowy. W przypadku umowy zawieranej z udziałem pośredników, powyższe informacje są również dostarczane odbiorcy przed jej podpisaniem. Odbiorca jest uprawniony do otrzymywania aktualnej informacji na temat obowiązujących taryf, czasu trwania kontraktu, zasad jego odnawiania i zrywania, procedur w zakresie rozstrzygania sporów.

Odbiorcy przyłączeni do systemu gazowniczego powinni zostać poinformowani o ich uprawnieniu do otrzymywania dostaw gazu ziemnego określonej jakości (określonej zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem krajowym). Ceny powinny zaś zostać ustalone na rozsądnym poziomie. Odbiorca uprawniony jest także do otrzymywania aktualnej informacji na temat zasad rekompensowania niewłaściwej jakości świadczonych usług. Jest on często określony w umowie na sprzedaż energii. Natomiast w pozostałych przypadkach determinowany jest przepisami prawa.

Odbiorca ma prawo do korzystania z szerokiego zakresu wariantów realizowania płatności. Wszelkie różnice w warunkach uiszczania opłat powinny odzwierciedlać koszty ponoszone przez sprzedawcę z tytułu akceptowania różnych form płatności.

Przedsiębiorstwo energetyczne może dokonać zmiany warunków wynikających z zawartej wcześniej umowy, w trybie określonym w podpisanym dokumencie pod warunkiem jednak, że postanowienia nie zostaną zmienione w sposób istotny.

Szczególne znaczenie ma publikowanie informacji o zmianach cen, które mają miejsce w czasie obowiązywania podpisanej umowy na sprzedaż energii, w przypadku gdy kontrakt pozwala na dokonywanie ich zmian w czasie jego trwania. Ich czytelna prezentacja umożliwia odbiorcy śledzenie kierunku i tempa zmian.

Zgodnie z zaleceniami ERGEG-u¹⁸⁾, odbiorca powinien zostać poinformowany o zmianie cen z wyprzedzeniem wynikającym z podpisanego kontraktu. Załącznik A do Dyrektywy 2003/54/WE wymaga, aby informacje o podwyżce stawek podawane były nie później niż jeden okres fakturowania po jej wejściu w życie. Niezbędne działania podejmowane w celu informowania o zmianie cen (środki przekazu użyte do tego celu oraz stosowane procedury) a także harmonogram ich podawania do wiadomości publicznej powinny zostać ściśle określone.

Poza tym kontrakt może być zmieniony, jeśli wynika to z nowelizacji obowiązujących przepisów prawa albo decyzji władz, a przedsiębiorstwo nie mogło wcześniej uwzględnić nowych wymogów.

Zasady dokonywania zmiany postanowień kontraktowych i rozwiązania umowy muszą być jasno sformułowane, a odbiorca powinien być o nich szczegółowo poinformowany. Odbiorca energii ma prawo do otrzymania zawiadomienia o każdym zamiarze wprowadzenia zmian do umowy oraz otrzymania informacji o prawie do wycofania się z umowy po otrzymaniu zawiadomienia o proponowanej nowelizacji. Musi on mieć zagwarantowane prawo do zerwania kontaktu w przypadku braku akceptacji podwyżki lub innych warunków, podanych im do wiadomości przez świadczącego usługi energetyczne.

Zawarta umowa powinna określać czas jej obowiązywania, warunki odnowienia i wygaśnięcia świadczeń usługowych i kontraktu oraz istnienie jakiegokolwiek prawa jej rozwiązania. Nie jest dopuszczalne umieszczenie klauzuli kontraktowej wykluczającej zmianę sprzedawcy. Możliwe jest natomiast wprowadzenie rozsądnych opłat z tytułu zerwania kontraktu przez odbiorcę przy zachowaniu racjonalnie określonego okresu wypowiedzenia.

 

Dostawy energii

 

Odbiorca ma prawo do podpisania umowy o przyłączenie, która określa termin wykonania tej instalacji.

ERGEG zaleca¹⁹⁾ uprawnienie odbiorcy do uzyskania gwarancji szybkiego przyłączenia do sieci energetycznej²⁰⁾, unowocześniania instalacji oraz rozpoczęcia dostaw w rozsądnym terminie.

Czas, w którym dokonywane jest przyłączenie oraz termin rozpoczęcia poboru stanowi istotny wskaźnik jakości świadczonych usług sieciowych. Okres ten powinien zostać określony przepisami prawa lub określony przez krajowy organ regulacji. Odbiorca powinien natomiast zostać poinformowany o obowiązujących standardach w tym zakresie. Odbiorca ma prawo do uzyskania rekompensaty za okres opóźnienia, jeśli wyżej określone terminy zostały naruszone.

Obowiązkiem krajowego organu regulacji jest zapewnienie, że opłaty za przyłączenie oraz inne usługi sieciowe spełniają kryteria równoprawnego traktowania, odzwierciedlają koszty (co znaczy, że ustanowione zostały na uzasadnionym poziomie) oraz są przejrzyste²¹⁾.

Odbiorcy przyłączeni do systemu dystrybucyjnego, powinni zostać poinformowani o przysługujących im gwarancjach w zakresie bezpieczeństwa energetycznego, na które składa się zapewnienie ciągłości dostaw energii o określonej jakości, w warunkach cenowej dostępności, realizowanych zgodnie z ustawodawstwem krajowym.

Również sprzedawcy przysługuje prawo do zerwania umowy o świadczenie usług sieciowych, umowy na sprzedaż energii lub umowy kompleksowej i wstrzymania jej dostaw w przypadku, gdy odbiorca naruszył w sposób rażący swoje obowiązki i nie zaprzestał tego procederu (na przykład kradzieży energii albo unikania płatności) pomimo wezwania dostarczonego mu przez przedsiębiorstwo energetyczne. Spoczywa na nim obowiązek wysłania pisemnego zawiadomienia o anulowaniu kontraktu, w którym powinny zostać ściśle określone przyczyny oraz data upływu terminu obowiązywania umowy. Jednak nawet po jego dostarczeniu na dotychczasowym sprzedawcy spoczywa obowiązek kontynuowania dostaw przez określony czas.

W przypadku wycofania się sprzedawcy z rynku powinny zostać zastosowane procedury, które mają na celu zabezpieczenie ciągłości dostaw energii do odbiorcy końcowego. W takiej sytuacji spoczywające na nim zobowiązania przejmuje dostawca awaryjny²²⁾, którego obowiązki powinny zostać szczegółowo zdefiniowane. Na państwach członkowskich spoczywa obowiązek zagwarantowania efektywnych, przejrzystych i neutralnych²³⁾ mechanizmów właściwej obsługi odbiorców biernych.

             

Działania regulacyjne

 

Ochrona odbiorcy

 

W warunkach monopolu naturalnego infrastruktury i wynikających z niego szeregu ograniczeń natury czysto technicznej, które stoją na przeszkodzie rozwoju energetyki sieciowej, konieczne jest zapewnienie szerokiego zakresu nadzoru sprawowanego przez organy regulacji²⁴⁾. Powinien on ingerować nie tylko w zasady dotyczące unbundlingu, zmierzające do zapewnienia przestrzegania praw przysługujących masowemu odbiorcy energii, ale stać również na straży interesów poszczególnych osób w toku rozpatrywania wnoszonych przez nie skarg.

 

Obowiązkiem państw członkowskich jest powołanie organu regulacji, do którego zadań należy m.in. przyjmowanie i rozpatrywanie skarg złożonych przez konsumentów. Państwa członkowskie zobowiązane są do zapewnienia odbiorcom możliwości skorzystania z przejrzystych, prostych i nieuciążliwych procedur ich rozpatrywania. Rozstrzyganie skarg powinno być dokonywane w rozsądnym okresie czasu z zachowaniem przez organ należytej staranności (zmierzającej również do dotrzymania ustalonych przez prawo terminów).

Odbiorca powinien mieć możliwość skorzystania z procedur, które nie powodują konieczności uiszczania opłat²⁵⁾ oraz umożliwiają uzyskanie, w uzasadnionych przypadkach, zwrotu kosztów lub prawa do rekompensaty²⁶⁾. W toku rozstrzygania sporu konsument powinien zostać szczegółowo poinformowany o przysługujących mu prawach oraz obowiązujących procedurach, które stosowane są w trakcie postępowania zmierzającego do rozpatrzenia skargi.

Szczegółowo określone obowiązki proceduralne w postępowaniu zmierzającym do rozstrzygnięcia sporu powinny zostać nałożone również na sprzedawcę oraz OSD. Zalecane jest przygotowanie przez przedsiębiorstwa energetyczne kodeksu postępowania w tym zakresie.

W celu podkreślenia roli, jaką sprzedawcy energii oraz operatorzy sieci dystrybucyjnych odgrywają w procesie promowania i popierania właściwych praktyk, prowadzących do zapewnienia przejrzystości cen prezentowanych w materiałach promocyjnych i podpisywanych kontraktach oraz wystawianych rachunkach, przygotowane przez ERGEG Propozycje dobrych praktyk w zakresie przejrzystości cen²⁷⁾ rekomendują dostawcom usług przygotowanie kodeksu postępowania w zakresie promowania oraz prezentacji cen energii i opłat za użytkowanie sieci nakładanych na odbiorców końcowych.

Przygotowany Kodeks powinien zostać nie tylko ograniczony do zagadnień z zakresu przejrzystości podawanych cen, ale także odnosić się do innych problemów związanych z ochroną interesów detalicznych odbiorców energii. ERGEG zaleca ustanowienie przez operatorów specjalnych zasad postępowania w obu, wyżej wymienionych, kwestiach.

 

Program zgodności

 

Druga Dyrektywa stanowi, że operator systemu dystrybucyjnego jest zobowiązany do ustanowienia programu zapewnienia zgodności działań operatora z zasadami ochrony konkurencji²⁸⁾ (ang. the compliance program). Dokument powinien określić zasady postępowania stosowane przez personel i kierownictwo operatora sieci, które mają na celu wykluczenie przypadków dyskryminowania niezależnych sprzedawców energii zmuszonych do korzystania z usług tego samego operatora.

 

Zapewnienie ochrony informacji poufnych jest jednym z podstawowych celów opracowania Programu zgodności, który szczegółowo określi, jakie rodzaje informacji powinny być uważane za poufne oraz w jaki sposób powinna zostać zapewniona ich ochrona. Powinien także przywoływać kary, określone przepisami prawa obowiązującego w danym państwie członkowskim, nakładane w przypadku braku zapewnienia właściwego poziomu stosowanych zabezpieczeń²⁹⁾.

W celu zapewnienia ochrony informacji poufnych te przedsiębiorstwa zintegrowane pionowo, które nie posiadają wyodrębnionych baz danych, muszą określić procedury obowiązujące w zakresie zarządzania danymi. Jakkolwiek nie proponuje się utworzenia oddzielnych baz danych³⁰⁾, to jednak zakres dostępu do informacji powinien zostać prawidłowo zdefiniowany i ograniczony zgodnie z zasadą ochrony informacji poufnych. Zasady bezpieczeństwa wykluczają na przykład udzielenie pracownikom spółek obrotowych nieograniczonego dostępu do baz danych zawierających informacje, które mogą pozwolić im na uzyskanie przewagi konkurencyjnej (takich jak na przykład informacje o potencjale ekonomicznych użytkowników sieci). Personel poza operatorski nie może mieć dostępu do systemu informatycznego w części przetwarzającej informacje poufne.

Dla niezależnej spółki obrotu ważne jest dokonanie optymalnej selekcji docelowej grupy klientów, którzy powinni charakteryzować się zdolnością do terminowego regulowania zobowiązań z tytułu pobranej energii. W tym celu sprzedawcy niezbędna jest wiedza na temat wypłacalności odbiorców. A ponieważ najpełniejsze informacje na ten temat posiadają operatorzy sieci dystrybucyjnej, podczas gdy nowi uczestnicy obrotu muszą je dopiero pozyskać, OSD powinni zabezpieczyć zgromadzone dane przed dostępem powiązanych z nimi spółek obrotu, działających na wolnym rynku, dla których wejście w ich posiadanie byłoby źródłem nieuzasadnionej przewagi konkurencyjnej.

Drugim obowiązkiem operatora sieci jest udostępnianie jej użytkownikom informacji na temat technicznych szczegółów funkcjonowania infrastruktury oraz szerokie i nie dyskryminacyjne publikowanie ogólnodostępnych informacji na temat własnej działalności.

Krajowe organy regulacji powinny zostać wyposażone w kompetencje pozwalające im na skierowanie do odpowiednich przedsiębiorstw żądania przedstawienia dowodów na ustanowienie skutecznych ograniczeń w przepływie informacji związanych z funkcjonowaniem rynku energii elektrycznej³¹⁾.

Pozostałe reguły zawarte w Programie zgodności dotyczą sposobu zachowania personelu operatora wobec odbiorców końcowych. Pracownicy spółki sieciowej powinni zachowywać się w sposób dowodzący, że reprezentują wyłącznie interesy operatora sieci i nie są w żaden sposób powiązani z żadnym podmiotem prowadzącym działalność w zakresie obrotu (który konkuruje o odbiorców podłączonych do tej sieci). Pracownicy nie mają prawa rekomendować żadnej spółki obrotu; wolno im jedynie wskazywać zainteresowanym odbiorcom ogólnie dostępne źródła informacji na ich temat. Celem Programu jest zapewnienie traktowania odbiorców przez personel w sposób wykluczających zachowania dyskryminacyjne w stosunku do niezależnych spółek obrotu oraz zapewnienie pełnego monitoringu ich zachowania. Program powinien więc zawierać szczegółową listę obowiązków pracowniczych, których wykonanie ma na celu spełnienie tego kryterium.

Przygotowany Program zgodności nie może być odłożony ad acta. Musi być aktywnie promowany wśród pracowników spółki operatorskiej poprzez:
-        aktywne, systematyczne i widoczne poparcie zarządu dla jego realizacji (a w szczególności poprzez oświadczenie zarządu, skierowane do personelu, w sprawie poparcia dla realizacji Programu),
-        pisemne zobowiązanie każdego pracownika do przystąpienia do jego realizacji,
-        stanowcze oświadczenie, że złamanie przez personel zasad Programu pociągnie za sobą konsekwencje dyscyplinarne,
-        szkolenia w zakresie realizacji Programu zgodności.

Ocena stanu wdrażania Programu musi być prowadzona w sposób konsekwentny i przejrzysty, który nie pozostawia pracownikom wątpliwości, że ich stosowanie się do jego zasad jest ciągle obserwowane i oceniane. Celem prowadzonego monitoringu wdrażania zasad, zdefiniowanych w tym dokumencie, jest nie tylko zapewnienie, że są one wdrażane zgodnie z założeniami, ale także zidentyfikowanie obszarów zwiększonego ryzyka związanego z tym procesem.

Osoba lub gremium, odpowiedzialne za monitorowanie programu zgodności, przygotowuje coroczny raport na temat postępów w realizacji Programu zgodności, który dotyczy działań podejmowanych w celu jego wdrażania. Przygotowany dokument powinien zostać zaakceptowany przez zarząd przedsiębiorstwa, przedstawiony organowi regulacji i opublikowany.

 

Pozostałe wymogi unbundlingu

 

Oprócz wymienionych, w trakcie omawiania Programu zgodności problemów związanych z wdrożeniem wymogów obowiązujących w zakresie unbundlingu, warto zwrócić uwagę na pozostałe aspekty tego zagadnienia związane z procesem pozyskiwania i obsługi odbiorców końcowych.

 

Nota interpretacyjna do Dyrektywy 2003/54/WE³²⁾ zaleca państwom członkowskim wprowadzenie nakazu prowadzenia działalności operatorskiej pod inną marką. Ma to na celu wyeliminowanie możliwości wykorzystania znaku handlowego zasiedziałego operatora sieci do promowania powiązanego z nim przedsiębiorstwa obrotu. Dlatego też rekomendowane jest nadanie mu odrębnej nazwy. Miało by to również pozytywny wpływ na kształtowanie mentalności pracowników spółki operatorskiej.

Z tego samego powodu państwo członkowskie może zalecić usunięcie ze strony internetowej sprzedawcy odniesienia do portalu operatora sieci.

Trzecim zaleceniem jest przeniesienie − w przypadkach ekonomicznie uzasadnionych – siedziby spółki obrotu do odrębnego budynku. Wpłynęłoby to pozytywnie na kształtowanie niedyskryminacyjnych zachowań personelu, utrudniało przepływ informacji i utrwalało w świadomości odbiorców przekonanie o odrębności i niezależności sprzedawcy.

Określone w dyrektywach wymagania w zakresie unbundlingu mają charakter minimalny, podczas gdy państwa członkowskie mogą wprowadzić dalej idące zasady prawne.

 

*                      *                      *

 

Przedstawione zasady pozyskiwania i obsługi odbiorców końcowych mają na celu pobudzenie ich aktywności³³⁾ i pozyskanie zaufania odbiorców energii, którzy – aby zaangażować się w proces uwalniania rynku − muszą odnosić wymierne korzyści wynikające z poprawy poziomu efektywności funkcjonowania sprzedawców energii oraz wzrastającej jakości regulowanych usług operatorskich.

Katalizatorem procesu zmiany sprzedawcy jest w szczególności zapewnienie dostępności informacji o cenach oraz uproszczenie procedur obowiązujących w tym zakresie. Potrzeba analizowania cen i zapewnienia dostępności informacji na temat ich wysokości oraz struktury nabiera znaczenia w miarę kontynuacji procesu otwierania rynku. W okresie przed rozpoczęciem procesu jego liberalizacji informacja o cenach była potrzebna odbiorcom do zweryfikowania rzetelności otrzymywanych rachunków a w mniejszym stopniu do przeprowadzenia analizy trendów.

Podstawowym celem prac, zmierzających do podniesienia poziomu przejrzystości cen, umów podpisywanych na dostawy energii oraz rachunków wystawianych odbiorcom końcowym za wykorzystaną energię i wykonane usługi dystrybucji jest stworzenie odbiorcom warunków do podejmowania świadomej decyzji w zakresie zmiany sprzedawcy. W tym celu istotne jest zapewnienie odbiorcy dostępu do porównywalnej (również z warunkami zawartymi we wcześniej podpisanym kontrakcie), właściwej i aktualnej informacji o cenach. Oprócz tego niezbędna jest również prawidłowo sporządzona informacja na temat innych aspektów oferty.

Wymagania, obowiązujące w zakresie pozyskiwania odbiorców energii i ochrony przysługujących im praw, powinny zostać zharmonizowane w celu zapewnienia płynnego procesu integracji rynków krajowych i podniesienia poziomu transgranicznej wymiany energii.

W celu podniesienia poziomu aktywności odbiorców niezbędne jest narzucenie przedsiębiorstwom energetycznym określonych rygorów. Dotyczą one nie tylko zasad prowadzenia współpracy w procesie zmiany sprzedawcy, ale również zakresu usług oraz sposobu obsługi odbiorców końcowych.

Ci ostatni zmuszeni są do analizowania rynku energii lub korzystania z taryf regulowanych. Należy więc udzielić im daleko idącej pomocy w procesie zbierania i oceniania informacji o szczegółach alternatywnych ofert sprzedaży energii. Odbiorca energii nie może pozostawać osamotniony w swoich wysiłkach zmierzających do obniżenia opłat za zużywaną energię. Konieczne jest stworzenie odpowiednich norm prawnych jego funkcjonowania, obejmujących zarówno zagadnienia prawne, jak również problemy techniczne związane z realizacją dostaw energii.

 

Podmiot, który zamierza rozpocząć działalność na rynku, musi przeprowadzić szczegółową analizę barier dostępu oraz innych elementów otoczenia rynkowego. Rzutują one na, stosowaną przez spółki prowadzące działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną lub gazem ziemnym, strategię w zakresie pozyskiwania i utrzymania odbiorców końcowych.

 

 

 

Literatura:

 

1. Dyrektywa 2003/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca Dyrektywę 98/30/WE.
2. Dyrektywa 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylająca Dyrektywę 98/30/WE.
3. Note of DG Energy & Transport on directives 2003/54/EC and 2003/55/EC on the internal market in electricity and natural gas, Practical measures for distribution resulting from the opening up to competition, 16.01.2004 r.
4. Supplier Switch Process, Best Practice Proposition.
5. Customer Protection, Best Practice Proposition.
6. Transparency of Prices, Best Practice Proposition.
7. ERGEG Guidelines for Good Practice on Information Management and Transparency in Energy Markets (GGPIMT).
8. Obstacles to switching in the gas retail market Guidelines of Good Practice and Status, Review E06-CSW-05-03, 18 April 2007.
9. ERGEG Report on Transparency of Energy Prices, Bills and Contracts, Ref: E05-CFG-02-07, 30 September 2005.
10. ERGEG Status review on end-user price regulation, Ref: E07-CPR-08-04, 14 June 2007.

---

¹⁾ Dyrektywa 2003/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca Dyrektywę 98/30/WE.

²⁾ Dyrektywa 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylająca Dyrektywę 98/30/WE.

³⁾ Potencjalne oszczędności, jakie odbiorca może uzyskać dzięki odejściu od sprzedawcy z urzędu wynoszą maksymalnie 5% w większości badanych państw członkowskich (w przypadku Wielkiej Brytanii 10%). Źródło: Obstacles to switching in the gas retail market Guidelines of Good Practice and Status, Review E06-CSW-05-03, 18 April 2007, str. 16.

⁴⁾ Zgodnie z art. 3(5) Dyrektywy 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej uchylającej Dyrektywę 98/30/WE „Państwa Członkowskie podejmują właściwe środki dla ochrony odbiorców końcowych (…). Państwa Członkowskie zapewniają wysoki poziom ochrony odbiorców, w szczególności w odniesieniu do przejrzystości warunków umów, informacji ogólnych i mechanizmów rozstrzygania sporów”.

⁵⁾ W przypadku rynku, który charakteryzuje się przewagą podaży energii elektrycznej, generowanej z użyciem elektrowni wodnych, możemy mieć do czynienia ze spadkiem jej podaży w miarę wyczerpywania się zapasów wody zgromadzonych w opróżnianych zbiornikach retencyjnych, które zaopatrują elektrownie.

⁶⁾ Słowo „przejrzyste” oznacza, że coś jest jasno widoczne i może być łatwo wyróżnione w celu poddania dalszej obserwacji. W przypadku informacji pojęcie to oznacza, że są one łatwe do przyswojenia dzięki zaprezentowaniu ich w sposób jasny i wyróżniający się, a więc w formie łatwo zrozumiałej.

Przejrzystość informacji może być zapewniona tylko w warunkach przestrzegania reguł otwartości, uczciwości i odpowiedzialności w trakcie wykonywania umów publicznych i prywatnych.

Por.: Transparency of Prices, Best Practice Proposition.

⁷⁾ Jakość generowanych przez rynek sygnałów cenowych jest niezwykle istotnym determinantem rozwoju konkurencji i ma wpływ na poziom cen energii oraz zakres stosowania taryf regulowanych. Jakkolwiek prawidłowo określony zakres usług użyteczności publicznej musi obejmować – stosowaną w rozsądnym zakresie – taryfikację, to jednak w chwili obecnej regulacja cen dla odbiorców końcowych w dalszym ciągu ogranicza rozwój konkurencji. Wywiera także negatywny wpływ na, niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania rynku, sygnały cenowe.

Należy pamiętać, że stopa zysku, jaka jest realizowana przez przedsiębiorstwa, pozostaje niska tylko wtedy, gdy konsumenci wywierają na nie presję popytową. To właśnie aktywność odbiorców końcowych na rynku energii determinuje tempo odchodzenia od regulacji cen detalicznych.

Prawidłowo stosowana regulacja cen może być jednak niezbędna w celu zapewnienia ochrony interesów odbiorcy w pewnych specyficznych okolicznościach, na przykład w czasie transformacji skutkującej stopniowym wprowadzaniem efektywnej konkurencji. Taryfikacja musi jednak zostać ograniczona tak, aby nie przeszkadzać w procesie otwierania rynku, nie powodować dyskryminacji uderzającej w niezależnych sprzedawców energii działających w krajach UE, oraz nie zakłócać rozwoju konkurencji a w konsekwencji − nie ograniczać rozwoju rynku wtórnego.

⁸⁾ Stosowane są trzy zasadnicze metodologie ustalania cen określanych w myśl podpisywanych kontraktów:

- standardowa cena zmienna;

W tym przypadku cena zostaje powiązana z notowaniami rynku spotowego. Jej indeksacja oraz aktualizacja prowadzonych rozliczeń występuje z opóźnieniem ze względu na potrzebę poinformowania odbiorcy o zmianie obowiązujących stawek.

Ten rodzaj umowy jest najbardziej rozpowszechniony wśród gospodarstw domowych, z których 65% wykorzystuje taką formułę. Jest to standardowy kontrakt stosowany przez zasiedziałych sprzedawców (ang. default supplier), którzy obsługują odbiorców preferujących bierne zachowania na rynku energii.

- cena z narzutem (ang. spot + mark-up);

Kontrakty tego typu stosowane są w oparciu o ceny notowane na Nord Pool. W tym przypadku cena jest obliczana jako miesięczna średnia ważona powiększona o narzut (wahający się w zakresie od 0,001875 do 0,00375 za kWh)*.

- ceny stałe;

Kontrakt zawierany jest na okres od 1-go do 3 lat. Realizacja umowy zostaje rozliczona w oparciu o taryfy zatwierdzane na okres roku lub miesiąca.

Por.: ERGEG Report on Transparency of Energy Prices, Bills and Contracts, Ref: E05-CFG-02-07, 30 September 2005.

* Źródło: jak wyżej str. 13.

⁹⁾ Propozycja Dobrych Praktyk w Zakresie Przejrzystości Cen dotyczy zarówno stawek za zużytą energię, jak również opłat za użytkowanie infrastruktury.

Patrz: Transparency of Prices,Best Practice Proposition.

¹⁰⁾ Pozostałe dwa są związane zarówno z obowiązkami wypełnianymi przez sprzedawcę, jak również operatora sieci dystrybucyjnej, który w większości przypadków jest odpowiedzialny za proces fakturowania.

¹¹⁾ Proces zmiany sprzedawcy polega na podjęciu dobrowolnej decyzji o zmianie sprzedawcy czy też wolumenu energii pobieranej od jednego sprzedawcy. Dzięki temu możliwe jest również jednoczesne korzystanie z usług różnych spółek obrotu.

¹²⁾ Podmiot, który chce skorzystać z przysługującego mu prawa do dokonania zmiany sprzedawcy, nie musi posiadać licznika wyposażonego w funkcję automatycznego rejestrowania zmian w zużyciu i przesyłania danych pomiarowych do operatora. Liczniki wyposażone w zaawansowane opcje technologiczne mogą być istotnym elementem zapewnienia lojalności odbiorców końcowych (zwłaszcza poprzez otwarcie przed nimi możliwości uczestnictwa w programach aktywnego zarządzania popytem). Stanowią one niezbędne uzupełnienie precyzyjnie dopasowanych taryf energetycznych, umożliwiając odbiorcom optymalizację profili poboru energii.

W celu określenia zmian w poborze energii elektrycznej można przyporządkować poszczególnym odbiorcom profile zużycia energii, które zostaną przyporządkowane danej kategorii odbiorców według kryterium wielkości zużycia albo odcinka sieci dystrybucyjnej, do której zostali przyłączeni.

¹³⁾ Odbiorca nie może być obciążony żadnymi kosztami z tytułu zmiany operatora urządzeń pomiarowo-kontrolnych.

¹⁴⁾ Patrz: Note of DG Energy & Transport on directives 2003/54/EC and 2003/55/EC on the internal market in electricity and natural gas, Practical measures for distribution resulting from the opening up to competition, 16.01.2004.

¹⁵⁾ Patrz: Załącznik A do Dyrektywy 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej Dyrektywę 98/30/WE.

¹⁶⁾ Customer Protection, Best Practice Proposition.

¹⁷⁾ Por.: jak wyżej.

¹⁸⁾ Patrz: Transparency of Prices, Best Practice Proposition.

19⁾ Patrz: Customer Protection, Best Practice Proposition.

20⁾ Wykonanie przyłącza może zostać uzależnione od uzyskania pozwolenia na budowę.

21⁾ Zgodnie z postanowieniami art. 23(2) Dyrektywy 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej Dyrektywę 98/30/WE, „Organy regulacyjne są odpowiedzialne za ustalanie lub zatwierdzanie, przed ich wejściem w życie, przynajmniej metod stosowanych do wyliczania lub ustanawiania warunków dla (…) przyłączenia i dostępu do sieci krajowych, łącznie z taryfami za przesyłanie i dystrybucję. Te taryfy lub metody umożliwiają prowadzenie inwestycji w sieci w sposób zapewniający możliwość działania sieci;”.

22⁾ Należy rozróżnić dwie kategorie dostawców „awaryjnych”. Ze względu na łatwość wykorzystania baz danych zintegrowanego przedsiębiorstwa zasiedziałego (które zostały przygotowane jeszcze przed rozpoczęciem procesu liberalizacji) do obsługi szerokich rzesz odbiorców biernych zadania w tym zakresie może pełnić wydzielona z jego struktur spółka obrotu (ang. default supplier). Przedsiębiorstwo zostaje wybrane przez władze danego państwa członkowskiego w drodze konkursu ofert, które musi wykluczyć ryzyko wzmocnienia jego pozycji dominującej.

W przypadku natomiast powierzenia tych zadań innej firmie, która powinna zostać wybrana w drodze przetargu, stosowany jest termin „supplier of last resort”.

²³⁾ Neutralność jest pojęciem ekonomicznym, które oznacza brak wpływu na decyzje podmiotów działających na wolnym rynku. Mechanizm funkcjonowania dostawcy z urzędu nie powinien mieć negatywnego wpływu na podnoszenie poziomu konkurencji.

²⁴⁾ Zgodnie z art. 23(1) h Dyrektywy 2003/54/WE dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej Dyrektywę 98/30/WE, do zadań krajowego organu regulacji należy także monitorowanie poziomu przejrzystości i konkurencji. Natomiast art. 28(1) stanowi, że „Komisja monitoruje, dokonuje przeglądu stosowania niniejszej dyrektywy oraz przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie przed końcem pierwszego roku po wejściu w życie niniejszej dyrektywy całościowe sprawozdanie o postępach, kolejne sprawozdania są składane raz w roku. Sprawozdanie takie obejmie w szczególności: (…) zebrane doświadczenia i postępy poczynione na drodze do utworzenia pełnego i w pełni działającego rynku wewnętrznego energii elektrycznej, przeszkody utrudniające realizację tego celu, włączając w to kwestie dominacji, koncentracji rynkowej, zachowań grabieżczych i antykonkurencyjnych oraz ich wpływu na zakłócenia w działaniu rynku;”.

²⁵⁾ Patrz: Customer Protection, Best Practice Proposition.

²⁶⁾ Patrz: Załącznik A do Dyrektywy 2003/54/WE dotyczącej wspólnych zasad wewnętrznego rynku energii elektrycznej i uchylającej Dyrektywę 98/30/WE.

²⁷⁾ Patrz: Transparency of Prices, Best Practice Proposition.

²⁸⁾ Zgodnie z art. 10(2) d Dyrektywy 2003/54/WE dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej Dyrektywę 98/30/WE, „operator systemu przesyłowego opracowuje program zgodności, określający środki podjęte dla zapewnienia eliminacji zachowań dyskryminacyjnych, a także zapewnienia odpowiedniego monitoringu przestrzegania tego programu. Program określa szczególne obowiązki pracowników dla osiągnięcia tego celu. Roczne sprawozdanie, określające podjęte środki, jest przedkładane, przez osobę lub jednostkę odpowiedzialną za kontrolę zgodności z programem, organowi regulacyjnemu określonemu w art. 23 ust. 1 oraz jest publikowane.”.

²⁹⁾ Art. 23(9) Dyrektywy 2003/54/WE dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej Dyrektywę 98/30/WE obliguje władze państw członkowskich do zdecydowanego reagowania w przypadku zaniedbania zasad ochrony informacji poufnych określonych w dyrektywie.

³⁰⁾ Przeciwne rozwiązanie zostało przyjęte w przypadku magazynów gazu. Patrz: Guidelines for Good TPA Practice for Storage System Operators (GGPSSO).

³¹⁾ Patrz: ERGEG Guidelines for Good Practice on Information Management and Transparency in Energy Markets (GGPIMT).

³²⁾ Note of DG Energy & Transport on Directives 2003/54/EC and 2003/55/EC on the internal market in electricity and gas, The unbundling regime.

³³⁾ O skuteczności działań mających na celu pobudzenie aktywności odbiorców najlepiej świadczy tendencja do odchodzenia od dostawców stosujących regulowane taryfy energetyczne*. W przypadku zaistnienia możliwości wyboru pomiędzy cenami regulowanymi i cenami rynkowymi, tylko niewielu odbiorców zdecydowało się na podjęcie ryzyka gry rynkowej. W większości podsektorów rynku 80% odbiorców wybrało ceny regulowane a w wielu z nich – prawie 100%**. Jednakże w grupie wielkich odbiorców sytuacja w tym zakresie jest odmienna.

* Stosowanie taryf regulowanych nie oznacza, że mamy do czynienia z dostawcą ostatniej szansy (ang. supplier of last resort) czy też − sprzedawcą z urzędu (ang. default supplier). Aneks podaje zestawienie informacji na temat stosowania taryf regulowanych przez konkurencyjnych sprzedawców energii w poszczególnych państwach członkowskich.

** Na poziom bierności odbiorców ma wpływ – obowiązujący w niektórych krajach – zakaz powrotu odbiorców do taryf regulowanych.

Patrz: ERGEG Status review on end-user price regulation, Ref: E07-CPR-08-04, 14 June 2007.