1. Wprowadzenie

Na początku 2004 r. Urząd Regulacji Energetyki przeprowadził kolejne badanie przedsiębiorstw zajmujących się działalnością ciepłowniczą w 2003 r. Było ono kontynuacją badania przeprowadzonego w roku 2003. Tak samo jak w roku poprzednim, badaniem objęto przedsiębiorstwa, które posiadały koncesję Prezesa URE na działalność w zakresie wytwarzania, przesyłania i dystrybucji oraz obrotu ciepłem, określoną w art. 32 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne, ważną w okresie sprawozdawczym. W tym miejscu należy zaznaczyć, że koncesje Prezesa URE na działalność ciepłowniczą posiadają nie tylko przedsiębiorstwa typowo ciepłownicze, ale również przedsiębiorstwa przemysłowe i usługowe, w których działalność ciepłownicza stanowi zaledwie ułamek, czasem bardzo niewielki, całej ich działalności gospodarczej.

Podstawą badania były dane uzyskane od każdego z przedsiębiorstw za pomocą specjalnego formularza.¹⁾) Jego wyniki zostały obszernie zaprezentowane w wydawnictwie Prezesa URE: Energetyka cieplna w liczbach – 2003, opublikowanym we wrześniu br., które jest przede wszystkim zbiorem tablic statystycznych. Zestawienia tabelaryczne pokazują wyniki badań z dwóch ostatnich lat zagregowane według wybranych zasad klasyfikacji przedsiębiorstw, wykorzystujących następujące kryteria: wskaźnik zaangażowania w ciepłowniczą działalność energetyczną (WZDE), formę prawną, rodzaj działalności (posiadane koncesje), klasę Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), województwo czy wreszcie obszar działania oddziałów terenowych URE. Wydawnictwo to zawiera również krótką charakterystykę podstawowych tendencji zaobserwowanych w energetyce cieplnej w 2003 r. oraz informację o badaniu i szczegółowe uwagi metodyczne. Z kolei objaśnienie metody przedmiotowego badania wraz z całym instrumentarium znalazły się w publikacji URE: Energetyka cieplna w Polsce – 2002 (Biblioteka Regulatora, Warszawa, marzec 2004).

Podobnie jak w roku poprzednim nadzór organizacyjny i merytoryczny nad przebiegiem badania sprawował Prezes URE, natomiast do zadań oddziałów terenowych URE należało zebranie i wstępna weryfikacja kompletności oraz poprawności danych przekazanych przez przedsiębiorstwa. Praktycznie nie było przypadków odmowy wypełnienia formularzy sprawozdawczych. Brak informacji od niektórych przedsiębiorstw (zob. tabela 1) wynikał z faktu, że nie wszystkie przedsiębiorstwa, które miały ważną koncesję w 2003 r., zajmowały się w tym roku koncesjonowaną działalnością ciepłowniczą.

Formularz ciepłowniczy za 2003 r. obejmował, podobnie jak w roku poprzednim, informacje z zakresu charakterystyki technicznej, ekonomicznej i działalności inwestycyjnej przedsiębiorstw posiadających koncesje na działalność ciepłowniczą. Zakres przedmiotowy tego formularza został jednak nieco poszerzony, ze względu na potrzebę zapewnienia jednoznaczności uzyskiwanych od przedsiębiorstw informacji niezbędnych dla opracowania wyników badania, a w szczególności policzenia różnych wskaźników (technicznych, ekonomicznych, finansowych i rozwojowych) opisujących koncesjonowaną działalność ciepłowniczą przedsiębiorstwa²⁾). W związku z tym w odpowiednim dziale formularza, zawierającym ogólne dane techniczno-ekonomiczne o przedsiębiorstwie, została wprowadzona dodatkowa rubryka, dzięki której dokonano jednoznacznego podziału na informacje o całej działalności ciepłowniczej przedsiębiorstwa oraz o jego działalności koncesjonowanej³⁾). Wprowadzono również w tym dziale dodatkowe wiersze, w których przedsiębiorstwa same miały podawać faktyczne wyniki finansowe osiągane przez nie odrębnie dla poszczególnych rodzajów działalności ciepłowniczej – wytwarzania, przesyłania i dystrybucji oraz obrotu.

Analiza surowych danych jednostkowych za rok 2003 skłania do ogólnego wniosku, że dla wielu koncesjonowanych przedsiębiorstw, zwłaszcza „wielobranżowych” tzn. zajmujących się obok działalności ciepłowniczej innymi rodzajami działalności gospodarczej, problemem jest wydzielenie charakterystyk liczbowych odnoszących się do koncesjonowanej działalności ciepłowniczej z całej własnej działalności ciepłowniczej lub całej działalności energetycznej lub, wreszcie, całej własnej działalności gospodarczej. Można również stwierdzić, że przedsiębiorstwa mające koncesje na działalność ciepłowniczą, pomimo obowiązywania od kilku lat ustawy – Prawo energetyczne i odpowiednich w niej zapisów, nadal nie stosują jednolitych zasad księgowania (ewidencjonowania) rozchodów i przychodów, co wpływa na poprawność otrzymywanych od nich danych, a co za tym idzie obniża wartość poznawczą analiz porównawczych, zwłaszcza w skali ogólnopolskiej.

2. Ogólna charakterystyka

Struktura i potencjał ciepłownictwa

W 2003 r. 885 przedsiębiorstw posiadało koncesje Prezesa URE na działalność związaną z zaopatrzeniem w ciepło, co oznacza spadek o 1,0% w stosunku do 2002 r. Przedsiębiorstwa te posiadały łącznie 1 627 koncesji, z tego: 725 na wytwarzanie (spadek o 7,0%), 699 na przesyłanie i dystrybucję (spadek o 6,1%) oraz 203 na obrót ciepłem (spadek o 4,2%). Łączna liczba koncesji zmniejszyła się o ponad 6% w porównaniu z rokiem poprzednim.

Spośród wszystkich przedsiębiorstw objętych badaniem 814⁴⁾), tj. 92,0%, nadesłało wypełnione formularze sprawozdawcze, oznacza to spadek o 3 punkty procentowe w stosunku do roku 2002 (patrz tabela 1).

Tabela 1. Przedsiębiorstwa objęte badaniami URE w 2002 i 2003 r.

Oddziały terenowe URE	Liczba koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych		Liczba przedsiębiorstw, które wypełniły sprawozdanie		Liczba przedsiębiorstw, które posiadały zatwierdzoną taryfę (obowiązującą w danym roku)
	2002	2003	2002	2003	2002	2003
OT Warszawa	78	74	73	73	67	68
OT Szczecin	83	88	77	77	72	73
OT Gdańsk	113	111	104	105	92	98
OT Poznań	134	132	132	119	114	112
OT Lublin	75	71	70	67	63	66
OT Łódź	88	84	84	80	81	79
OT Wrocław	87	89	82	77	72	71
OT Katowice	125	128	119	112	110	111
OT Kraków	111	108	108	104	96	97
Razem	894	885	849	814	767	775

Większość przedsiębiorstw objętych badaniem miało koncesje na kilka rodzajów działalności. W 2003 r. 89,7% przedsiębiorstw zajmowało się wytwarzaniem ciepła, co oznacza spadek o 1,3 punktu procentowego w porównaniu z rokiem 2002. Również duża część, bo 86,0% przedsiębiorstw, wykonywała usługi przesyłowe i dystrybucyjne (spadek o 0,2 punktu procentowego), natomiast tylko 25,1% zajmowało się obrotem ciepłem (spadek o 1,6 punktu). Wytwarzanie ciepła było jedynym rodzajem działalności ciepłowniczej w obydwu badanych latach zaledwie dla 13% podmiotów. Zarówno w 2003 jak i 2002 r., najwięcej, bo około 2/3 przedsiębiorstw łączyło produkcję z przesyłaniem i dystrybucją ciepła.

Podstawowe informacje o działalności ciepłowniczej przedsiębiorstw w przekroju terytorialnym znajdują się w tabeli 2.⁵⁾)

Tabela 2. Podstawowe informacje o koncesjonowanych przedsiębiorstwach ciepłowniczych według województw w 2003 r.

Województwo	Liczba badanych przedsiębiorstw	Moc osiągalna	Długość sieci ciepłowniczej	Przeciętne zatrudnienie	Aktywa trwałe netto	Nakłady inwestycyjne	Wytwarzanie ciepła (łącznie z odzyskiem)	Zakup ciepła	Sprzedaż ciepła	Cena jednoskładnikowa ciepła
		MW	km	etat	tys. zł		TJ			zł/GJ
Polska	814	65 203,4	16 994,5	55 580	16 342 073,6	1 249 709,0	490 494,5	170 135,0	483 168,7	28,54
Dolnośląskie	54	4 195,5	1 460,5	3 598	1 304 915,5	69 778,8	27 780,3	12 178,8	32 766,1	29,51
Kujawsko-pomorskie	54	5 132,2	1 069,3	3 695	967 143,6	88 853,4	48 365,8	8 963,5	38 043,7	25,59
Lubelskie	43	3 151,9	656,5	2 905	622 805,5	37 273,8	27 180,6	8 287,2	20 598,8	29,21
Lubuskie	28	1 200,9	293,7	1 376	597 629,3	18 411,0	7 953,9	2 994,2	8 651,2	31,99
Łódzkie	52	4 427,8	1 377,3	3 887	884 570,3	134 329,4	30 720,3	2 117,1	27 050,8	30,98
Małopolskie	49	4 726,5	1 368,3	3 613	1 122 778,4	107 668,3	32 114,7	12 796,5	33 459,4	26,40
Mazowieckie	73	10 225,1	2 714,0	6 892	2 929 071,0	213 235,2	96 058,7	47 168,4	107 031,8	27,22
Opolskie	23	1 797,7	485,1	1 274	301 089,9	26 752,5	17 750,7	897,3	6 023,4	34,13
Podkarpackie	55	2 651,2	773,0	2 547	564 651,2	44 938,1	15 453,8	6 036,9	17 154,8	30,25
Podlaskie	24	1 391,5	459,4	1 773	552 178,3	22 838,5	10 213,1	4 855,1	13 430,2	30,00
Pomorskie	60	3 691,4	1 059,5	3 704	1 208 200,0	109 488,5	37 391,0	12 331,4	30 203,5	30,67
Śląskie	112	12 746,0	2 620,6	10 674	2 916 833,8	225 588,2	73 942,8	30 447,7	82 632,2	27,27
Świętokrzyskie	28	1 511,5	356,8	1 925	383 775,9	13 086,9	9 949,5	2 014,5	10 128,4	28,94
Warmińsko-mazurskie	45	1 575,7	518,0	2 182	300 881,0	23 600,8	11 689,6	3 287,0	12 186,8	30,36
Wielkopolskie	65	4 017,1	1 054,1	3 180	1 018 800,0	71 542,2	21 817,6	10 310,5	27 109,9	30,11
Zachodniopomorskie	49	2 761,6	728,3	2 355	666 749,9	42 323,5	22 112,0	5 449,0	16 697,6	32,95

Potencjał polskiego koncesjonowanego ciepłownictwa jest bardzo rozdrobniony, obejmuje kilkaset różnej wielkości podmiotów gospodarczych. Udział firm typowo ciepłowniczych (klasa PKD 40.30) wzrósł w roku 2003 o 3,4 punktu procentowego, natomiast udział grupy przedsiębiorstw przemysłowych i innych należących do klas PKD spoza energetyki spadł o 3,3 punktu procentowego.

Przedsiębiorstwa posiadające koncesje na działalność ciepłowniczą charakteryzują się niejednolitą strukturą form prawnych. W 2003 r. 2,4% przedsiębiorstw działało w formie przedsiębiorstw państwowych, 9,3% były to jednostki samorządu terytorialnego, najwięcej natomiast było spółek akcyjnych i z ograniczoną odpowiedzialnością – odpowiednio: 24,9% i 55,6%.

Spółki akcyjne i z ograniczoną odpowiedzialnością w sumie skupiały prawie 89% ogólnej liczby pełnozatrudnionych w koncesjonowanym ciepłownictwie, która w 2003 r. wyniosła 55 580 i była o 10,0% mniejsza niż w roku poprzednim. Przeciętnie w 2003 r. na jedno przedsiębiorstwo przypadało 69 etatów, a więc o 5 etatów mniej niż w roku poprzednim. Jednakże w tym roku na 1 MW mocy osiągalnej przypadało średnio 1,2 etatu, przy 1,1 etatu w roku 2002. Warto zauważyć, że prawie 20% ogółu zatrudnionych w koncesjonowanym ciepłownictwie pracowało w 13 przedsiębiorstwach (1,6% ogółu przedsiębiorstw), które osiągnęły w 2003 r. całkowite przychody powyżej 200 mln zł. Przedsiębiorstwa, które łączyły trzy rodzaje działalności ciepłowniczej: wytwarzanie, przesyłanie i dystrybucję oraz obrót ciepłem (14,5%) skupiały 38,0% ogółu zatrudnionych (spadek o 2,6 punktu procentowego w stosunku do roku poprzedniego). Z kolei przedsiębiorstwa łączące dwa rodzaje działalności: wytwarzanie z przesyłaniem i dystrybucją ciepła, których było cztery razy więcej (62,1%), zatrudniały 48,3% ogółu zatrudnionych (wzrost o 1,3 punktu).

Tabela 3. Przeciętne zatrudnienie i wynagrodzenie w latach 2002-2003

Przeciętne zatrudnienie	Liczba przedsiębiorstw		Etaty		Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto(zł/m-c)
	2002	2003	2002	2003	2002	2003
Polska	849	814	61 694	55 580	2 269,6	2 346,0
brak zatrudnienia	14	10	–	–	–	–
5 i poniżej	129	130	392	370	2 166,0	2 123,3
5-10	110	103	864	783	2 015,9	2 067,9
10-15	86	77	1 090	962	1 944,8	2 068,7
15-20	60	69	1 049	1 216	2 118,0	2 239,7
20-30	89	84	2 183	2 085	2 256,2	2 333,4
30-40	56	51	1 958	1 819	2 145,3	2 195,4
40-50	46	45	2 072	2 021	2 449,3	2 556,1
50-60	44	35	2 439	1 904	2 414,8	2 356,0
60-75	40	50	2 686	3 317	2 242,2	2 442,0
75-150	66	56	6 815	5 944	2 503,3	2 641,4
150-250	58	56	10 736	10 559	2 638,8	2 796,6
250-500	31	31	10 380	10 317	2 871,8	3 124,7
powyżej 500	20	17	19 030	14 283	3 138,4	3 198,4

Przeciętny zarobek osoby pełnozatrudnionej w koncesjonowanym ciepłownictwie wyniósł w 2003 r. 2 346,0 zł/m-c, czyli o 3,4% więcej niż w roku poprzednim (patrz tabela 3). Jej płaca kształtowała się na poziomie średniego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, jednak była zdecydowanie niższa (o ponad 27%) niż w dziale PKD 40 – wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną i gorącą wodę⁶⁾). Przy czym zróżnicowanie wynagrodzeń w ramach wyodrębnionych grup przedsiębiorstw było dość duże. Wynagrodzenia wyraźnie odbiegały in plus od poziomu średniego, z jednej strony w przedsiębiorstwach klasy PKD 40.10, a z drugiej strony w przedsiębiorstwach łączących wytwarzanie z obrotem ciepłem, odpowiednio: o 48,8% i 26,8%.

Koncesjonowane ciepłownictwo charakteryzuje się ogromnym zróżnicowaniem w zakresie potencjału technicznego. Występują różnej wielkości źródła wytwarzające ciepło, jednak dużą przewagę mają źródła mniejsze. Ponad 68% badanych przedsiębiorstw, w obydwu latach, dysponowało źródłami, których moc osiągalna mieściła się w przedziale do 50 MW. Wśród koncesjonowanych przedsiębiorstw znalazło się kilka takich, które posiadały źródła o mocy osiągalnej powyżej 1 000 MW. Były to podmioty działające również w obszarze produkcji energii elektrycznej. Zróżnicowanie wielkości źródeł ciepła w przedsiębiorstwach, które działają w dwóch najbardziej popularnych formach prawnych, czyli jako spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne, jest stosunkowo wyraźne. Jednakże w obydwu dominują źródła o mocy osiągalnej od 20 do 100 MW. Warto zwrócić również uwagę na to, że w najmniej licznej grupie przedsiębiorstw państwowych struktura przedsiębiorstw wytwarzających ciepło jest w miarę jednolita: po 30% stanowią jednostki ze źródłami od 5 do 20 MW oraz od 20 do 100 MW, a 25% – od 100 do 500 MW (patrz rysunek 1).

Rysunek 1. Struktura koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych wytwarzających ciepło według formy prawnej oraz wielkości źródeł ciepła w 2003 r.

W 2003 r. łączna wartość majątku trwałego brutto badanych koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych pozostawała na podobnym poziomie jak w roku 2002 i wyniosła ponad 36 mln zł, zaś wartość netto była prawie połowę mniejsza – ponad 16 mld zł w obydwu latach. W tymże roku co trzecie badane przedsiębiorstwo dzierżawiło majątek trwały, przy czym tylko 11 podmiotów prowadziło koncesjonowaną działalność ciepłowniczą w 100% na dzierżawionym majątku.

Ponad połowa wartości całego majątku ciepłowniczego netto w kraju (około 55%) przypadała na przedsiębiorstwa o największym zaangażowaniu w działalność ciepłowniczą (WZDE 70-100%). Pozostały majątek w 2/3 był w posiadaniu przedsiębiorstw, dla których działalność ciepłownicza była jednym z rodzajów wykonywanej działalności (WZDE 20-69%).

W 2003 r., aż 76% wartości majątku trwałego netto przypadało na 125 przedsiębiorstw osiągających przychody powyżej 20 mln zł, z tego aż 73% skupione było w 35 podmiotach z tej grupy, z których każdy posiadał majątek trwały netto o wartości powyżej 100 mln zł.

Stan majątku ciepłowniczego mierzony wskaźnikiem dekapitalizacji⁷⁾) budzi poważne zastrzeżenia. Przeciętne koncesjonowane przedsiębiorstwo charakteryzuje się dekapitalizacją, w obydwu badanych latach, na poziomie prawie 55%. Oczywiście sytuacja jest różna w poszczególnych grupach podmiotów niezależnie od kryterium klasyfikacji. Najlepsze warunki do wykonywania działalności ciepłowniczej mają przedsiębiorstwa, dla których ciepłownictwo jest działalnością podstawową: WZDE 70-100% oraz klasa PKD 40.30. Stosunkowo mało zużyty majątek (stopień dekapitalizacji niewiele ponad 40%) posiadają również spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jednostki samorządu terytorialnego oraz spółdzielnie mieszkaniowe. Tabela 4 prezentuje rozkład terytorialny wskaźnika dekapitalizacji majątku trwałego.

Tabela 4. Wskaźnik dekapitalizacji majątku trwałego według województw i PKD

Województwo		Wskaźnik dekapitalizacji majątku
		ogółem	40.10	40.30	przemysł	inne
		%
Polska	2002	54,3	64,3	46,2	60,8	45,0
	2003	55,0	64,0	48,6	62,2	45,7
Dolnośląskie		49,3	58,5	42,7	74,3	51,1
Kujawsko-pomorskie		57,1	52,5	54,0	71,5	56,0
Lubelskie		45,9	18,7	46,5	58,6	40,4
Lubuskie		24,8	40,0	20,0	64,0	40,6
Łódzkie		63,1	68,0	38,2	66,2	56,4
Małopolskie		53,7	82,1	49,9	59,1	57,1
Mazowieckie		65,0	75,9	54,3	62,5	29,7
Opolskie		46,4	78,1	35,3	75,1	54,4
Podkarpackie		50,1	50,5	48,4	57,7	32,5
Podlaskie		56,1	62,2	52,7	55,1	30,8
Pomorskie		58,3	57,5	56,4	63,3	47,3
Śląskie		47,7	50,6	46,5	47,3	39,3
Świętokrzyskie		38,9	68,2	27,9	76,5	35,4
Warmińsko-mazurskie		52,4	–	51,3	67,1	40,0
Wielkopolskie		51,7	54,1	48,2	57,4	60,3
Zachodniopomorskie		56,4	–	55,6	65,5	49,2

Działalność gospodarcza

Koncesjonowane przedsiębiorstwa, posiadające różnej wielkości źródła ciepła, wytworzyły (wraz z odzyskiem) w obu badanych latach podobną ilość ciepła, tj. ponad 490 PJ. Przy czym do odbiorców przyłączonych do sieci, w 2003 r. trafiło niewiele ponad 63% wyprodukowanego ciepła, tj. o 3 punkty procentowe więcej niż w roku poprzednim (patrz rysunek 2). Pozostałe ciepło (36,2% całkowitej produkcji) zostało zużyte przez przedsiębiorstwa na potrzeby własne (o 3,1 punktu procentowego mniej niż w roku poprzednim) i przeznaczone na pokrycie strat przesyłowych.

Rysunek 2. Rozdysponowanie wytworzonego ciepła w latach 2002-2003

Aż 2/3 krajowej produkcji zostało wytworzone w elektrowniach i elektrociepłowniach, głównie z klasy PKD 40.10 oraz przemysłu. W krajowej produkcji ciepła, w obydwu badanych latach, pozycję lidera miały przedsiębiorstwa z grupy o najniższym zaangażowaniu w działalność ciepłowniczą (0-19%). W 2003 r. ich udział ukształtował się na poziomie 38,4% (spadek o 2,3 punktu procentowego w stosunku do 2002 r.). Ponadto, duże znaczenie w procesie wytwarzania utrzymywała nadal grupa przedsiębiorstw o średnim zaangażowaniu w koncesjonowaną działalność ciepłowniczą (20-69%) – 34,1% w 2003 r. (33,1% w 2002 r.). Te ostatnie, pomimo tego, że było ich najmniej (24% badanych przedsiębiorstw), przodowały jednak wyraźnie jeśli chodzi o wolumen dostarczonego ciepła do odbiorców przyłączonych do sieci (49,8%).

Ponad połowa podmiotów posiadających koncesje na działalność ciepłowniczą sprzedało do 100 tys. GJ ciepła (w skali roku), a tylko niespełna 7% miało sprzedaż wyższą od 2 mln GJ (rysunek 3). Duża liczba niewielkich wytwórców miała stosunkowo mały udział w całkowitej sprzedaży ciepła w kraju. Przedsiębiorstwa te sprzedały zaledwie 3,1% ciepła, zaś gospodarcze giganty pod względem wolumenu sprzedanego ciepła, których jest prawie 8 razy mniej, sprzedały w ciągu 2003 r. prawie 70% ciepła.

Rysunek 3. Struktura koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych według wolumenu sprzedanego ciepła w 2003 r.

W 2003 r. ogólnokrajowy wolumen sprzedanego ciepła⁸⁾) wyniósł 483 168,7 TJ wobec 469 355,5 TJ w roku 2002, co oznacza wzrost o 3,0%. Bezpośrednio ze źródeł realizowane było 39,4% całej sprzedaży ciepła (spadek o 1,2 punktu procentowego), 60,5% – za pomocą sieci ciepłowniczej (wzrost o 1,1 punktu procentowego) a tylko 0,1% sprzedawanego ciepła była przedmiotem „czystego obrotu”.

Przedsiębiorstwa objęte badaniem w obydwu latach dokonywały sprzedaży ciepła pochodzącego z produkcji własnej, jak również z zakupu od innych przedsiębiorstw ciepłowniczych. Udział ciepła pochodzącego z zakupu w sprzedaży ogółem realizowanej przez wszystkie badane koncesjonowane podmioty w kraju w 2003 r. wynosił 35,2% i zmniejszył się o 1,1 punktu procentowego w stosunku do 2002 r. Ponad 80% badanych przedsiębiorstw, realizujących 65,0% całej sprzedaży ciepła, dostarczało do odbiorców przede wszystkim ciepło wytworzone we własnych źródłach. Udział ciepła zakupionego w sprzedaży realizowanej przez te przedsiębiorstwa nie przekraczał 20%. Przedsiębiorstwa, które sprzedawały ciepło w ponad 80% zakupione w źródłach obcych, stanowiły około 15% badanych podmiotów i realizowały ponad 30% całej sprzedaży ciepła w kraju. Pozostałe przedsiębiorstwa, niespełna 5%, dostarczyły do odbiorców prawie 5% całej sprzedaży ciepła, przy czym udział ciepła pochodzącego z zakupu kształtował się u nich w granicach od 20 do 80%.

Najwięcej ciepła z własnych źródeł sprzedały przedsiębiorstwa należące do klasy PKD 40.10, przypadało na nie 99,0% całej sprzedaży ciepła w tej klasie (tabela 5). Natomiast podmioty typowo ciepłownicze należące do klasy PKD 40.30 sprzedawały prawie w równych ilościach zarówno ciepło pochodzące z własnych jak i obcych źródeł. Przy czym przedsiębiorstwa sprzedające ciepło z produkcji własnej to liczne (360, czyli 82% podmiotów w tej klasie), niewielkie lokalne przedsiębiorstwa wytwórcze, natomiast przedsiębiorstwa sprzedające ciepło pochodzące z obcych źródeł to wielkie podmioty przesyłowo-dystrybucyjne zaopatrujące w ciepło największe miasta w Polsce (56, czyli 13%).

Tabela 5. Sprzedaż ciepła w 2003 r.

PKD	Udział ciepła pochodzącego ze źródeł obcych w sprzedaży ogółem
	ogółem		0-20%		20-80%		80-100%
	liczba podmiotów	sprzedaż ogółem w %	liczba podmiotów	sprzedaż ogółem w %	liczba podmiotów	sprzedaż ogółem w %	liczba podmiotów	sprzedaż ogółem w %
Polska	814	100,0	656	65,0	38	4,6	120	30,4
40.10	48	100,0	42	99,0	1	0,0	5	1,0
40.30	439	100,0	360	43,6	23	6,9	56	49,4
Przemysł	148	100,0	124	87,8	5	9,1	19	3,1
Inne	179	100,0	130	73,5	9	4,1	40	22,4

Sprzedaż ciepła z sieci ciepłowniczej realizowało 83,5% badanych przedsiębiorstw zajmujących się przesyłaniem i dystrybucją ciepła. Łączna długość sieci eksploatowanych przez te przedsiębiorstwa wyniosła w 2003 r. prawie 17 tys. km i była mniejsza o 1,8% w stosunku do sieci wykazanych w badaniu za rok 2002. W obydwu badanych latach dysponentami około 80% krajowej sieci ciepłowniczej były przedsiębiorstwa typowo ciepłownicze (klasa PKD 40.30) o największym zaangażowaniu w działalność ciepłowniczą funkcjonujące w ramach dwóch form prawnych: spółek akcyjnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.

Działalność koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych w zakresie zaopatrzenia w ciepło umożliwiła uzyskanie określonego przychodu. Podstawowymi elementami kreującymi wielkość tego przychodu są: wielkość sprzedaży ciepła, która w ciepłownictwie zależy m.in. od potrzeb cieplnych odbiorców na obszarze działania danego przedsiębiorstwa oraz zewnętrznych warunków atmosferycznych, jak również cena. W 2003 r. koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze uzyskały przychody ze sprzedaży na poziomie 13 790,8 mln zł. Osiągnięte przez nie przychody były większe o 3,5% w stosunku do roku poprzedniego, przy czym największy udział miały przychody z wytwarzania – 55,1% i obrotu – 25,0% (podczas gdy z przesyłania i dystrybucji – 19,9%). W obydwu badanych latach, udział przychodów ze sprzedaży w całkowitych przychodach z działalności ciepłowniczej stanowił około 97%.

Uzyskane przez koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze przychody w 2003 r. umożliwiły w pełni pokrycie poniesionych kosztów. Nastąpił zatem generalnie korzystny zwrot w kondycji całego sektora w porównaniu z rokiem poprzednim, kiedy przychody były niższe od poniesionych kosztów. Koszty prowadzenia działalności ciepłowniczej wzrosły w stosunku do roku poprzedniego tylko o 1,4%, co oznacza, że ich wzrost był mniejszy o 2,1 punktu procentowego niż wzrost przychodów.

Analiza sytuacji finansowej poszczególnych przedsiębiorstw ciepłowniczych w okresie ostatnich dwóch lat pozwala na stwierdzenie, że uległa ona zdecydowanej poprawie. Przejawem takiej sytuacji jest m.in. wzrost liczby przedsiębiorstw, gdzie wynik finansowy jest bliski zeru lub dodatni. W większości przypadków negatywnie na wynik wpływają koszty pozostałe (nie związane bezpośrednio z procesem zaopatrzenia w ciepło), są to m.in.: pozostałe koszty operacyjne, koszty finansowe czy straty nadzwyczajne.

W wyniku finansowym brutto całego ciepłownictwa nastąpiła zmiana z wartości minus 76,9 mln zł w 2002 r. na plus 198,9 mln zł w 2003 r. Wynik brutto uległ poprawie w każdym z województw. Jednakże w czterech województwach: lubuskim, lubelskim, śląskim i warmińsko-mazurskim nastąpiło drastyczne pogorszenie wyniku finansowego brutto po uwzględnieniu pozostałych kosztów. Pomimo tego, że uzyskały one dodatni wynik na działalności operacyjnej ich wynik finansowy brutto był ujemny.

Można stwierdzić, że stosunkowo wysokie zaangażowanie przedsiębiorstw w komercyjną działalność ciepłowniczą (WZDE 20-69% i 70-100%) umożliwia uzyskanie dodatniego wyniku finansowego. Podobna prawidłowość jest widoczna, gdy za kryterium klasyfikacji przyjmie się klasy PKD; dodatni wynik finansowy brutto osiągnęły przedsiębiorstwa z „klas energetycznych”, tj. 40.10 i 40.30. Wyjątkami są województwa: śląskie, lubuskie, pomorskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie, gdzie przedsiębiorstwa o największym zaangażowaniu w działalność ciepłowniczą (WZDE 70-100%) należące do klasy PKD 40.30, osiągnęły najgorsze wyniki finansowe.

Analizując wyniki finansowe w poszczególnych województwach, bez względu na przyjęty rodzaj klasyfikacji przedsiębiorstw, należy mieć na uwadze to, że najtrudniejsza sytuacja występuje w przedsiębiorstwach województwa śląskiego.

Poprawa sytuacji finansowej koncesjonowanych przedsiębiorstw nie wynikała w istotnym stopniu ze wzrostu cen ciepła, bowiem średnia jednoskładnikowa cena ciepła wzrosła w 2003 r. zaledwie o 0,6%; z 28,37 zł/GJ w 2002 r. do 28,54 zł/GJ. Porównanie zmian średnich jednoskładnikowych cen w poszczególnych województwach obrazuje rysunek 4.

Rysunek 4. Zmiana ceny jednoskładnikowej ciepła w województwach w 2003 r. w stosunku do 2002 r.

Wzrost cen ciepła w 2003 r. w badanych przedsiębiorstwach ciepłowniczych odbiegał znacznie od odnotowanego w tym okresie przez Główny Urząd Statystyczny wśród odbiorców finalnych. Był on również nieco niższy niż wskaźnik inflacji. Na podstawie danych zaprezentowanych w tabeli 6 widać, że w roku 2003 wystąpił wyraźnie mniejszy, w porównaniu do lat wcześniejszych, wzrost cen ciepła i usług związanych z jego dostarczeniem do odbiorców finalnych. W 2000 r. wzrost ten w skali makro kształtował się poniżej inflacji. Dopiero od 2001 r. wzrost cen ciepła zaczął przewyższać poziom wskaźnik inflacji. Ta tendencja znacząco pogłębiła się w 2002 r., gdy wzrost cen ciepła przekroczył aż 4,5 punktu procentowego wobec inflacji. Jednak wzrost ten w 2003 r. znacząco osłabł i osiągnął poziom 2,6 punku.

Tabela 6. Średnioroczne wskaźniki cen wybranych towarów i usług konsumpcyjnych w latach 2000-2003

Wyszczególnienie	2000 r.	2001 r.	2002 r.	2003 r.
	rok poprzedni = 100				1999 = 100
Ogółem	110,1	105,5	101,9	100,8	119,3
Energia elektryczna	108,8	114,1	107,4	105,1	140,1
Gaz	117,2	111,7	103,9	103,4	140,6
Opał	108,8	109,3	104,4	100,2	124,4
Ciepło	104,3	106,9	106,4	103,4	122,7
Opłaty za najem	120,1	113,3	108,4	104,9	154,7
Zdrowie	110,6	106,5	104,7	102,1	125,9
Paliwa do środków transportu	136,8	92,4	99,2	107,9	135,3
Usługi transportowe	117,4	109,4	104,6	103,4	138,9
Łączność	105,6	102,3	99,9	100,0	107,9
Rekreacja i kultura	109,3	106,3	102,5	101,8	121,2

Źródło: Biuletyn Statystyczny GUS, Nr 5, Warszawa, 2004.

Można zatem stwierdzić, że nie sprawdziły się zapowiedzi, że odejście od cen urzędowych spowoduje drastyczne wzrosty cen ciepła i usług związanych z jego dostarczeniem do odbiorców. Obserwuje się, że wzrost cen ciepła, w porównaniu do innych wybranych towarów i usług konsumpcyjnych, od początku okresu regulacji był raczej umiarkowany. Nasuwa się również wniosek, że dotychczasowa polityka taryfowa prowadzona przez Regulatora, związana z kształtowaniem cen ciepła i jej wpływem na kształtowanie się cen w innych sektorach gospodarki nie była inflacjogenna.

Pomimo widocznej poprawy sytuacji finansowej w koncesjonowanym ciepłownictwie, na niskim poziomie znajduje się nadal wskaźnik inwestowania, liczony jako stosunek wielkości nakładów inwestycyjnych do wielkości przychodów. W obydwu latach oscylował on na poziomie około 9%. Prawie połowa koncesjonowanych przedsiębiorstw nie podejmowała w obu badanych latach inwestycji związanych z modernizacją, rozwojem i ochroną środowiska w ramach wykonywanej działalności.

Nakłady inwestycyjne w 2003 r. wyniosły 1 249,7 mln zł i zmniejszyły się o 2,3% w stosunku do nakładów poniesionych w 2002 r. Obniżeniu o 8,4% uległy nakłady w źródła ciepła, podczas gdy inwestycje w sieci dystrybucyjne wzrosły o 6,1%. Te ostatnie skupiły się silnie w przedsiębiorstwach o najwyższym zaangażowaniu w koncesjonowaną działalność ciepłowniczą (81,2%) i należących do klasy PKD 40.30 (83,8%), podczas gdy inwestycje związane z wytwarzaniem w większym stopniu realizowały przedsiębiorstwa o średnim zaangażowaniu (44,4%) i należące do klasy 40.10. Przedsiębiorstwa spoza klas PKD 40.10 i 40.30 dokonały bardzo niewielkich inwestycji.

Koncesjonowane ciepłownictwo w większym stopniu w 2003 r. korzystało ze środków obcych w finansowaniu inwestycji. Udział środków obcych wzrósł o około 3 punkty procentowe w stosunku do roku 2002.

Pięć województw w obydwu badanych latach: śląskie, mazowieckie, łódzkie, pomorskie i małopolskie miało przeważający udział (66,0% w 2002 r.; 63,2% w 2003 r.) w ogólnokrajowych nakładach inwestycyjnych, przy czym dwa pierwsze z nich wyraźnie dominowały nad pozostałymi. W trzech województwach – śląskim, mazowieckim i łódzkim odnotowany został spadek inwestycji, odpowiednio o: 12%, 29%, 10%; a w pomorskim i małopolskim – wzrost, odpowiednio o: 64%, 42%.

3. Zmiany efektywności sektora ciepłowniczego

Efektywność działalności gospodarczej stanowi miarę racjonalności i skuteczności realizacji celów ekonomicznych i wykorzystania zasobów (majątku trwałego, kadry pracowniczej, płynności, itp.) oraz sprawności gospodarowania (zarządczej, organizacyjnej, marketingowej, itp.). Dane ilustrujące jej poziom, zróżnicowanie i zmiany mogą zatem m.in. być uznane za odpowiednie i przydatne do oceny efektów regulacji w koncesjonowanej energetyce cieplnej. W publikacji Energetyka cieplna w Polsce – 2002⁹⁾) przedstawiono obszernie propozycję 17 mierników spełniających to zadanie. Zostały one podzielone na cztery grupy: „techniczną”, „ekonomiczną”, „finansową” i „rozwojową”. Zaproponowano również sposób interpretacji wartości liczbowych każdego z tych mierników, a następnie dokonano analizy poziomu i zróżnicowania efektywności ciepłownictwa w 2002 r.¹⁰⁾) Odwołując się do znaczenia pojęciowego i wartości poznawczej zaprezentowanych tam mierników, podjęto próbę naszkicowania ich dynamiki, wykorzystując właściwe dane z lat 2002 i 2003.

Przyjrzyjmy się najpierw zbiorczo zmianom w wartości liczbowej i zróżnicowaniu tych mierników. Odpowiednie dane zawiera tabela 7. Z dwoma wyjątkami poziom poszczególnych wskaźników zmienił się o kilka procent (co się tyczy owych wyjątków, to wydajność pracy wzrosła o 15%, w głównym stopniu na skutek redukcji zatrudnienia¹¹⁾), a zadłużenie zmalało o 16%). W ogromnej większości zmiany poziomu analizowanych mierników zdają się odzwierciedlać rzeczywiste zmiany efektywności (a nie np. wynikać z takich czy innych błędów w rejestracji zasobów lub procesów gospodarczych). Jednoznacznie wskazują one na fakt, że efektywność ciepłownictwa w 2003 r. była wyższa aniżeli w 2002 r. Zaobserwowane wśród koncesjonowanych przedsiębiorstw zróżnicowanie (wyrażone za pomocą współczynnika zmienności) zmieniło się nieznacznie (o kilka procent) w przypadku około połowy mierników, co może świadczyć o wysokiej poprawności pomiaru. W pięciu przypadkach odnotowano duży spadek zróżnicowania, w tym w dwóch (rentowność i reprodukcja majątku trwałego) tak wielki, że nieodparcie nasuwający przypuszczenie małej wiarygodności danych¹²⁾). Z kolei w przypadku dwóch innych wskaźników (produktywność majątku trwałego i pokrycie środków inwestycyjnych) wzrost zróżnicowania okazał się na tyle duży, że również uzasadnia nieufność wobec jakości uzyskanych informacji¹³⁾). Mimo tych zastrzeżeń natury metodologicznej, ogólna wartość poznawcza obliczonych wskaźników wydaje się jednak wystarczająco wysoka, by poddać je analizie.

Tabela 7. Średnia arytmetyczna i współczynnik zmienności wybranych wskaźników użytych do oceny efektywności ciepłownictwa; poziom w 2003 r. i zmiana w stosunku do 2002 r.

Wskaźnika	2003 (rzeczywista wartość)		2003 w % (2002 = 100)
	średnia arytmetyczna	współczynnik zmienności	średnia arytmetyczna	współczynnik zmienności
Sprawność wytwarzania Sprawność przesyłania Wydajność pracy Produktywność majątku trwałego Całkowity koszt jednostkowy Jednostkowy koszt stały Jednostkowy koszt zmienny Rentowność Cena (jednoskładnikowa) Zadłużenie Płynność Reprodukcja majątku trwałego Pokrycie inwestycji środkami własnymi	82,8 88,8 271,3 0,94 28,9 8 486 14,9 1,40 28,54 0,32 0,73 0,91 76,0	0,12 0,05 0,79 3,91 0,30 0,93 0,32 6,60 0,27 0,86 0,71 2,13 1,14	103,9 100,6 115,4 104,2 98,3 104,4 98,0 (+1,96b) 100,6 84,5 102,4 103,3 96,6	85,7 100,0 102,6 213,7 100,0 73,8 94,1 34,2 103,8 106,2 77,2 57,9 285,0

^a Sposób obliczania i sens poznawczy objaśniono w: Energetyka cieplna w Polsce – 2002, wyd. cyt.
^b Przyrost bezwzględny wartości wskaźnika (punkty procentowe).

Spróbujmy rozpocząć od uzasadnienia wyrażonej wcześniej pozytywnej oceny zmian efektywnościowych w energetyce cieplnej. Dane dla poniższej charakterystyki znajdują się w tabeli 8. Po pierwsze, w zakresie mierników „technicznych”, poprawiła się zarówno sprawność wytwarzania (o 3,1 punktu, osiągając 82,8% w 2003 r.), jak i sprawność przesyłania (o 0,6 punktu, do poziomu 88,8%) oraz zmniejszyła się intensywność emisji szkodliwych dla środowiska gazów (SO₂ – o 27,4%, NO_x – o 23,1%, a CO₂ – o 6,7%). Po drugie, korzystne zmiany wykazały mierniki „ekonomiczne”. I tak, bardzo silnie bo o 15,4% wzrosła (o czym już wspomnieliśmy) wydajność pracy, natomiast produktywność majątku trwałego zwiększyła się o 4,2%. Wyraźnie poprawiła się rentowność energetyki cieplnej – zamiast strat jakie odnotowała w 2002 r., następny rok zamknęła wynikiem dodatnim, a przyrost wskaźnika wyniósł 1,96 punktu. Wzrost ceny (jednoskładnikowej) ciepła był nieznaczny i wyniósł zaledwie 0,6%, znacznie mniej niż wartość wskaźnika inflacji. Zarazem zostały obniżone koszty działalności ciepłowniczej; całkowity koszt jednostkowy spadł o 1,7%. Było to jednak głównie skutkiem zmniejszenia się kosztu zmiennego, bowiem koszt stały (odniesiony do mocy zamówionej) wzrósł¹⁴⁾. Po trzecie, uległ poprawie najważniejszy miernik „rozwojowy”, tj. wskaźnik reprodukcji majątku trwałego – z 0,88 do 0,91, co oznacza, że pomimo iż – jak w poprzednich latach – wystąpiła dekapitalizacja majątku ciepłowniczego, relatywna skala tego procesu osłabła. Ponadto, nieznacznie (o 2,7 punktu) zmniejszył się stopień pokrycia nakładów inwestycyjnych przez środki własne, co mogło wynikać ze zwiększenia zdolności kredytowej przedsiębiorstw, to zaś – z poprawy ich sytuacji finansowej. Istotnie, po czwarte, za korzystne należy również uznać zmiany w zakresie mierników „finansowych”. Wyraźnie (o ponad 15%) zmniejszył się wskaźnik zadłużenia oraz nieznacznie (o ponad 2%) wzrósł wskaźnik płynności.

Tabela 8. Wskaźniki użyte do pomiaru różnych aspektów efektywności ciepłownictwa
w 2002 i 2003 r. według głównych grup WZDE

Wskaźnika	Ogółem		WZDE
			0-19%		20-69%		70-100%
	2002	2003	2002	2003	2002	2003	2002	2003
„techniczny” Sprawność wytwarzania Sprawność przesyłania Intensywność emisji CO2 Intensywność emisji SO2 Intensywność emisji NOx	79,7 88,2 120,8 0,73 0,26	82,8 88,8 112,7 0,53 0,20	83,6 91,2 115,2 0,62 0,20	82,3 93,1 112,1 0,57 0,22	77,4 86,3 134,0 0,69 0,25	86,5 87,6 113,1 0,53 0,20	77,8 88,4 111,8 0,92 0,37	79,2 88,8 112,8 0,50 0,19
„ekonomiczny” Wydajność pracy Produktywność majątku trwałego Całkowity koszt jednostkowy Koszt jednostkowy stały Koszt jednostkowy zmienny Rentowność Cena (jednoskładnikowa)	235,0 0,90 29,4 8 128 15,2 -0,56 28,4	271,3 0,94 28,9 8 486 14,9 1,40 28,5	258,1 0,95 80,7 6 615 12,8 -5,88 21,5	326,3 1,01 75,3 6 644 12,3 -2,62 21,5	260,0 0,82 23,3 7 738 12,2 1,00 23,8	319,6 0,83 23,0 8 133 11,9 4,07 24,2	222,8 0,93 21,0 8 579 17,5 -0,46 32,6	248,0 0,98 21,2 9 011 17,3 0,82 32,8
„rozwojowy” Reprodukcja majątku trwałego Pokrycie inwestycji środkami własnymi	0,88 78,7	0,91 76,0	0,86 92,3	0,89 62,6	0,97 79,3	0,94 72,9	0,84 74,3	0,83 81,4
„finansowy” Całkowite zadłużenie Płynność	0,38 0,72	0,32 0,73	0,63 0,58	0,34 0,81	0,34 0,71	0,28 0,74	0,35 0,77	0,34 0,72

^a Sposób obliczania i sens poznawczy objaśniono w: Energetyka cieplna w Polsce – 2002, wyd. cyt.

Przedstawiony wyżej obraz efektywności sektora ciepłowniczego w 2003 r. na tle 2002 r. wydaje się niemal jednoznaczny i w pełni spójny. Poprawa zatem nie była zapewne wynikiem przypadku czy szczególnej koniunktury, lecz odzwierciedla zjawiska o charakterze strukturalnym i trwałym. Aby zweryfikować to przypuszczenie, przyjrzymy się obecnie podstawowym zróżnicowaniom mierników efektywnościowych.

Mierniki techniczne. Korzystne zmiany wartości wskaźników należących do tej grupy wystąpiły w zasadzie we wszystkich grupach przedsiębiorstw niezależnie od kryterium ich klasyfikacji. Jeśli chodzi o stopień zaangażowania przedsiębiorstw w działalność ciepłowniczą (WZDE), sprawność wytwarzania wzrosła w dwóch grupach o najwyższym WZDE, natomiast w grupie o najniższym WZDE spadła, zaś sprawność przesyłania zwiększyła się we wszystkich trzech podstawowych grupach. Podobny wniosek wyłania się, jeśli za kryterium przyjąć klasę PKD. W przedsiębiorstwach należących do klas PKD 40.10 i 40.30 poprawa była jednoznaczna, podczas gdy w pozostałych przedsiębiorstwach uległa pogorszeniu sprawność wytwarzania. Ponadto te pozytywne zmiany wystąpiły niemal we wszystkich grupach wyodrębnionych według formy prawnej; jedynie w przedsiębiorstwach będących własnością samorządu terytorialnego tendencja była przeciwna. Zmniejszenie intensywności emisji spalin również było w zasadzie powszechne.

Niestety, nie we wszystkich regionach Polski środowisko mogło w pełni skorzystać na zmniejszeniu zanieczyszczeń emitowanych przez przedsiębiorstwa ciepłownicze. Największymi beneficjantami były województwa: mazowieckie i śląskie; w pierwszym z nich wyemitowano o 57,4% mniej NO_x, o 26,7% mniej SO₂ i o 17,7% mniej CO₂, a w drugim aż o 58,8% mniej SO₂. Niekorzystna sytuacja wystąpiła natomiast w następujących województwach: dolnośląskim (CO₂), lubuskim (CO₂), łódzkim (CO₂ i NO_x), małopolskim (CO₂ i SO₂), podkarpackim (NO_x), świętokrzyskim (CO₂ i NO_x), warmińsko-mazurskim (CO₂) oraz zachodniopomorskim (CO₂). Trzeba jednak przyznać, że wzrost emisji zanieczyszczeń gazowych niemal w żadnym z tych województw nie był duży (nie przekroczył kilku procent); wyjątek stanowiły: zachodniopomorskie i podkarpackie (w pierwszym emisja CO₂ zwiększyła się o blisko 20%, a w drugim emisja NO_x wzrosła aż trzykrotnie).

Mierniki ekonomiczne. Spośród wskaźników reprezentujących ten aspekt efektywności energetyki cieplnej skupimy uwagę na trzech: rentowności, której poprawa jest jednym z najbardziej pożądanych celów podmiotów gospodarczych, cenie (jednoskładnikowej), w przypadku której kontrolowanie dynamiki leży w interesie konsumentów oraz wydajności pracy, której odpowiedni wzrost odpowiada ogólnemu interesowi ekonomicznemu.

W 2003 r. rentowność, podobnie jak w poprzednim roku była silnie dodatnio skorelowana ze skalą koncesjonowanej działalności ciepłowniczej, a zwłaszcza z wielkością rocznej sprzedaży ciepła. Ilustrują to dane w tabeli 9. Niezależnie jednak od wielkości sprzedaży, w każdej grupie przedsiębiorstw nastąpiła poprawa, a granica sprzedaży powyżej której przedsiębiorstwa en bloc wykazywały dodatni wskaźnik rentowności (która w 2002 r. wynosiła 2 mln GJ) obniżyła się do 1 mln GJ. Rozpatrując to zróżnicowanie ze względu na wielkość WZDE, warto zauważyć, że w 2002 r. jedynie w przedsiębiorstwach o WZDE w przedziale 20-69% i to tylko wtedy jeśli sprzedały powyżej 2 mln GJ ciepła wskaźnik rentowności był dodatni (2,8%). Natomiast w 2003 r. w tej grupie rentowność wzrosła ponad dwukrotnie (do 6,0%), a wynik dodatni uzyskały ponadto przedsiębiorstwa o WZDE w przedziale 70-100%, w których wielkość sprzedaży przekroczyła 1 mln GJ. Wartości wskaźnika rentowności według PKD dowodzą, że największy wpływ na poprawę w skali całego sektora miały wyniki uzyskane w klasie PKD 40.10 (wzrost z 1,2% do 4,2%), zwłaszcza tych, które sprzedały najwięcej (powyżej 2 mln GJ) ciepła (wzrost z 1,6% do 5,6%). Zjawisko poprawy rentowności w 2003 r. miało wymiar ogólnopolski; nie zostało zaobserwowane jedynie w trzech województwach (lubelskie, lubuskie i podlaskie).

Tabela 9. Wskaźnik rentowności^a w latach 2002 i 2003 według wielkości sprzedaży
z podziałem na główne grupy WZDE i PKD

Roczna sprzedaż w GJ	2002					2003
	ogółem	poniżej 100 tys.	100 tys. -1 mln	1-2 mln	powyżej 2 mln	ogółem	poniżej 100 tys.	100 tys. - 1 mln	1-2 mln	powyżej 2 mln
Ogółem	-0,56	-6,07	-1,38	-0,82	+0,26	+1,40	-5,69	-1,28	+0,32	+2,89
WZDE 0-19% 20-69% 70-100%	-5,88 +1,00 -0,46	-11,17 -7,92 -4,38	-3,60 -4,89 -0,27	-1,97 -0,36 -0,81	-5,87 +2,81 -0,32	-2,62 +4,07 +0,82	-7,57 -4,82 -4,70	-6,71 -1,89 -0,49	-1,29 -2,13 +0,86	-0,30 +6,04 +1,55
PKD 40.10 40.30 przemysł inne	+1,21 -0,80 -3,33 -7,05	-28,81 -5,41 -8,88 -9,60	-1,43 -0,72 -3,41 -8,81	-0,18 -0,87 +3,09 -7,08	+1,64 -0,58 . .	+4,21 +0,86 -4,49 -6,92	-18,02 -4,64 -2,26 -8,48	-10,75 -0,56 +2,44 -3,32	-0,66 +0,66 +4,04 -21,42	+5,58 +1,80 . .

a % zysku (netto) albo straty (netto) w stosunku do całkowitego przychodu.

Cena jest również skorelowana z wielkością sprzedaży, tyle że (paradoksalnie) ujemnie. Na poziomie wysoce zagregowanym występuje zatem w ciepłownictwie tendencja taka, że przedsiębiorstwa, które tanio sprzedają ciepło są bardziej rentowne. Co więcej, im więcej ciepła sprzedały podmioty gospodarcze, to nie tylko oferowały tym niższe ceny, ale też tym mniejsze wykazały ich podwyżki w 2003 r. I tak, wśród przedsiębiorstw, które sprzedały mniej niż 100 tys. GJ cena wzrosła o 3,6%, gdy wielkość sprzedaży mieściła się w przedziale 100 tys.-1 mln GJ cena wzrosła o 1,9%, gdy była w przedziale 1-2 mln GJ cena wzrosła o 1,4%, a gdy przekraczała 2 mln GJ cena wzrosła jedynie o 0,4%. Z drugiej strony, wysokość ceny wiąże się też „profilem” działalności przedsiębiorstw ciepłowniczych. Najmniejsze ceny w 2003 r. odnotowano wśród podmiotów należących do grupy o najniższym poziomie WZDE (poniżej 20%), zarówno zaliczonych do PKD 40.10 jak i w ogóle nie zaliczonych do sektora energetycznego („przemysł”). Największa zaś cena charakteryzowała zarówno podmioty należące do grupy o najwyższym poziomie WZDE (70-100%) jak i przedsiębiorstwa typowo ciepłownicze (PKD 40.30). Z reguły, tam gdzie ceny były względnie wysokie ich wzrost był stosunkowo duży, a tam gdzie były względnie niskie wzrost był bardzo mały lub nawet odnotowano ich spadek (grupa PKD 40.10).

Jednym z najbardziej pozytywnych zjawisk w 2003 r. był z pewnością wspomniany już wyraźny wzrost wydajności pracy, tym bardziej że w 2002 r. w ciepłownictwie wskaźnik ten był o 28% niższy aniżeli w całym dziale PKD 40 definiowanym przez GUS jako „zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną i gorącą wodę”. Powtórzmy, że wydajność pracy w koncesjonowanej energetyce cieplnej zwiększyła się z 235,0 tys. zł do 271,3 tys. zł. Typowe (dominujące liczebnie) przedsiębiorstwo ciepłownicze w 2003 r. osiągnęło wydajność około 135 tys. zł (podczas gdy w poprzednim roku 110 tys. zł), a poziom wskaźnika przekraczający średnią ogólnokrajową odnotowano w zaledwie 140 przedsiębiorstwach (17% ogólnej liczby). Jedynie w 24 przedsiębiorstwach (3% ogólnej liczby) wydajność pracy przekraczała poziom 450 tys. zł, ale na te przedsiębiorstwa przypadało blisko 10% ogółu przychodów ze sprzedaży ciepła. Natomiast aż 125 przedsiębiorstw (15% ogólnej liczby) miało wydajność poniżej 75 tys. zł¹⁵⁾). Oznacza to, iż pod względem efektywności produkcji energetyka cieplna była bardzo zróżnicowana i z jednej strony obejmowała dużą liczbę mało wydajnych podmiotów gospodarczych, a z drugiej strony niewielką liczbę wysoce wydajnych podmiotów, które jednak miały duży udział na rynku ciepła.

Podobnie jak w 2002 r., występowała wyraźna prawidłowość rozkładu wydajności pracy według skali działalności koncesjonowanej (rynkowej). Jak wynika z tabeli 10 (na przykładzie grupy WZDE 70-100%), im większy był roczny przychód firmy, tym wyższa była wydajność pracy. Po części oczywiście duży przychód stanowił skutek wysokiej wydajności, a więc zachodził tu związek dwukierunkowy. Zróżnicowanie wydajności między przedsiębiorstwami, które osiągnęły przychód w przedziale 2-8 mln zł nie wykazywało jednak wyraźnie tej tendencji, natomiast była ona bardzo silna powyżej górnej granicy tego przedziału. Warto też dostrzec, że przedsiębiorstwa o najmniejszych przychodach (poniżej 2 mln zł) odnotowały spadek wydajności pracy w stosunku do 2002 r., podczas gdy w pozostałych grupach nastąpiła poprawa. Co się tyczy związku między wydajnością pracy a liczbą zatrudnionych w działalności ciepłowniczej, to można zauważyć, iż wysokiej wydajności sprzyja niewielkie zatrudnienie (poniżej 15 osób)¹⁶⁾ oraz duże zatrudnienie (powyżej 150 osób). Wzrost wydajności wystąpił przy tym również zarówno w przedsiębiorstwach o niedużym jak i znacznym zatrudnieniu; przedsiębiorstwa zatrudniające w działalności koncesjonowanej ciepłowniczej od 20 do 60 osób wykazały natomiast jej zniżkę.

Tabela 10. Wydajność pracy w latach 2002 i 2003 według wielkości całkowitego przychodu i liczby osób pełnozatrudnionych w przedsiębiorstwie (grupa WZDE: 70-100%)

Całkowity roczny przychód w mln zł	2002a	2003a	2003b (2002 = 100)	Liczba osób pełno-zatrudnionych	2002a	2003a	2003b (2002 = 100)
Ogółem	222,8	248,0	111,3	Ogółem	222,8	248,0	111,3
poniżej 1 1-2 2-4,5 4,5-8 8-12 12-20 20-200 200 i więcej	107,3 131,6 134,6 125,4 137,4 155,2 200,3 474,2	105,5 126,0 136,2 136,3 155,5 162,1 223,6 498,5	98,3 95,7 101,2 108,7 113,2 104,4 111,6 105,1	poniżej 10 10-15 15-20 20-40 40-60 60-150 150-500 500 i więcej	273,4 230,6 172,9 155,2 167,3 143,8 226,5 296,3	310,7 251,3 184,4 150,4 147,9 170,0 252,8 354,2	113,6 109,0 106,6 96,9 88,4 118,2 111,6 119,5

^a W tys. zł.
^b W %.

Analiza efektywności ciepłownictwa w 2003 r. potwierdziła zauważony we wcześniejszym roku silny dodatni związek miedzy poziomem wydajności pracy a poziomem wynagrodzeń. Związek ten przejawia się najostrzej w przedsiębiorstwach typowo energetycznych. Na przykład, w grupie PKD 40.30 gdy średnie miesięczne wynagrodzenie nie przekracza 1 750 zł, to wydajność pracy jest niższa niż 115 tys. zł, a gdy przewyższa 3 000 zł, wydajność przekracza poziom 300 tys. zł. Jednakże ta zależność nie miała większego wpływu na zmiany w wydajności pracy w stosunku do 2002 r., która wzrosła zarówno w grupach przedsiębiorstw o stosunkowo niskich jak i grupach o stosunkowo wysokich wynagrodzeniach. Sugeruje to zatem (wbrew pewnym pozorom) brak znaczącej roli płacy jako bodźca wzrostu wydajności pracy.

Tendencja wzrostowa wydajności pracy dała się dostrzec w niemal wszystkich podstawowych grupach przedsiębiorstw. Ze względu na grupę WZDE (tabela 8) największy przyrost wystąpił w grupie a najniższym poziomie wskaźnika (0-19%) i wyniósł 26,4%. Co ciekawe, poprawa objęła tu wyłącznie podmioty o bardzo małych obrotach. W grupie WZDE 20-69% wydajność pracy zwiększyła się o 22,9%, a w grupie WZDE 70-100% – o 11,3%. W obu tych grupach poprawa nastąpiła niezależnie od wielkości przychodów, choć (w odróżnieniu od grupy WZDE 0-19%) okazała się najsłabsza w przypadku przedsiębiorstw mających najniższe obroty. Gdy przyjąć za kryterium klasyfikacji symbol PKD, to obraz okazuje się nieco inny. Odpowiednie dane zawiera tabela 11. Wydajność pracy zwiększyła się zdecydowanie najbardziej bo aż o 36,1% w przedsiębiorstwach zaliczonych do klasy 40.10, czyli z reguły wytwarzających ciepło w skojarzeniu z energią elektryczną. W przedsiębiorstwach klasy 40.30 nastąpił wzrost wydajności o 10,8%, a w przedsiębiorstwach nie zakwalifikowanych do przemysłu („inne”) – o 2,7%. Natomiast podmioty przemysłowe lecz nie energetyczne odnotowały spadek wydajności o 5,4%. W rezultacie te ostatnie utraciły pozycję najbardziej wydajnych w polskiej energetyce cieplnej na rzecz podmiotów klasy 40.10. Generalnie wśród wszystkich grup przedsiębiorstw o profilu energetycznym, np. sklasyfikowanych ze względu na wielkość przychodów ze sprzedaży ciepła, w 2003 r. wystąpił istotny wzrost wydajności pracy, co nie było jednoznaczne wśród pozostałych przedsiębiorstw posiadających koncesję na działalność ciepłowniczą. Wnioski jakie można wyprowadzić z porównania poziomu i dynamiki wydajności pracy w różnych grupach według WZDE i PKD nie wydają się w pełni spójne. Zwłaszcza trudno bez dalszych badań przyjąć za zrozumiałe szczególnie silne zwiększenie się wydajności wśród podmiotów o najniższym zaangażowaniu w koncesjonowaną działalność ciepłowniczą. Nieco światła na tę kwestię rzucą dane przedstawione w ostatniej części artykułu.

Tabela 11. Wydajność pracy^a w latach 2002 i 2003 według PKD

Grupa według PKD	2002	2003	2003 (2002 = 100)	Liczba podmiotów w 2003 r.
Ogółem	235,0	271,3	115,4	814
40.10 40.30 Przemysł Inne	283,5 222,9 305,8 167,9	386,0 246,9 289,3 172,5	136,1 110,8 94,6 102,7	48 439 148 179

^a W tys. zł na 1 pełnozatrudnionego pracownika.

Uzupełniając powyższe rozważania, warto dodać, że wzrost wydajności pracy był również powszechnym zjawiskiem w skali terytorialnej. Poprawa nastąpiła we wszystkich województwach; największa w mazowieckim (o 31,2%), kujawsko-pomorskim (o 29,2%) i lubuskim (o 26,3%), a najmniejsza w warmińsko-mazurskim (o 0,7%), podlaskim (o 4,2%) i zachodniopomorskim (o 7,2%).

Mierniki rozwojowe. Wynik osiągnięty w 2003 r. w porównaniu do 2002 r. uznano nieco wcześniej za umiarkowanie korzystny, głównie dlatego, że nastąpiła poprawa wskaźnika reprodukcji majątku trwałego. Z pesymistycznych ocen dotyczących zmian we wcześniejszych latach wynika, że mogła to być zmiana zwiastująca przełom. Jednakże dopiero najbliższa przyszłość pokaże, czy tak było istotnie. W rzeczy samej, wartości wskaźnika reprodukcji majątku nakazują wstrzemięźliwość w formułowaniu takiej opinii. Spośród trzech głównych grup wyróżnionych według WZDE, poprawa pojawiła się jedynie w grupie o najniższej wartości WZDE, obejmującej przedsiębiorstwa dla których koncesjonowane, związane z rynkiem ciepłownictwo stanowi margines działalności gospodarczej. Zupełnie inny wniosek nasuwa zróżnicowanie wartości wskaźnika reprodukcji majątku według przynależności do głównych klas PKD. W tym przypadku korzystny trend wystąpił wyłącznie wśród przedsiębiorstw typowo energetycznych – zarówno elektroenergetycznych jak i szczególnie (wzrost z 0,78 do 0,84) typowo ciepłowniczych, natomiast przedsiębiorstwa o profilu nie energetycznym dotknęła głęboka dekapitalizacja majątku trwałego, w tym w przedsiębiorstwach przemysłowych proces ten pogłębił się w stosunku do 2002 r. (spadek z 0,41 do 0,30). Największej dekapitalizacji ulegał przy tym majątek podmiotów należących do jednostek samorządu terytorialnego (spadek do poziomu 0,42), zaś w najkorzystniejszej sytuacji były spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (wzrost do poziomu 1,15). Wyraźny był związek zmian wartości wskaźnika reprodukcji majątku z wielkością ciepła sprzedanego przez przedsiębiorstwo; w grupach poniżej progu sprzedaży 1 mln GJ można było zaobserwować spadek (wzrost dekapitalizacji), a w grupach powyżej tego progu – wzrost wskaźnika (zmniejszenie dekapitalizacji).

Trzeba przy tym pamiętać, że w 2003 r. w badanej zbiorowości przedsiębiorstw nakłady inwestycyjne (czyli zależny od bieżącej działalności przedsiębiorstwa element wskaźnika reprodukcji majątku) zmniejszyły się w stosunku do roku poprzedniego (o 2,3% w przeliczeniu na 1 przedsiębiorstwo), na co złożył się spadek nakładów związanych z wytwarzaniem ciepła i wzrost nakładów związanych z przesyłaniem i dystrybucją ciepła. Z drugiej strony, przyczyną osłabienia procesu inwestycyjnego było wyłącznie zmniejszenie nakładów w przedsiębiorstwach nie energetycznych.

Mierniki finansowe. Oba użyte do analizy wskaźniki dowodzą poprawy sytuacji finansowej przedsiębiorstw ciepłowniczych. Wprawdzie wzrost płynności był nieznaczny, ale niemal we wszystkich grupach podmiotów, niezależnie od kryterium klasyfikacji, sytuacja, o ile nie uległa polepszeniu, była zadowalająca. Jedynie w przedsiębiorstwach przemysłowych o profilu nie energetycznym wartość wskaźnika płynności nie tylko kształtowała się na bardzo niskim poziomie, ale w porównaniu do 2002 r. znacząco się obniżyła (z 0,45 do 0,37). Jeśli chodzi o wskaźnik całkowitego zadłużenia, to jego wartość wyraźnie się zmniejszyła, a spadek był w zasadzie powszechny, niezależnie od przynależności do grupy WZDE, PKD czy wyodrębnionej według formy prawnej.

* * *

Ujmując rzecz sumarycznie, podstawowymi przejawami poprawy efektywności energetyki cieplnej w 2003 r. były:
- korzystne zmiany na poziomie całego sektora w przypadku niemal wszystkich wskaźników użytych do pomiaru efektywności;
- „zbilansowany” efekt zmian efektywnościowych z punktu widzenia interesu podmiotów energetycznych (np. poprawa rentowności) i konsumentów (np. nieznaczny ruch ceny);
- znacząca i szeroko obserwowana poprawa efektywności ekonomicznej wyrażająca się we wzroście wydajności pracy;
- zmniejszenie się dysproporcji między grupami przedsiębiorstw i regionami kraju.

4. Ciepłownictwo zawodowe

Biorąc pod uwagę to, że przyjęte do analizy kryteria podziału koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych mogą nie spełniać oczekiwań potencjalnych użytkowników danych statystycznych, dla uściślenia dalszych rozważań wydzielonozbiór w miarę jednorodnych podmiotów. Innym powodem dokonania tego zabiegu było to, iż w trakcie weryfikacji danych uzyskanych od badanych przedsiębiorstw dały się zauważyć liczne przypadki rozbieżności w podejściu do informacji jednoznacznie identyfikujących badane przedsiębiorstwo, np. do wypełniania rubryk formularza dotyczących PKD i WZDE. Na przykład, nie można było jednoznacznie stwierdzić, że wszystkie duże zespoły elektrociepłowni, czyli przedsiębiorstwa prowadzące przede wszystkim działalność ciepłowniczą, znalazły się w jednej określonej klasie PKD czy grupie WZDE.

W niniejszej części tego artykułu, podjęto więc próbę syntetycznej charakterystyki wybranego względnie jednorodnego zbioru przedsiębiorstw, jak również próbę przedstawienia tego, co wyróżnia te przedsiębiorstwa na tle całokształtu koncesjonowanego ciepłownictwa.

Spośród badanych przedsiębiorstw posiadających koncesję na działalność ciepłowniczą została wyodrębniona grupa przedsiębiorstw, które można określić mianem „ciepłownictwa zawodowego”. Na podstawie przeglądu pojedynczych podmiotów, zaliczone do niej zostały przedsiębiorstwa o zaangażowaniu w działalność ciepłowniczą powyżej 60%, z klasy PKD 40.30. Pozostałe przedsiębiorstwa z tej klasy, o zaangażowaniu w działalność ciepłowniczą mniejszym od 60%, pomimo tego, że posiadają typowo „ciepłowniczy” symbol PKD, nie zostały włączone do grupy ciepłownictwa zawodowego, ponieważ zajmują się one działalnością ciepłowniczą obok innych rodzajów działalności gospodarczej. Do grupy ciepłownictwa zawodowego zostały zaliczone również przedsiębiorstwa z klasy PKD 40.10 o zaangażowaniu w działalność ciepłowniczą co najmniej 20%. Jak się bowiem okazało, były to głównie elektrociepłownie zawodowe.

W 2003 r. w grupie przedsiębiorstw objętych badaniem URE i zaliczonych, według powyższego kryterium, do ciepłownictwa zawodowego znalazło się 380 podmiotów, podczas gdy w roku 2002 – 374. Zdecydowana większość przedsiębiorstw ciepłownictwa zawodowego (w 2003 r. prawie 67%) to takie, które łączyły wytwarzanie z przesyłaniem i dystrybucją ciepła. W 2003 r. było ich o 6,8% więcej niż w 2002 r. W obydwu latach, w przeważającej mierze, przedsiębiorstwa ciepłownictwa zawodowego występowały w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (blisko 79%). W zbiorze wybranych przedsiębiorstw tylko około 8% stanowiły te, które zajmowały się wyłącznie wytwarzaniem. Ponad połowa przedsiębiorstw ciepłownictwa zawodowego sprzedawała od 100 do 1 000 TJ ciepła. Rozkład terytorialny ciepłownictwa zawodowego jest raczej nierównomierny. Przedsiębiorstwa ciepłownictwa zawodowego stanowią powyżej połowy ogółu koncesjonowanych podmiotów jedynie w 7 województwach: warmińsko-mazurskim, mazowieckim, zachodniopomorskim, lubuskim, lubelskim, dolnośląskim i pomorskim. Z drugiej strony, w trzech województwach: kujawsko-pomorskim, podkarpackim i opolskim stanowią one niespełna 1/3 takich podmiotów.

Potencjał techniczny ciepłownictwa zawodowego jest znaczący. W obydwu badanych latach, ciepłownictwo zawodowe koncentrowało około 62% wszystkich koncesjonowanych źródeł ciepła w kraju oraz ponad 80% krajowej sieci ciepłowniczej. W 2003 r. prawie cała moc niewykorzystana¹⁷⁾) kraju znalazła się w wybranym zbiorze (21,3% wobec 24,7%). Ciepłownictwo zawodowe skupiało prawie 80% zatrudnionych we wszystkich badanych koncesjonowanych przedsiębiorstwach.

Interesujące wydaje się to, że spółki akcyjne stanowiące zaledwie 12,1% ciepłownictwa zawodowego skupiały 50,4% mocy osiągalnej, natomiast spółki z o.o., których było aż 78,9%, dysponowały 45,9% mocy. Te ostatnie skupiały ponad 55% sieci i zatrudnionych w całym ciepłownictwie zawodowym.

W obu badanych latach, wszystkie przedsiębiorstwa ciepłownictwa zawodowego zajmowały się wytwarzaniem ciepła. W 2003 r. wytworzyły one 58,5% łącznej produkcji ciepła w kraju, co oznacza wzrost o 2,9 punktu procentowego w porównaniu z rokiem 2002. Bardziej szczegółowe informacje znajdują się w tabeli 12.

Tabela 12. Podstawowe informacje o ciepłownictwie zawodowym w 2002 i 2003 r.

Wyszczególnienie	Liczba przedsiębiorstw				Zatrudnienie				Moc osiągalna				Produkcja ciepła
	2002	Polska w 2002 r. =100	2003	Polska w 2003 r. =100	2002 (etaty)	Polska w 2002 r. =100	2003 (etaty)	Polska w 2003 r. =100	2002 (MW)	Polska w 2002 r. =100	2003 (MW)	Polska w 2003 r. =100	2002 (TJ)	Polska w 2002 r. =100	2003 (TJ)	Polska w 2003 r. =100
POLSKA	849	100,0	814	100,0	61 694	100,0	55 580	100,0	67 285	100,0	65 203	100,0	492 467	100,0	490 495	100,0
Energetyka zawodowa	374	44,1	380	46,7	48 157	78,1	43 940	79,1	41 581	61,8	40 725	62,5	274 014	55,6	286 714	58,5
Rodzaj działalności
WPIDO	88	59,5	77	65,8	22 622	90,2	19 185	90,9	9 826	69,0	8 551	63,0	64 014	54,1	57 222	51,8
WPID	237	46,6	253	50,2	20 007	69,0	19 481	72,5	25 033	60,4	25 435	62,6	164 096	57,2	180 927	61,9
W	30	26,1	29	26,6	3 915	69,1	3 564	66,0	6 720	57,9	6 738	61,2	45 890	52,8	48 557	58,2
PIDO	19	24,7	21	25,0	1 613	83,1	1 710	77,4	2	75,6	1	5,9*	14	83,8	8	0,2*
Forma prawna
Jednostki samorządu terytorialnego	17	22,4	14	18,4	640	41,9	400	29,2	424	42,3	288	19,4	1 643	33,1	1 138	25,5
Spółki akcyjne	47	21,2	46	22,7	17 974	70,6	15 426	71,4	21 225	51,8	20 525	52,8	156 845	47,0	159 683	49,4
Spółki z o.o.	294	63,6	300	66,2	25 733	87,8	24 257	88,4	18 825	81,9	18 692	82,8	109 443	79,7	119 485	79,2
Przedsiębiorstwa państwowe	7	24,1	6	30,0	3 460	80,7	3 326	88,4	871	57,0	832	68,3	4 577	41,8	4 332	66,0
Pozostałe przedsiębiorstwa	9	15,0	14	22,6	350	31,1	531	38,6	236	28,2	388	37,6	1 506	29,0	2 076	36,7

*) Zmiany udziałów w 2003 r. wynikają ze wzrostu mocy osiągalnej i produkcji ciepła w przedsiębiorstwach grupy PIDO całego koncesjonowanego ciepłownictwa.

Przedsiębiorstwa ciepłownictwa zawodowego, w obydwu badanych latach, zrealizowały około 84% całej sprzedaży ciepła w jednostkach fizycznych w kraju (rysunek 5). Wolumen sprzedanego ciepła wzrósł w 2003 r. o 3,7% w stosunku do roku 2002. Niewątpliwie na wzrost ten miało wpływ zwiększenie całkowitej sprzedaży ciepła w województwie kujawsko-pomorskim o 55,6%¹⁸⁾). W siedmiu województwach odnotowano spadek sprzedaży w przedsiębiorstwach ciepłownictwa zawodowego: warmińsko-mazurskim (o 4,6%), podlaskim (o 4,2%), zachodniopomorskim (o 3,5%), łódzkim (o 1,9%), pomorskim (o 1,6%), świętokrzyskim (o 1,1%) i śląskim (o 0,7%). Przedsiębiorstwa ciepłownictwa zawodowego, łączące wytwarzanie z przesyłem i dystrybucją sprzedawały ciepło pochodzące wyłącznie z własnej produkcji. Natomiast w przedsiębiorstwach zajmujących się jeszcze dodatkowo obrotem ponad 80% sprzedawanego ciepła pochodziło z zakupu w obcych źródłach. Wolumen sprzedanego ciepła bezpośrednio ze źródeł w 2003 r. pozostawał na tym samym poziomie jak w roku poprzednim, z kolei wolumen sprzedaży za pomocą sieci zwiększył się o 5,7%.

Rysunek 5. Sprzedaż ciepła przez przedsiębiorstwa ciepłownictwa zawodowego w 2003 r.

Rysunek 6. Udział sprzedaży ciepła przedsiębiorstw ciepłownictwa zawodowego w sprzedaży ogółem w województwach w 2003 r.

Przedsiębiorstwa ciepłownictwa zawodowego w 2003 r. sprzedawały ciepło nieco drożej niż pozostałe koncesjonowane przedsiębiors