Właściwość terytorialna Południowego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki z siedzibą w Katowicach obejmuje obszar województwa śląskiego, a zasięg działania obejmuje łącznie 36 powiatów i 167 gmin.
Koncesjonowaną działalność ciepłowniczą na obszarze właściwości terytorialnej Oddziału prowadzi obecnie 66 przedsiębiorstw energetycznych, z czego w zakresie: wytwarzania ciepła – 5, wytwarzania oraz przesyłania i dystrybucji ciepła – 35, przesyłania i dystrybucji ciepła – 2, przesyłania i dystrybucji oraz obrotu ciepłem – 8, wytwarzania, przesyłania i dystrybucji oraz obrotu ciepłem - 16.
Łączna moc zainstalowana źródeł ciepła wynosi 11.563,5 MW, a łączna produkcja roczna to 55.000 TJ (w tym w kogeneracji ok. 28.000 TJ). Ciepło produkowane jest z wykorzystaniem: węgla kamiennego - 86,66% produkcji, gazu wysokometanowego – 1,33% produkcji, oleju opałowego – 0,14% produkcji, biomasy - 0,12 % produkcji, biogazu wysypiskowego – 0,01% produkcji, pozostałych paliw (głównie gazu koksowniczego oraz gazu z odmetanowania kopalń) – 11,74 % produkcji.
Największe przedsiębiorstwa ciepłownicze to: Południowy Koncern Energetyczny S.A. w Katowicach, Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Katowice S.A. w Katowicach, Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Dąbrowie Górniczej S.A. oraz Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Jastrzębiu Zdroju.
Koncesjonowaną działalność elektroenergetyczną na obszarze właściwości terytorialnej Oddziału w 2007 r. prowadziło ogółem 118 przedsiębiorstw energetycznych.
Największym wytwórcą energii elektrycznej na terenie województwa śląskiego jest Południowy Koncern Energetyczny S.A., jego łączna moc elektryczna wynosi – 4.952,7 MW.
Największe podmioty prowadzące działalność w zakresie dystrybucji energii elektrycznej na obszarze właściwości terytorialnej Oddziału to: Vattenfall Dystribution Poland S.A. i ENION Grupa TAURON S.A.
W zakresie obrotu energią elektryczną największe podmioty to: Vattenfall Sales Poland Sp. z o.o. i ENION Energia spółka z o.o.
Koncesjonowaną działalność gazowniczą na obszarze właściwości terytorialnej Oddziału w 2007 r. prowadziło ogółem 19 przedsiębiorstw energetycznych.
Największym podmiotem prowadzącym działalność w zakresie dystrybucji gazu na terenie województwa śląskiego jest Górnośląski Operator Systemu Dystrybucyjnego Sp. z o.o., zaś Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo SA prowadzi działalność polegającą na obrocie gazem.
2. Informacja o wnioskach i decyzjach dotyczących ciepła
W okresie od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. w POT URE w Katowicach wydano 89 decyzji w sprawach dotyczących koncesjonowanej działalności w zakresie rynku ciepła, w tym: 79 decyzji o zmianę koncesji (z czego 54 dotyczyło zmiany terminu obowiązywania koncesji), 2 decyzje o udzieleniu koncesji, 6 decyzji o cofnięciu koncesji oraz 2 decyzje o wygaśnięciu.
W zakresie koncesjonowania przedsiębiorstw z sektora ciepłowniczego można zauważyć dalsze zmniejszanie ilości koncesjonariuszy. Według stanu na 31 grudnia 2006 r. na terenie działania Oddziału funkcjonowało 75 koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych, natomiast obecnie liczba tych przedsiębiorstw zmniejszyła się do 66. Powyższa tendencja związana jest w głównej mierze z konsolidacją przedsiębiorstw energetycznych.
W związku z przypadającym na drugą połowę 2008 r. końcem okresu obowiązywania pierwszych koncesji udzielanych w 1998 r. (a zgodnie z wymaganiami ustawowymi wniosek o przedłużenie ważności koncesji winien być złożony nie później niż na 18 miesięcy przed wygaśnięciem koncesji) w 2007 r. wpłynęła znaczna ilość wniosków o przedłużenie ważności koncesji. Nie bez znaczenia pozostaje tutaj fakt, że przy okazji postępowań w sprawie zmiany terminu obowiązywania koncesji na działalność ciepłowniczą zaktualizowano treść decyzji koncesyjnych, dostosowując je do aktualnego brzmienia przepisów prawa (m.in. ustawy – Prawo energetyczne i ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Zmiany w powyższych przepisach pozwoliły na zliberalizowanie warunków koncesyjnych, a w konsekwencji ograniczenie obowiązków, w tym sprawozdawczych, nałożonych na koncesjonariuszy.
Obecnie zauważyć można znaczny spadek liczby wniosków w sprawie zmiany koncesji w zakresie zmiany terminu jej obowiązywania, albowiem znacznie mniej koncesjonariuszy uzyskało koncesję po 1998 r. Mniej więcej na stałym poziomie natomiast utrzymuje się ilość zmian koncesji z powodu zmian zachodzących w majątku koncesjonariuszy.
3. Informacja o wnioskach i decyzjach dotyczących energii elektrycznej
W okresie od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. w POT URE w Katowicach wydano 41 decyzji w sprawach dotyczących koncesjonowanej działalności w zakresie rynku energii elektrycznej, w tym: 30 decyzji o zmianę koncesji (z czego 18 dotyczyło zmiany terminu obowiązywania koncesji), 9 decyzji o udzieleniu koncesji oraz 2 decyzje o cofnięciu koncesji.
W 2007 r. zwiększyła się liczba przedsiębiorstw prowadzących działalność związaną z zaopatrzeniem w energię elektryczną. Według stanu na 31 grudnia 2006 r. na terenie działania Oddziału funkcjonowało 107 koncesjonowanych przedsiębiorstw elektroenergetycznych, natomiast według stanu na dzień 31 grudnia 2007 r. liczba tych przedsiębiorstw zwiększyła się do 118. Powyższe spowodowane jest w głównej mierze zmianą ustawy – Prawo energetyczne, a mianowicie objęciem obowiązkiem uzyskania koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej energii wytworzonej w odnawialnych źródłach energii oraz w źródłach wytwarzających energię elektryczną w kogeneracji i to bez względu na wielkość mocy zainstalowanej źródła. Podobnie jak i w zakresie działalności ciepłowniczej w 2007 r. wpłynęła znaczna ilość wniosków o przedłużenie ważności koncesji. Dokonując zmian w tym zakresie dostosowywano jednocześnie ich treści do aktualnego brzmienia obowiązujących przepisów prawa i faktycznego przedmiotu i zakresu prowadzonej działalności. Koncesje na przesyłanie i dystrybucję energii elektrycznej, zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo energetyczne, stały się koncesjami na dystrybucję energii elektrycznej.
Obecnie, podobnie jak przy działalności ciepłowniczej, zaobserwować można znaczne zmniejszenie liczby wniosków o dokonanie zmian koncesji. W bieżącym roku podobnie jak w latach ubiegłych (za wyjątkiem 2007 r.) przeważająca część wniosków o zmianę koncesji dotyczy zmian w majątku koncesjonariuszy.
W okresie od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. w POT URE w Katowicach wydano 8 decyzji w sprawach dotyczących koncesjonowanej działalności w zakresie rynku gazu, w tym: 4 decyzje o zmianę koncesji na dystrybucję gazu (z czego 2 dotyczyły zmiany terminu obowiązywania koncesji), 2 decyzje o udzieleniu koncesji, i kolejne 2 decyzje o cofnięciu koncesji.
W tym sektorze zaobserwować można znacznie mniejszą, w porównaniu z sektorem ciepłowniczym i elektroenergetycznym, dynamikę zmian, zarówno właścicielskich jak i majątkowych. Rynek gazu jest w miarę stabilnym rynkiem, być może z uwagi na znacznie mniejszą liczbę podmiotów na nim funkcjonujących.
5. Informacja o wnioskach i decyzjach dotyczących taryf dla ciepła, paliw gazowych i energii elektrycznej
Taryfowanie ciepła – od początku istnienia Oddziałów Terenowych URE – należało do ich podstawowych obowiązków. W 2007 r. w POT URE w Katowicach wydano łącznie 98 decyzji w sprawie taryf, w tym 65 dla ciepła, 22 dla energii elektrycznej i 11 dla gazu. W 2007 r. wydano 6 decyzji odmawiających zatwierdzenia taryf dla ciepła i jedną odmawiającą dokonania zmiany taryfy dla ciepła oraz 1 decyzję odmawiającą zatwierdzenia taryfy dla energii elektrycznej.
W roku 2007 można było zauważyć stabilizację liczby wydawanych decyzji dotyczących taryf dla ciepła w porównaniu z ostatnimi latami. Podobnie sytuacja wyglądała w zakresie liczby złożonych wniosków w sprawie zatwierdzenia taryfy przez przedsiębiorstwa sektora elektroenergetycznego i gazowniczego. W roku 2007 odnotowano natomiast mniejszą liczbę przedkładanych zmian taryf przez przedsiębiorstwa sektora elektroenergetycznego i gazowniczego spowodowaną względną stabilizacją cen zakupu tego paliwa i energii, która przełożyła się na poziom cen i stawek opłat, ustalonych w zatwierdzonych taryfach, skutkujących umiarkowanym wzrostem opłat ponoszonych przez odbiorców.
W 2008 roku sytuacja uległa odwróceniu. Znacznie więcej niż w latach ubiegłych wpłynęło wniosków o dokonanie zmian taryf zarówno dla ciepła jak i dla energii elektrycznej oraz gazu. Wpływ na powyższe mają dynamicznie zmieniające się ceny paliw i energii elektrycznej. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w marcu 2008 roku w związku z koniecznością dostosowania taryf dla energii elektrycznej przedsiębiorstw prowadzących działalność gospodarczą w zakresie przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej do zasad określonych w ustawie z dnia 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii elektrycznej (2007 Nr 130, poz. 905 ze zm.), tj. zaprzestaniem pobierania z dniem 1 kwietnia 2008 r. opłaty przesyłowej w części wynikającej ze składnika wyrównawczego stawki systemowej określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 46 ust. 3 i 4 ustawy-Prawo energetyczne, przedsiębiorstwa te złożyły wnioski o dokonanie stosownych zmian w zatwierdzonych im przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki taryfach.
Jedną z głównych przyczyn mającą wpływ na wzrost jednostkowych opłat za ciepło jest planowana wielkość sprzedaży ciepła. Obecnie zauważyć można utrzymujący się trend spadkowy sprzedaży ciepła, który determinowany jest nie tylko działaniami termomodernizacyjnymi ze strony odbiorców, ale i zdecydowanie wyższymi zewnętrznymi temperaturami utrzymującymi się w sezonach grzewczych. Również zmiany w przepisach prawa dotyczące metody planowania sprzedaży ciepła nie pozostały bez wpływu na poziom cen i stawek opłat.
Wśród spraw dotyczących zatwierdzania taryf dla ciepła bądź ich zmian bardziej zauważalnym zjawiskiem, niż w latach wcześniejszych, jest wzrost cen paliw i energii elektrycznej, a także wnioskowanie przez przedsiębiorstwa energetyczne o uwzględnienie w cenach i stawkach opłat zwrotu z kapitału zaangażowanego w działalność ciepłowniczą. Na powyższe wpływ miała zmiana przepisów prawa, tj. w szczególności wejście w życie rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 9 października 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz. U. z 2006 r. Nr 193, poz. 1423), regulującego m. in. zasady uwzględniania zwrotu z kapitału.
Natomiast zmiany taryf dla gazu spowodowane są w głównej mierze większymi kosztami pozyskania gazu w porównaniu do kosztów na podstawie których dokonano kalkulacji cen i stawek opłat zawartych w obowiązującej ich taryfie. Zmiany cen i stawek opłat wynikają z zatwierdzonej decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 10 kwietnia 2008 r., Nr DTA-4212-29 (21)/2007/2008/652/V/AG taryfy Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A.
Dodać należy, że w trakcie postępowań prowadzone są bieżące kontrole m.in. w zakresie stosowania cen i stawek opłat zgodnych z zatwierdzonymi taryfami czy posiadania odpowiednich kwalifikacji przez pracowników przedsiębiorstw energetycznych. Na podstawie uzyskanych informacji w 2007 r. wszczęto 11 (na prowadzonych ogółem 18 postępowań o ukaranie) postępowań o nałożenie kary pieniężnej za stosowanie cen i stawek opłat niezgodnie z zatwierdzoną taryfą.
6. Informacja o wnioskach i decyzjach dotyczących paliw ciekłych,
W okresie od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. do POT URE w Katowicach wpłynęło 150 wniosków o udzielenie koncesji na obrót paliwami ciekłymi. Ogółem wydano 106 decyzji administracyjnych, w tym 60 udzielających koncesji. W 5 przypadkach odmówiono udzielenia koncesji głównie z powodu nie dysponowania środkami finansowymi lub możliwościami technicznymi gwarantującymi prawidłowe wykonywanie działalności.
W 2007 r. w Oddziale wydano 15 decyzji w sprawie cofnięcia koncesji na obrót paliwami ciekłymi, w szczególności z powodu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej.
W porównaniu z latami ubiegłymi liczba udzielonych i zmienianych koncesji kształtuje się na porównywalnym poziomie. Jednakże, ciągle jeszcze można odnotować stosunkowo dużą rotację wśród przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie obrotu paliwami ciekłymi oraz zamierzających tę działalność prowadzić. Powyższe wynika głównie ze specyfiki tego rynku – relatywnie niskie bariery wejścia i wyjścia.
W związku z powyższym zauważyć można niemal równoległe wydawanie decyzji cofających koncesje na wniosek dotychczasowych koncesjonariuszy, decyzji o stwierdzeniu wygaśnięcia koncesji oraz decyzji udzielających koncesji nowym podmiotom przejmującym majątek od dotychczasowych koncesjonariuszy. W przypadku rynku paliw ciekłych ciągle jeszcze istnieje spora liczba przedsiębiorców, którzy pomimo ustawowego obowiązku, prowadzą działalność gospodarczą bez wymaganej koncesji. W każdym takim przypadku, jeśli w aktach postępowania administracyjnego znajdują się dokumenty potwierdzające to zjawisko, powiadamiana jest właściwa miejscowo jednostka policji.
7. Platformy internetowe zawierające informacje o rynku paliw ciekłych
Obecnie w fazie roboczej znajduje się projekt utworzenia tzw. platformy paliwowej dla województwa śląskiego, mającej stanowić bazę danych o podmiotach funkcjonujących na rynku paliw ciekłych. Uruchomienie platformy paliwowej przewidziane jest na drugą połowę 2008 r.
8. Zgłaszanie zastrzeżeń do odmów przyłączania do sieci
W 2007 r. w POT URE w Katowicach w 13 przypadkach wystosowano zawiadomienie o niezgłoszeniu zastrzeżeń, a w 4 sprawach wydano decyzje umarzające postępowanie administracyjne. W jednym przypadku umorzenie postępowania związane było z oświadczeniem przedsiębiorstwa o przyłączeniu podmiotu na skutek uwzględnieniem przez gminę przyłączonego obiektu w planie zagospodarowania przestrzennego oraz w planie zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, a w pozostałych przypadkach przedsiębiorstwa energetyczne po ponownie przeprowadzonej analizie efektywności ekonomicznej inwestycji stwierdziły, że istnieją warunki ekonomiczne do przyłączenia podmiotów do sieci.
W 2007 roku wpłynęło do Oddziału znacznie mniej powiadomień o odmowie przyłączenia do sieci niż w latach ubiegłych, natomiast z rozpatrywanych spraw większość dotyczyła odmowy przyłączenia do sieci gazowej.
W 2008 roku nadal utrzymuje się niska ilość powiadomień o odmowie przyłączenia do sieci. Wpływ na powyższe może mieć fakt, że na terenie województwa śląskiego generalnie infrastruktura sieciowa jest lepiej rozbudowana niż w pozostałych regionach kraju.
9. Rozstrzyganie sporów – art. 8 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne
W roku 2007 r. do POT URE w Katowicach złożono ogółem 14 wniosków o rozstrzygnięcie spraw spornych, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne. Wnioski o rozstrzygnięcie spraw spornych dotyczyły w głównej mierze sporów związanych ze wstrzymaniem dostaw energii elektrycznej lub gazu oraz odmową zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycznej lub ciepła (umowy kompleksowej).
Spośród prowadzonych postępowań na uwagę, z kilku względów, zasługuje sprawa wniesiona przez jedno z przedsiębiorstw ciepłowniczych działających na terenie województwa śląskiego, dotycząca odmowy zawarcia (przez jedną ze spółdzielni mieszkaniowych) umowy kompleksowej, zapewniającej dostawy ciepła do dużego osiedla mieszkaniowego. Istotny w tym przypadku był aspekt społeczny (dostawy ciepła do kilkuset rodzin), jak również fakt, że strony nie mogły dojść do porozumienia w kwestii zawarcia nowej umowy od 1999 r., co na etapie postępowania administracyjnego skutkowało brakiem wzajemnego zaufania stron i pełnym przekonaniem każdej z nich co do słuszności prezentowanego stanowiska oraz powodowało konieczność rozstrzygnięcia ponad 40 punktów spornych. Na szczególne podkreślenie zasługuje jednak okoliczność, że mimo tak ostrego konfliktu, strony zaakceptowały treść umowy orzeczonej przez Prezesa URE uznając argumentację regulatora i uzasadnienie rozstrzygnięcia poszczególnych punktów spornych. Żadna ze stron nie odwołała się bowiem od decyzji orzekającej umowę, która uprawomocniła się i tym samym umowa weszła w życie. Ponadto, w wielu prowadzonych sprawach spornych oczekiwany skutek przyniosło udzielanie stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek oraz występowanie Prezesa URE w roli quasi mediatora. Takie działania doprowadzały m.in. do tego, że strony korzystając ze wskazówek regulatora załatwiały sprawę w drodze porozumienia, w szczególności poprzez zawarcie stosownej umowy zapewniającej dostawy energii. Wówczas występowała bezwzględna przesłanka do umorzenia takich postępowań, jako bezprzedmiotowych, na podstawie art. 105 § 1 Kpa.
Liberalizacja rynku energii elektrycznej i gazu była niewątpliwe jednym z najważniejszych aspektów działalności Urzędu Regulacji Energetyki w 2007 r. W związku z powyższym w POT URE w Katowicach uruchomiona została infolinia dla odbiorców chcących przybliżyć sobie problematykę dotyczącą otwarcia rynku energii elektrycznej, głównie w zakresie możliwości zmiany sprzedawcy. Dzwoniących odbiorców interesowały przede wszystkim procedury związane ze zmianą sprzedawcy.
W celu przybliżenia problematyki liberalizacji rynku energii i paliw w październiku 2007 r. zorganizowane zostało spotkanie z rzecznikami konsumentów. Oddział kontynuuje działania zmierzające do upowszechniania wiedzy na temat otwarcia rynku energii elektrycznej. W celu edukacji i aktywizacji odbiorców energii, w tym szerzenia informacji na temat racjonalnego zużycia energii i energooszczędności przeprowadza szkolenia. I tak, w marcu 2008 r. przeprowadzono szkolenia dla Miejskich i Powiatowych Rzeczników Konsumentów, przedstawicieli organów samorządu terytorialnego oraz organizacji konsumenckich i pozarządowych, a w czerwcu 2008 r. dla przedstawicieli lokalnych Ośrodków Pomocy Społecznej i Centrów Pomocy Rodzinie, przy czym ostatnie szkolenie zostało wzbogacone o kwestie związane z pomocą odbiorcom wrażliwym społecznie.