Opublikowany przez Komisję Europejską w styczniu 2005 r. tzw. 4th Benchmarking report1) podkreśla, że tylko na rynkach nordyckim i brytyjskim otwarcie rynku jest w pełni efektywne, tj. nie występują tam poważne bariery rozwoju konkurencji. W obu przypadkach ponad 50% dużych odbiorców przemysłowych (ang. large industrial users) zmieniło sprzedawcę. W Anglii/Walii i Norwegii sprzedawcę zmieniło ponad 50% małych odbiorców innych niż gospodarstwa domowe (ang. small commercial users). Taki rozwój zasady TPA umożliwiają trzy podstawowe czynniki:
- właściwa struktura rynku; dominacja jednego lub dwóch wytwórców, często pionowo zintegrowanych, oraz brak zdolności przesyłowych wymiany międzysystemowej nadal są podstawową barierą rozwoju konkurencji,
- prawny rozdział obrotu energią (sprzedaży) od działalności sieciowej (Norwegia, Szwecja, Anglia/Walia); najczęściej jest to wyodrębnienie własnościowe,
- brak kontroli cen dla odbiorców, w tym w przypadku Szwecji oraz Anglii/Walii, dotyczy to również gospodarstw domowych. Zdaniem autorów Raportu, kontrola cen energii tłumi konkurencję, ogranicza inwestycje i niweluje efekt rozdziału działalności - powinna być zatem stosowana jedynie w okresie przejściowym.
We wnioskach z badania stopnia realizacji otwarcia rynku Raport stwierdza, że w przypadku dużych odbiorców przemysłowych negocjowanie warunków ze sprzedawcą powinno być normalną praktyką (co poza rynkiem angielskim i nordyckim nie ma w rzeczywistości miejsca). Jedną z przyczyn mniejszego niż oczekiwane zainteresowania dużych odbiorców zmianą sprzedawcy jest zaobserwowany brak zróżnicowanych ofert sprzedaży energii pod względem struktury i okresu obowiązywania kontraktów na zakup energii dla największych odbiorców.
Oprócz unbundlingu, czyli rozdziału działalności sieciowej od obrotu energią, rozwojowi konkurencji sprzyjają:
- płynny rynek hurtowy generujący ceny o przejrzystej strukturze (tj. takie, w których przyczyny fluktuacji cen są przejrzyste dla uczestników rynku, w tym dla odbiorców),
- rozwinięte rynki terminowe i profesjonalne zarządzanie ryzykiem w przedsiębiorstwach energetycznych,
- różnorodność ofert sprzedaży energii dla odbiorców - zróżnicowanie terminów obowiązywania, stałe lub zmienne ceny, zindywidualizowane warunki sprzedaży.