W ramach monitorowania rozwoju konkurencji na rynku energii elektrycznej, Prezes URE dokonuje regularnie analiz stopnia faktycznego wykorzystania prawa wyboru sprzedawcy przez odbiorców uprawnionych oraz identyfikuje bariery: techniczne, prawne, ekonomiczne, a także natury psychologicznej, utrudniające lub uniemożliwiające korzystanie przez uprawnionych odbiorców z usług przesyłowych. Analizy te są następnie podstawą do opracowania metod eliminowania utrudnień w dostępie do usług przesyłowych. Rozwój zasady TPA w polskiej elektroenergetyce w ujęciu statystycznym przedstawia tabela 9.

W Polsce nadal niewielu odbiorców uprawnionych korzystało w 2004 r. z przysługującego im uprawnienia. Stopień otwarcia rynku po 1 stycznia 2004 r. osiągnął ponad 50%, jednak liczba korzystających z TPA nie wzrasta radykalnie. Niechęć odbiorców do poszukiwania nowego sprzedawcy energii jest spowodowana koniecznością podjęcia ryzyka związanego z kształtowaniem „koszyka zakupów” oraz tworzeniem grafików dobowo--godzinowych wraz z ponoszeniem kosztów własnych odchyleń w stosunku do prognozy na rynku bilansującym. W przypadku źle skonstruowanego grafiku koszty bilansowania mogą przekroczyć korzyści płynące z bezpośredniego zakupu energii. Korzystanie z tego uprawnienia jest opłacalne dla odbiorców, którzy mają dobrze określone zapotrzebowanie na energię elektryczną i specyfika ich działalności pozwala im na dokładne planowanie zużycia energii. Czerpanie korzyści z uczestnictwa w rynku energii wymaga dyscypliny i jest obarczone ryzykiem. Dlatego wielu odbiorców uprawnionych pozostaje odbiorcami taryfowymi spółek dystrybucyjnych, ponieważ w taryfach spółek mają oni dokładnie określone ceny zakupu energii, a bilansowanie ich odchyleń od grafików jest składową odchyleń wszystkich odbiorców spółki dystrybucyjnej. Z kolei same spółki dystrybucyjne chętnie „oddałyby” swoich dużych taryfowych odbiorców o nieprzewidywalnej charakterystyce odbioru, którzy generują znaczne odchylenia spółek dystrybucyjnych od grafików zgłoszonych na rynek bilansujący.

Tabela 9. Rozwój zasady TPA w polskiej elektroenergetyce

Okres	Kryterium uprawnienia (poziom rocznych zakupów energii elektrycznej) [GWh]	Liczba odbiorców uprawnionych	Całkowity roczny zakup energii przez odbiorców uprawnionych1) [TWh]	Liczba odbiorców korzystających z TPA (wg stanu na koniec danego okresu)	Teoretyczne otwarcie rynku2) [%]	Wskaźnik uczestnictwa odbiorców w rynku energii3) [%]
4 IX - 31 XII 1998	>500	12	9,5	6	9	4,1
1 I – 31 XII 1999	>100	80	23,0	12	22	5,5
1 I – 31 XII 2000	>40	138	28,5	13	30	5,9
1 I – 31 XII 2001	>40	138	29,0	6	30	5,0
1 I – 31 XII 2002	>10	560	36,0	19	37	6,0
1 I – 31 XII 2003	>10	6414)	37,0	29	38	7,0
1 I – 30 VI 2004	>1	ok. 6 000	53,0	64	52	9,5
1 VII 2004	wszyscy z wyjątkiem gospodarstw domowych5)	ok. 1,7 miliona	82	78	80	10
1 I 2006	wszyscy	ok. 15 milionów	ok. 103	-	100	-

Źródło: URE

---

¹⁾ Ilość energii kupionej przez odbiorców uprawnionych (z kol. 3) zarówno korzystających z TPA, jak i pozostających taryfowymi.
²⁾ Udział energii z kol. 4 odniesiona do całkowitej energii dostarczonej przez spółki dystrybucyjne.
3⁾ Wskaźnik ten mierzony jest jako procentowy udział energii elektrycznej kupionej przez odbiorców korzystających z prawa wyboru dostawcy do całkowitej ilości energii dostarczonej przez spółki dystrybucyjne wszystkim odbiorcom i jest miarą faktycznego uczestnictwa odbiorców w konkurencyjnym rynku energii.
⁴⁾ Różnica w porównaniu do 2002 r. wynika z zaliczenia w nowym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 20.01.2003 r. tzw. odbiorców rozproszonych do kategorii odbiorców uprawnionych.
⁵⁾ Wg harmonogramu określonego w Dyrektywie 2003/54/WE.